- Postanowienie uchylające plan spłaty i umarzające niewykonane zobowiązania nie daje pełnej pewności, dopóki nie stanie się prawomocne.
- Wierzyciel może wnieść zażalenie, a termin w praktyce zależy od sposobu doręczenia, obwieszczenia albo zamieszczenia postanowienia w systemie teleinformatycznym.
- Po prawomocnym uchyleniu planu spłaty upadły nie musi czekać do końca pierwotnego okresu spłat.
- Samo zwiększenie wynagrodzenia za pracę lub dochodów z osobistej działalności zarobkowej nie jest podstawą zmiany planu z powodu poprawy sytuacji majątkowej.
- Umorzenie nie obejmuje wszystkich zobowiązań, w szczególności alimentów, części świadczeń odszkodowawczych i niektórych należności karnych.
Zażalenie na postanowienie w sprawie zmiany planu spłaty
W sprawach upadłości konsumenckiej sąd co do zasady wydaje postanowienia, choć w potocznym języku często mówi się o „wyroku”. Jeżeli sąd, na podstawie art. 49119 ust. 2 Prawa upadłościowego, uchylił plan spłaty wierzycieli i umorzył niewykonane zobowiązania, wierzyciele nadal mogą zaskarżyć takie rozstrzygnięcie.
Przepis przewiduje, że gdy brak możliwości wykonywania planu spłaty ma charakter trwały i wynika z okoliczności niezależnych od upadłego, sąd może na wniosek upadłego, po wysłuchaniu wierzycieli, uchylić plan spłaty i umorzyć niewykonane zobowiązania. Na takie postanowienie przysługuje zażalenie, a od postanowienia sądu drugiej instancji skarga kasacyjna.
Oznacza to, że samo doręczenie postanowienia upadłemu nie zawsze kończy sprawę definitywnie. Trzeba jeszcze sprawdzić, czy orzeczenie stało się prawomocne oraz czy w aktach albo w Krajowym Rejestrze Zadłużonych pojawiła się informacja o prawomocności.
Zobacz również: gdy problem dotyczy wcześniejszego etapu sprawy, przydatne może być omówienie, jakie są przesłanki upadłości konsumenckiej.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Termin i sposób zaskarżenia postanowienia
Termin na zażalenie w sprawach upadłościowych trzeba zawsze oceniać na podstawie pouczenia dołączonego do postanowienia oraz sposobu jego doręczenia lub obwieszczenia. W aktualnym stanie prawnym Prawo upadłościowe przewiduje, że zażalenie na postanowienia sądu upadłościowego przysługuje tylko w przypadkach wskazanych w ustawie. Dla postanowień dotyczących art. 49119 ust. 1–3 zażalenie rozpoznaje sąd drugiej instancji w składzie trzech sędziów zawodowych.
Jeżeli postanowienie zostało wydane na posiedzeniu niejawnym, termin do wniesienia środka zaskarżenia może biec od dnia zamieszczenia postanowienia w systemie teleinformatycznym, od dnia obwieszczenia albo od dnia doręczenia postanowienia osobie, której ustawa nakazuje doręczenie. Co do zasady zażalenie wnosi się w terminie tygodnia, ale początek tego terminu nie musi być taki sam dla upadłego i dla każdego wierzyciela.
W praktyce oznacza to, że nie należy liczyć terminu dla wierzycieli od dnia, w którym postanowienie otrzymał upadły. Każdy uczestnik może mieć własny moment rozpoczęcia biegu terminu. Dopiero brak skutecznego zażalenia albo utrzymanie postanowienia w mocy przez sąd drugiej instancji pozwala mówić o prawomocnym zakończeniu sporu co do uchylenia planu spłaty.
Prawomocne postanowienie a definitywne umorzenie długów
Najważniejsza granica bezpieczeństwa to prawomocność postanowienia. Jeżeli wierzyciel wniesie zażalenie, sąd drugiej instancji może utrzymać postanowienie w mocy, zmienić je albo uchylić. Do czasu rozpoznania zażalenia nie warto zakładać, że sprawa jest ostatecznie zamknięta.
Po prawomocnym uchyleniu planu spłaty i umorzeniu niewykonanych zobowiązań upadły nie powinien być dalej obciążany ratami z uchylonego planu. Umorzenie dotyczy jednak tylko tych zobowiązań, które zgodnie z Prawem upadłościowym mogą zostać umorzone. Nie obejmuje ono długów wyłączonych ustawowo ani zobowiązań powstałych po ogłoszeniu upadłości.
Jeżeli po umorzeniu stary dług zostanie sprzedany innemu podmiotowi, cesja sama w sobie nie powinna „odtworzyć” zobowiązania umorzonego prawomocnym postanowieniem. W takiej sytuacji znaczenie mają dokumenty z postępowania upadłościowego, treść postanowienia i to, czy dana wierzytelność rzeczywiście była objęta skutkiem umorzenia. Więcej o podobnych problemach opisuje artykuł o tym, jakie mogą być losy wierzytelności po umorzeniu.
Czy po umorzeniu długów można zmienić pracę?
