Dochodzenie wierzytelności po umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego

Postępowania restrukturyzacyjne a prawa wierzyciela

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery podstawowe postępowania restrukturyzacyjne: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne. Ich wspólnym celem jest uniknięcie upadłości dłużnika przez zawarcie układu z wierzycielami, a w sanacji dodatkowo przez przeprowadzenie działań sanacyjnych.

Dla wierzyciela najważniejsze jest odróżnienie dwóch kwestii: możliwości uzyskania orzeczenia lub innego tytułu potwierdzającego wierzytelność oraz możliwości prowadzenia egzekucji. Restrukturyzacja zwykle nie odbiera wierzycielowi prawa do ustalenia i dochodzenia roszczenia w sądzie, ale może czasowo wstrzymać albo ograniczyć egzekucję z majątku dłużnika.

W przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i postępowaniu sanacyjnym przepisy wprost wskazują, że otwarcie postępowania nie wyłącza możliwości wszczęcia przez wierzyciela postępowania sądowego, administracyjnego, sądowoadministracyjnego albo przed sądem polubownym w celu dochodzenia wierzytelności podlegającej umieszczeniu w spisie wierzytelności. Trzeba jednak pamiętać, że w postępowaniu układowym i sanacyjnym koszty takiego procesu mogą obciążać wierzyciela, jeżeli nie było przeszkód do umieszczenia wierzytelności w całości w spisie wierzytelności.

Postępowanie o zatwierdzenie układu

Postępowanie o zatwierdzenie układu jest najbardziej odformalizowanym trybem restrukturyzacji. Dłużnik zawiera umowę z nadzorcą układu, ustala dzień układowy, przygotowuje propozycje układowe i zbiera głosy wierzycieli. Ten tryb może być prowadzony wtedy, gdy suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem.

Dzień układowy ma duże znaczenie praktyczne. Według stanu z tego dnia określa się uprawnienia wierzycieli do głosowania nad układem oraz skutki przyjętego układu, a wierzytelności powstałe po dniu układowym nie są objęte układem. Obecnie dzień układowy powinien przypadać nie wcześniej niż cztery miesiące i nie później niż dzień przed dniem złożenia wniosku o zatwierdzenie układu, a jeżeli dokonano obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego - nie później niż w dniu tego obwieszczenia.

Po sporządzeniu spisu wierzytelności, spisu wierzytelności spornych oraz wstępnego planu restrukturyzacyjnego nadzorca układu może dokonać obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. Od obwieszczenia pojawiają się szczególne skutki ochronne dla dłużnika, między innymi ograniczenia dotyczące egzekucji i wypowiadania wybranych umów. Jeżeli jednak w terminie czterech miesięcy od obwieszczenia dłużnik nie złoży do sądu wniosku o zatwierdzenie układu, skutki obwieszczenia wygasają z mocy prawa.

Kiedy układ jest przyjęty?

Co do zasady układ zostaje przyjęty, jeżeli opowie się za nim większość głosujących wierzycieli, którzy oddali ważny głos, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom. Jeżeli głosowanie odbywa się w grupach, zasadą jest uzyskanie odpowiedniej większości w każdej grupie.

Od zmian wdrażających dyrektywę restrukturyzacyjną przepisy przewidują także możliwość przyjęcia układu mimo braku wymaganej większości w niektórych grupach wierzycieli, jeżeli spełnione są szczegółowe warunki ustawowe. Dlatego informacja, że część wierzycieli głosowała przeciw albo że układ nie przeszedł w jednej grupie, nie zawsze wystarcza do samodzielnej oceny wyniku. Trzeba sprawdzić sprawozdanie nadzorcy, wyniki głosowania i ewentualne zastosowanie mechanizmu przyjęcia układu mimo sprzeciwu części grup.

Jeżeli jednak układ rzeczywiście nie uzyskał wymaganych większości i nie zachodzą ustawowe podstawy do uznania go za przyjęty mimo sprzeciwu części grup, sąd nie powinien go zatwierdzić. Zgodnie z art. 165 ust. 5 Prawa restrukturyzacyjnego sąd umarza postępowanie restrukturyzacyjne, jeżeli ustali, że układ nie został przyjęty na skutek braku odpowiedniej większości. Podobnie art. 325 ust. 1 pkt 3 Prawa restrukturyzacyjnego wskazuje, że sąd umarza postępowanie restrukturyzacyjne, jeżeli układ nie został przyjęty.

W praktyce oznacza to, że samo złożenie przez dłużnika wniosku o zatwierdzenie układu nie przesądza o skuteczności układu. Wierzyciel powinien sprawdzić w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, czy sąd wydał postanowienie o zatwierdzeniu układu, odmowie zatwierdzenia układu, zwrocie albo odrzuceniu wniosku, czy też doszło do umorzenia postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku.

