Niespłacony kredyt a zarzut wyłudzenia – kiedy grozi odpowiedzialność karna?

Pani Ilona napisała, że kilka lat temu zaciągnęła pożyczkę w firmie pożyczkowej na kwotę 4000 zł. Spłaciła prawdopodobnie jedną lub dwie raty, jednak później jej sytuacja finansowa gwałtownie się pogorszyła. Podjęła decyzję o wyjeździe za granicę i przestała kontaktować się z wierzycielem. Po pewnym czasie policja zaczęła pytać rodzinę pani Ilony o sprawę dotyczącą wyłudzenia kredytu. Powstała więc wątpliwość, czy zwykły brak spłaty pożyczki może prowadzić do odpowiedzialności karnej oraz czy po kilku latach sprawa nie uległa już przedawnieniu.

Przedawnienie długu z tytułu kredytu lub pożyczki

Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego roszczenia związane z działalnością gospodarczą przedawniają się co do zasady po upływie 3 lat. Dotyczy to również większości roszczeń banków i firm pożyczkowych.

W praktyce termin przedawnienia liczony jest oddzielnie dla każdej raty. Jeżeli jednak kredyt lub pożyczka zostały wypowiedziane, całość zadłużenia staje się wymagalna w terminie wskazanym w wypowiedzeniu lub wezwaniu do zapłaty.

Po upływie terminu przedawnienia wierzyciel nadal może próbować dochodzić zapłaty, jednak dłużnik może skutecznie podnieść zarzut przedawnienia. W sprawach przeciwko konsumentom sąd bierze przedawnienie pod uwagę również z urzędu.

Warto pamiętać, że bieg przedawnienia może zostać przerwany, np. przez:

• wniesienie pozwu do sądu,
• wszczęcie egzekucji,
• uznanie długu przez dłużnika,
• zawarcie ugody lub częściową spłatę zadłużenia.

Przedawnienie odpowiedzialności karnej

Przedawnienie długu cywilnego nie jest tym samym co przedawnienie odpowiedzialności karnej. W przypadku podejrzenia oszustwa lub wyłudzenia kredytu zastosowanie mają przepisy Kodeksu karnego.

Zgodnie z art. 101 § 1 pkt 2a Kodeksu karnego karalność występku zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności ustaje po 15 latach od popełnienia czynu. Dotyczy to m.in. oszustwa z art. 286 § 1 K.k.

Jeżeli w tym czasie wszczęto postępowanie karne, termin ten może zostać dodatkowo wydłużony zgodnie z art. 102 K.k..

Oznacza to, że nawet jeśli roszczenie cywilne wobec dłużnika byłoby już przedawnione, postępowanie karne nadal może być prowadzone.

Zobacz również: wyjazd za granicę a postępowanie karne

Oszustwo z art. 286 Kodeksu karnego

Najważniejsze znaczenie ma ustalenie, czy już w chwili zawierania umowy kredytobiorca miał zamiar nie spłacać zobowiązania.

Zgodnie z art. 286 § 1 K.k. odpowiedzialność karną ponosi osoba, która w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie w błąd albo wykorzystanie błędu.

Sama niespłacona pożyczka nie oznacza automatycznie popełnienia przestępstwa. W wielu sprawach problem wynika wyłącznie z późniejszego pogorszenia sytuacji życiowej lub finansowej dłużnika.

Znaczenie mogą mieć jednak takie okoliczności jak:

• podanie nieprawdziwych informacji o dochodach lub zatrudnieniu,
• użycie nierzetelnych dokumentów,
• zaciąganie wielu zobowiązań mimo braku realnej zdolności do ich spłaty,
• szybkie zerwanie kontaktu z wierzycielem po uzyskaniu środków,
• ukrywanie miejsca pobytu lub majątku.

Sądy wielokrotnie wskazywały, że kluczowe znaczenie ma zamiar istniejący w chwili podpisywania umowy. Jeżeli kredytobiorca początkowo planował spłatę, ale później utracił pracę, zachorował albo znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, nie musi to oznaczać popełnienia przestępstwa.

Zobacz również: utrata pracy po zaciągnięciu kredytu

Wyłudzenie kredytu z art. 297 K.k.

W części spraw organy ścigania analizują również możliwość popełnienia przestępstwa z art. 297 K.k., czyli tzw. wyłudzenia kredytu.

Przepis ten dotyczy przede wszystkim sytuacji, gdy przy ubieganiu się o kredyt, pożyczkę lub inne finansowanie przedstawiono:

• podrobione dokumenty,
• przerobione dokumenty,
• nierzetelne zaświadczenia,
• fałszywe oświadczenia mające znaczenie dla uzyskania finansowania.

W praktyce chodzi najczęściej o fikcyjne zaświadczenia o dochodach, ukrywanie innych zobowiązań lub przedstawianie nieprawdziwych informacji o majątku.

Znaczenie mogą mieć również przypadki związane z zatajeniem obciążeń przy zaciąganiu pożyczki, gdy zabezpieczenie kredytu lub pożyczki nie odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu.

Oszustwo a zwykła niewypłacalność

W praktyce granica pomiędzy odpowiedzialnością cywilną a karną bywa trudna do oceny. Organy ścigania analizują zwykle całość zachowania kredytobiorcy przed zawarciem umowy i po otrzymaniu środków.

Jeżeli ktoś przez dłuższy czas regulował raty, próbował negocjować z wierzycielem albo częściowo spłacał zadłużenie, może to przemawiać przeciwko przyjęciu zamiaru oszustwa.

Z kolei szybkie zaprzestanie spłat, brak kontaktu i ukrywanie się przed wierzycielem bywają traktowane jako okoliczności obciążające.

W wielu sprawach pojawia się również aspekt cywilny - odzyskanie od beneficjenta, gdy kredyt został formalnie zaciągnięty dla innej osoby.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce oceniane są różne sytuacje związane z niespłaconym kredytem lub pożyczką.

FAQ

Czy niespłacony kredyt zawsze oznacza wyłudzenie?

Nie. O odpowiedzialności karnej decyduje przede wszystkim to, czy już w chwili podpisywania umowy istniał zamiar niespłacenia zobowiązania albo podano nieprawdziwe informacje.

Po ilu latach przedawnia się niespłacony kredyt?

Co do zasady roszczenia banku lub firmy pożyczkowej przedawniają się po 3 latach od wymagalności roszczenia, choć termin może zostać przerwany.

Czy policja może szukać dłużnika po kilku latach?

Tak, jeśli prowadzone jest postępowanie karne dotyczące podejrzenia oszustwa lub wyłudzenia kredytu. Przedawnienie odpowiedzialności karnej następuje znacznie później niż przedawnienie samego długu.

Czy wyjazd za granicę chroni przed odpowiedzialnością?

Nie. Wyjazd za granicę nie powoduje umorzenia długu ani zakończenia postępowania karnego.

Czy częściowa spłata kredytu ma znaczenie?

Tak. Regularne spłacanie rat lub próby kontaktu z wierzycielem mogą przemawiać przeciwko przyjęciu zamiaru oszustwa.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
3. Wyrok SA w Krakowie z 27 maja 2015 r., sygn. II AKa 79/15
4. Wyrok SA w Krakowie z 29 sierpnia 2013 r., sygn. II AKa 122/13

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.