- Dług wobec funduszu alimentacyjnego jest długiem wobec organu, który wypłacił świadczenia, a nie tylko wobec dziecka albo drugiego rodzica.
- Organ może umorzyć należność w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć ją na raty, ale decyzja zależy od indywidualnej sytuacji dłużnika.
- Skuteczna egzekucja alimentów przez 3, 5 albo 7 lat może uzasadniać umorzenie odpowiednio 30%, 50% albo 100% określonych należności.
- Wpłaty dokonywane poza komornikiem trzeba uzgadniać z organem i dobrze dokumentować, bo nie każda zapłata do rąk uprawnionego zmniejsza dług wobec funduszu.
- Spłata długu wobec funduszu nie zawsze kończy egzekucję alimentów bieżących lub przyszłych; w określonych przypadkach potrzebny jest także depozyt równy sześciu miesiącom alimentów.
Umorzenie długu z funduszu alimentacyjnego – kiedy jest możliwe?
Dług z funduszu alimentacyjnego powstaje wtedy, gdy osoba zobowiązana do alimentów ich nie płaci, egzekucja jest bezskuteczna, a świadczenia na rzecz osoby uprawnionej wypłaca gmina. Dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi właściwemu wierzyciela wypłacone świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Niezależnie od sposobu powstania zobowiązania trzeba zweryfikować przedawnienie długu, ponieważ sam upływ czasu nie zawsze automatycznie blokuje egzekucję. Jeżeli zobowiązanie pozostawił zmarły współmałżonek, odrębnej oceny wymaga dług po zmarłym małżonku i jego związek z majątkiem wspólnym.
Podstawą prawną umorzenia, odroczenia lub rozłożenia należności na raty jest art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis przewiduje dwa praktyczne tryby działania:
- umorzenie części albo całości określonych należności po kilku latach skutecznej egzekucji alimentów,
- umorzenie, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie zaległości na raty na wniosek dłużnika, z uwzględnieniem jego sytuacji dochodowej i rodzinnej.
Jeżeli egzekucja wobec dłużnika jest skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż zasądzone alimenty, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności wskazane w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w łącznej wysokości: Przy zadłużeniu rodzinnym warto też sprawdzić, jak upadłość konsumencka wpływa na długi rodzinne, alimenty i zobowiązania spadkowe.
- 30% – po 3 latach skutecznej egzekucji,
- 50% – po 5 latach skutecznej egzekucji,
- 100% – po 7 latach skutecznej egzekucji.
Nie jest to jednak automatyczne skasowanie długu po upływie określonego czasu. Organ bada, czy egzekucja rzeczywiście była skuteczna, czy wpłaty odpowiadały co najmniej wysokości zasądzonych alimentów oraz których należności dotyczy wniosek. Jeżeli dłużnik nie spełnia warunku kilkuletniej skutecznej egzekucji, nadal może wnosić o ulgę na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, czyli z powodu trudnej sytuacji dochodowej, rodzinnej, zdrowotnej lub majątkowej.
W praktyce całkowite umorzenie długu jest rozwiązaniem wyjątkowym. Częściej realne bywa częściowe umorzenie, odroczenie płatności albo ustalenie rat, zwłaszcza gdy dłużnik ma niewielkie dochody, choruje, utrzymuje rodzinę lub posiada inne obiektywne ograniczenia w spłacie zadłużenia. Po doręczeniu pozwu o zapłatę długu nie warto zwlekać z przygotowaniem odpowiedzi, zarzutów i dowodów.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Do kogo złożyć wniosek o umorzenie, raty albo odroczenie?
Wniosku o umorzenie długu z funduszu alimentacyjnego nie składa się do komornika. Komornik prowadzi egzekucję, ale nie wydaje decyzji o umorzeniu należności publicznoprawnej powstałej po wypłacie świadczeń z funduszu.