Czy wierzyciel może pozwać dłużnika?

Tak, w wielu przypadkach wierzyciel może złożyć pozew o zapłatę mimo prowadzonej restrukturyzacji. Warto jednak wcześniej ustalić, czy jest to potrzebne i opłacalne. Jeżeli wierzytelność została ujęta w zatwierdzonym spisie wierzytelności, po prawomocnej odmowie zatwierdzenia układu albo po prawomocnym umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego wierzyciel może uzyskać prostszą drogę do egzekucji - wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności.

Pozew będzie szczególnie uzasadniony, gdy wierzytelność nie została umieszczona w spisie, została ujęta w zaniżonej wysokości, jest sporna, brakuje zatwierdzonego spisu wierzytelności albo wierzyciel potrzebuje rozstrzygnięcia przeciwko osobie innej niż dłużnik, na przykład poręczycielowi, członkowi zarządu albo nabywcy majątku. Każda z tych sytuacji wymaga osobnej oceny dokumentów.

Trzeba odróżnić samo wniesienie pozwu od egzekucji. Po obwieszczeniu o ustaleniu dnia układowego, a także w innych postępowaniach restrukturyzacyjnych, egzekucja może być zawieszona albo niedopuszczalna w zakresie wierzytelności objętych układem. Wierzyciel może więc uzyskać korzystne rozstrzygnięcie, ale jego wykonanie może być czasowo ograniczone.

Wyciąg ze spisu wierzytelności jako tytuł egzekucyjny

Najważniejszy dla wierzyciela jest art. 102 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego. Po prawomocnej odmowie zatwierdzenia układu lub prawomocnym umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzyciela i przysługującej mu wierzytelności, stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi.

To nie samo postanowienie o umorzeniu jest tytułem egzekucyjnym dla konkretnej wierzytelności, lecz wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności. Aby rozpocząć egzekucję, co do zasady trzeba jeszcze uzyskać klauzulę wykonalności. Dopiero po jej nadaniu tytuł egzekucyjny staje się tytułem wykonawczym, który można skierować do komornika.

Nadanie klauzuli wykonalności na wyciąg ze spisu wierzytelności może oszczędzić czas i koszty, bo wierzyciel nie musi ponownie wykazywać całej wierzytelności w procesie o zapłatę. Nie zawsze jednak ta droga będzie dostępna. Jeżeli wierzytelność nie została objęta zatwierdzonym spisem albo jej wysokość jest kwestionowana, konieczny może być proces sądowy.

Klauzula wykonalności i obrona dłużnika

Jeżeli wierzyciel dysponuje wyciągiem z zatwierdzonego spisu wierzytelności, powinien wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności. Właściwy będzie sąd restrukturyzacyjny. Po uzyskaniu klauzuli wierzyciel może złożyć wniosek egzekucyjny, chyba że nadal działa ograniczenie wynikające z innego postępowania, na przykład upadłości albo kolejnej restrukturyzacji.

Dłużnik nie jest całkowicie pozbawiony obrony. Art. 102 ust. 3 Prawa restrukturyzacyjnego pozwala mu żądać ustalenia, że wierzytelność objęta zatwierdzonym spisem wierzytelności nie istnieje albo istnieje w mniejszym zakresie, jeżeli złożył sprzeciw w postępowaniu restrukturyzacyjnym i co do wierzytelności nie zapadło prawomocne orzeczenie sądowe. Po nadaniu klauzuli wykonalności dłużnik może podnieść taki zarzut w drodze powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności.

Wierzyciel powinien więc sprawdzić, czy dłużnik wnosił sprzeciw do spisu wierzytelności i czy spór o istnienie albo wysokość wierzytelności został już prawomocnie rozstrzygnięty. Ma to znaczenie dla bezpieczeństwa późniejszej egzekucji.

Co zrobić po informacji, że układ nie został przyjęty?

Jeżeli nadzorca układu poinformował wierzyciela, że układ nie został przyjęty, pierwszym krokiem powinno być ustalenie aktualnego statusu sprawy w KRZ. Należy sprawdzić, czy dłużnik złożył wniosek o zatwierdzenie układu, czy sąd wydał postanowienie, czy postanowienie jest prawomocne oraz czy istnieje zatwierdzony spis wierzytelności obejmujący daną należność.