Jeżeli postanowienie o uchyleniu planu spłaty i umorzeniu zobowiązań jest już prawomocne, upadły nie musi czekać do końca pierwotnego okresu spłaty, aby podjąć lepiej płatną pracę. Uchylenie planu oznacza, że nie ma już obowiązku wykonywania rat według dawnego harmonogramu.
Jeżeli natomiast postanowienie nie jest jeszcze prawomocne, warto zachować ostrożność. Sama zmiana pracy na lepiej płatną nie jest zakazana. Trzeba jednak pamiętać, że do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia wierzyciel może kwestionować uchylenie planu, a sąd drugiej instancji może oceniać całość sytuacji upadłego.
Istotne jest też art. 49119 ust. 3 Prawa upadłościowego. Przepis pozwala żądać zmiany planu spłaty w razie istotnej poprawy sytuacji majątkowej upadłego, ale wyraźnie wyłącza poprawę wynikającą ze zwiększenia wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskiwanych z osobiście wykonywanej działalności zarobkowej. Inaczej może być przy poprawie sytuacji z innych przyczyn, na przykład po otrzymaniu znacznego spadku, darowizny lub wygranej.
Zakończenie obowiązków z planu spłaty i skutki dla bliskich
Prawomocne uchylenie planu spłaty i umorzenie niewykonanych zobowiązań oznacza, że upadły nie powinien dalej wykonywać uchylonego planu. Nie trzeba czekać do końca pierwotnie ustalonego okresu, jeżeli sąd prawomocnie zdecydował, że plan zostaje uchylony, a zobowiązania podlegające umorzeniu są umorzone.
Nie zawsze oznacza to jednak, że problem znika dla wszystkich osób związanych z długiem. Prawo upadłościowe chroni upadłego w zakresie jego zobowiązań, ale nie przekreśla automatycznie praw wierzyciela wobec poręczyciela, współdłużnika ani osoby, która ustanowiła zabezpieczenie rzeczowe na swoim majątku. W sprawach rodzinnych warto osobno ocenić, czy dług obciążał wyłącznie upadłego, czy także małżonka, rodzica, dziecko, poręczyciela albo współkredytobiorcę. Szerzej omawia to tekst o tym, jak działa upadłość konsumencka w rodzinie.
Po prawomocnym umorzeniu długów nie powinno być wszczynane ani kontynuowane postępowanie egzekucyjne dotyczące umorzonych wierzytelności. Jeżeli komornik nadal prowadzi czynności, trzeba przedstawić prawomocne postanowienie i ustalić, czy egzekucja dotyczy długu objętego umorzeniem, czy zobowiązania wyłączonego spod umorzenia. W razie bezczynności albo dalszych czynności egzekucyjnych przydatne może być omówienie, jak reagować, gdy działa komornik po umorzeniu długów.
Jakie zobowiązania nie podlegają umorzeniu?
Umorzenie w upadłości konsumenckiej nie obejmuje wszystkich długów. Zgodnie z Prawem upadłościowym nie podlegają umorzeniu między innymi:
- zobowiązania o charakterze alimentacyjnym,
- zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
- orzeczone przez sąd grzywny,
- obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienia za krzywdę, jeżeli wynika z orzeczenia sądu,
- nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie,
- zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem,
- zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Dlatego przed uznaniem, że „wszystkie długi zniknęły”, trzeba porównać treść postanowienia z rodzajem konkretnego zobowiązania. Wątpliwości pojawiają się zwłaszcza przy alimentach, odszkodowaniach, karach, poręczeniach i zabezpieczeniach rzeczowych na majątku osoby trzeciej.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać skutki uchylenia planu spłaty i umorzenia zobowiązań.
Pani Maria wykonywała plan spłaty, ale po poważnej chorobie straciła możliwość pracy w dotychczasowym zawodzie. Złożyła do sądu wniosek o uchylenie planu, dołączając dokumentację medyczną, decyzję o świadczeniu rehabilitacyjnym i zestawienie kosztów leczenia. Sąd uznał, że brak możliwości dalszych spłat ma charakter trwały i wynika z okoliczności niezależnych od niej. Wierzyciel nie wniósł zażalenia, więc po prawomocności postanowienia pani Maria nie musiała wykonywać pozostałych rat z planu.
Pan Adam otrzymał postanowienie o uchyleniu planu spłaty, ale nie wiedział, czy wierzyciele złożyli zażalenie. W tym samym czasie dostał propozycję lepiej płatnej pracy. Samo przyjęcie zatrudnienia nie było zakazane, ale przed podjęciem dalszych decyzji finansowych pan Adam sprawdził w aktach, czy postanowienie jest prawomocne. Dopiero po potwierdzeniu prawomocności miał pewność, że nie musi czekać do końca pierwotnego planu spłaty.
Po prawomocnym umorzeniu zobowiązań pan Krzysztof otrzymał wezwanie do zapłaty od firmy, która kupiła dawną wierzytelność bankową. W odpowiedzi przesłał odpis prawomocnego postanowienia oraz wskazał, że wierzytelność powstała przed ogłoszeniem upadłości i była objęta skutkiem umorzenia. Gdyby wierzyciel mimo to skierował sprawę do egzekucji, pan Krzysztof powinien powołać się na postanowienie w sprawie upadłości i podjąć działania wobec komornika.
