- Na odrzucenie spadku spadkobierca ma co do zasady 6 miesięcy od dnia uzyskania informacji o powołaniu do spadku.
- Odrzucenie spadku nie pozwala wskazać dowolnej osoby, która przejmie udział spadkowy.
- Wierzyciel może żądać uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne wobec siebie, jeśli doszło do pokrzywdzenia wierzycieli.
- Po odrzuceniu spadku do dziedziczenia często wchodzą dzieci spadkobiercy, również małoletnie.
- Przy niepewnym stanie majątku spadkowego warto przeanalizować możliwość sporządzenia spisu inwentarza.
Niemożność przesunięcia spadku w rodzinie
Po śmierci spadkodawcy nie można skutecznie „przepisać” swojego udziału w spadku na rodzeństwo poprzez zwykłe odrzucenie spadku. Odrzucenie spadku powoduje bowiem, że dana osoba jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku, a do dziedziczenia wchodzą kolejne osoby wynikające z ustawy albo testamentu.
W praktyce oznacza to, że jeśli zadłużony brat odrzuci spadek, bardzo często jego udział przypadnie jego dzieciom. Jeżeli dzieci są małoletnie, rodzice muszą pamiętać o dodatkowych formalnościach związanych z odrzuceniem spadku w ich imieniu.
Co istotne, od 15 listopada 2023 r. obowiązują uproszczone zasady dotyczące odrzucenia spadku w imieniu małoletnich dzieci. W określonych przypadkach rodzice mogą złożyć oświadczenie przed notariuszem bez konieczności uzyskiwania wcześniejszej zgody sądu rodzinnego, jeżeli oboje rodzice mają pełnię władzy rodzicielskiej i działają zgodnie.
Termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku wynosi co do zasady 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu do spadku. Oświadczenie można złożyć przed sądem albo notariuszem.
W sytuacjach dotyczących zadłużonych spadków duże znaczenie może mieć również spis inwentarza przy zadłużonym spadku, który pomaga ustalić zakres odpowiedzialności za zobowiązania spadkowe.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Odrzucenie spadku a interes wierzycieli
Odrzucenie spadku przez osobę zadłużoną nie zawsze powoduje pełną ochronę przed egzekucją. Jeżeli wierzyciel wykaże, że odrzucenie spadku doprowadziło do jego pokrzywdzenia, może próbować zakwestionować skutki takiej czynności.
Zgodnie z art. 1024 Kodeksu cywilnego wierzyciel spadkobiercy może żądać uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne względem niego, jeśli odrzucenie zostało dokonane z pokrzywdzeniem wierzycieli.
W praktyce dotyczy to sytuacji, gdy dłużnik odrzuca wartościowy spadek wyłącznie po to, aby uniemożliwić wierzycielom prowadzenie skutecznej egzekucji. Po uzyskaniu korzystnego wyroku wierzyciel może prowadzić egzekucję z udziału spadkowego tak, jakby odrzucenie spadku nie nastąpiło. Na etapie polubownym warto też rozważyć ugodę z wierzycielem, zwłaszcza gdy możliwe jest uzgodnienie realnego harmonogramu spłaty.
Zobacz również:
Ochrona pauliańska a przesunięcie majątku spadkowego
Wierzyciele mogą korzystać także z przepisów dotyczących skargi pauliańskiej. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy spadkobierca najpierw przyjmie spadek, a następnie wyzbędzie się odziedziczonego majątku na rzecz osób bliskich.
Zgodnie z art. 527 § 1 Kodeksu cywilnego wierzyciel może żądać uznania czynności prawnej za bezskuteczną wobec niego, jeśli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Jeżeli więc zadłużony spadkobierca przepisze odziedziczone mieszkanie albo przekaże darowiznę członkowi rodziny, wierzyciele mogą próbować podważyć taką czynność. W praktyce warto znać również szczegóły przesłanek skargi pauliańskiej, ponieważ przepisy te często są wykorzystywane w sprawach dotyczących ochrony wierzycieli.
Warto pamiętać, że obecnie brak złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku co do zasady oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi spadkowe jest wtedy ograniczona do wartości aktywów wchodzących do spadku.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać skutki odrzucenia spadku przez zadłużonego spadkobiercę.
Pan Jan odziedziczył udział w mieszkaniu po matce, ale miał już prowadzone postępowania egzekucyjne. Obawiał się zajęcia odziedziczonego majątku przez komornika, dlatego w ustawowym terminie odrzucił spadek. Rodzina przeanalizowała dodatkowo możliwości związane z ochroną majątku ze spadku.
Pani Maria po śmierci ojca odziedziczyła środki na rachunku bankowym oraz udział w nieruchomości. Zanim zdecydowała o odrzuceniu spadku, sprawdziła również kwestie formalne związane z bankiem i kosztami pogrzebu, w tym praktyczne kroki po śmierci bliskiego.
Pan Tomasz przyjął spadek po dziadku, a następnie chciał przekazać odziedziczoną nieruchomość swojemu bratu. Wierzyciel poinformował go jednak, że taka czynność może zostać zakwestionowana jako działanie na szkodę wierzycieli. Ostatecznie Tomasz zdecydował się wcześniej skonsultować sytuację z prawnikiem.