Jeżeli postępowanie zostało prawomocnie umorzone albo sąd prawomocnie odmówił zatwierdzenia układu, a wierzytelność znajduje się w zatwierdzonym spisie, wierzyciel powinien rozważyć wniosek o wyciąg ze spisu i klauzulę wykonalności. Jeżeli spisu nie ma, wierzytelność jest sporna albo nie została ujęta prawidłowo, bezpieczniejszą drogą może być pozew o zapłatę.

Jeżeli dłużnik jest spółką z o.o. i nie ma majątku pozwalającego na skuteczną egzekucję, samo uzyskanie tytułu przeciwko spółce może nie wystarczyć. Wtedy trzeba ocenić, czy są podstawy do dochodzenia należności od członków zarządu, poręczycieli, dłużników solidarnych albo z ustanowionych zabezpieczeń.

Praktyczna kolejność działań wierzyciela

1. Sprawdź w KRZ obwieszczenia dotyczące dłużnika, w szczególności obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego, złożenie wniosku o zatwierdzenie układu, odmowę zatwierdzenia układu albo umorzenie postępowania.
2. Ustal, czy Twoja wierzytelność znajduje się w spisie wierzytelności i w jakiej wysokości.
3. Sprawdź, czy spis wierzytelności został zatwierdzony i czy postanowienie kończące albo umarzające postępowanie jest prawomocne.
4. Jeżeli masz podstawę z art. 102 Prawa restrukturyzacyjnego, rozważ wniosek o wyciąg ze spisu wierzytelności i klauzulę wykonalności.
5. Jeżeli nie masz takiej podstawy, przygotuj pozew o zapłatę albo inne działanie odpowiednie do charakteru wierzytelności i zabezpieczeń.

FAQ

Czy po umorzeniu restrukturyzacji muszę składać pozew?

Nie zawsze. Jeżeli Twoja wierzytelność jest ujęta w zatwierdzonym spisie wierzytelności, a postępowanie zostało prawomocnie umorzone albo sąd prawomocnie odmówił zatwierdzenia układu, wyciąg ze spisu może stanowić tytuł egzekucyjny. Wtedy często korzystniejsza będzie klauzula wykonalności niż nowy pozew.

Czy dłużnik mógł złożyć wniosek o zatwierdzenie układu, skoro wierzyciele go nie przyjęli?

Samo złożenie wniosku może się zdarzyć, ale sąd bada, czy układ został przyjęty zgodnie z ustawą. Jeżeli brak wymaganej większości i nie zachodzą szczególne podstawy przyjęcia układu mimo sprzeciwu części grup, sąd nie powinien zatwierdzić układu i powinien zastosować właściwe przepisy o odmowie lub umorzeniu.

Czy restrukturyzacja blokuje pozew o zapłatę?

Co do zasady nie. W przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i sanacyjnym przepisy wprost dopuszczają wszczęcie postępowania sądowego o wierzytelność podlegającą umieszczeniu w spisie. Trzeba jednak uważać na koszty i na ograniczenia egzekucyjne.

Czy mogę od razu iść do komornika?

Nie wystarczy sama informacja o umorzeniu restrukturyzacji. Potrzebny jest tytuł wykonawczy, czyli najczęściej wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności po nadaniu klauzuli wykonalności albo prawomocny wyrok z klauzulą. Trzeba też sprawdzić, czy nie działa inne postępowanie ograniczające egzekucję.

Co zrobić, gdy dłużnik twierdzi, że wierzytelność nie istnieje?

Należy sprawdzić, czy dłużnik złożył sprzeciw w postępowaniu restrukturyzacyjnym i czy zapadło prawomocne orzeczenie dotyczące tej wierzytelności. W określonych przypadkach dłużnik może bronić się przed egzekucją, dlatego wierzyciel powinien zabezpieczyć dowody istnienia i wysokości roszczenia.

Podsumowanie

Po umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego albo po prawomocnej odmowie zatwierdzenia układu wierzyciel nie jest pozbawiony ochrony. Najczęściej powinien sprawdzić, czy jego wierzytelność znajduje się w zatwierdzonym spisie wierzytelności. Jeżeli tak, wyciąg ze spisu może stanowić tytuł egzekucyjny i po nadaniu klauzuli wykonalności pozwala przejść do egzekucji.

Jeżeli wierzytelności nie ma w spisie, jest sporna, została ujęta w zaniżonej wysokości albo dłużnik nie ma majątku, konieczna może być inna strategia: pozew, dochodzenie roszczeń od osób odpowiedzialnych za dług, analiza zabezpieczeń albo weryfikacja przedawnienia. Decyzję najlepiej podjąć po sprawdzeniu akt w KRZ, treści spisu wierzytelności i prawomocności rozstrzygnięcia sądu restrukturyzacyjnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 533 - ISAP
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - ISAP
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - ISAP
4. Postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt V Gz 17/18.