W sprawach ulg trzeba ustalić, który organ prowadzi rozliczenie funduszu alimentacyjnego. Najczęściej będzie to urząd gminy, urząd miasta, MOPS, GOPS albo inna jednostka realizująca świadczenia na rzecz osoby uprawnionej. Przy umorzeniu po skutecznej egzekucji znaczenie ma organ właściwy dłużnika, a przy wniosku o ulgę ze względu na sytuację dochodową i rodzinną – organ właściwy wierzyciela. W praktyce warto zacząć od organu, który wypłacał świadczenia i ma aktualne saldo zadłużenia.
Przed złożeniem wniosku dłużnik powinien ustalić:
- jaka jest aktualna wysokość należności głównej, odsetek i ewentualnych kosztów,
- za jakie okresy fundusz wypłacał świadczenia,
- czy egzekucję prowadzi komornik sądowy, administracyjny organ egzekucyjny, czy oba postępowania występują równolegle,
- na jaki rachunek można wpłacać dobrowolne spłaty,
- czy wydano decyzję administracyjną o zwrocie należności.
Osoba przebywająca za granicą także może złożyć wniosek. Może zrobić to pisemnie, przez pełnomocnika albo elektronicznie, jeżeli dany urząd dopuszcza taką formę. Bardzo ważne jest wskazanie aktualnego adresu do doręczeń, ponieważ termin na odwołanie biegnie od doręczenia decyzji.
Co powinien zawierać wniosek dłużnika alimentacyjnego?
Wniosek powinien być konkretny, realistyczny i udokumentowany. Samo stwierdzenie, że dłużnik ma trudną sytuację, zwykle nie wystarczy. Organ ocenia całokształt sprawy, w tym dochody, majątek, stan zdrowia, koszty utrzymania, możliwości zarobkowe, liczbę osób pozostających na utrzymaniu oraz dotychczasową postawę dłużnika wobec obowiązku alimentacyjnego.
We wniosku warto jasno wskazać żądanie, na przykład:
- umorzenie całości długu,
- umorzenie części długu,
- rozłożenie pozostałej kwoty na konkretne raty,
- odroczenie terminu płatności,
- częściowe umorzenie wraz ze spłatą reszty w ratach.
Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające sytuację dłużnika, w szczególności:
- zaświadczenia o wynagrodzeniu, emeryturze, rencie, zasiłkach albo braku dochodów,
- orzeczenie o niepełnosprawności, dokumentację medyczną lub potwierdzenia kosztów leczenia,
- rachunki za czynsz, media, leki, rehabilitację, dojazdy do pracy i inne stałe koszty utrzymania,
- dokumenty dotyczące bezrobocia, egzekucji, innych zadłużeń albo upadłości konsumenckiej,
- informacje o osobach pozostających na utrzymaniu dłużnika,
- propozycję realnego harmonogramu spłaty, jeżeli dłużnik wnosi o raty.
Jeżeli dłużnik ma majątek, na przykład mieszkanie, dom, samochód albo udział w nieruchomości, powinien opisać jego realną wartość, obciążenia i znaczenie dla podstawowych potrzeb życiowych. Samo posiadanie majątku nie wyklucza ulgi, ale może skłonić organ do oceny, że przynajmniej częściowa spłata jest możliwa.
Częściowa spłata długu i kolejność rozliczania wpłat
Dłużnik może rozpocząć częściową spłatę długu, ale powinien zrobić to w sposób uporządkowany. Najpierw warto wystąpić do organu o aktualne saldo, numer sprawy, rachunek do wpłat i informację, w jakiej kolejności będą księgowane środki. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy zadłużenie obejmuje wypłacone świadczenia z funduszu, odsetki, zaliczki alimentacyjne, koszty egzekucyjne oraz zaległości wobec osoby uprawnionej.
Art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określa kolejność zaspokajania należności z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego. W okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w pierwszej kolejności zaspokajane są należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej. Dopiero po ich zaspokojeniu rozliczane są dalsze kategorie należności przewidziane w ustawie.
Jeżeli pieniądze przekazuje komornik, organ właściwy wierzyciela powinien rozliczać je zgodnie z ustawową kolejnością. Gdy równolegle toczy się egzekucja administracyjna, organ powinien aktualizować kwotę pozostającą do egzekucji, aby nie dochodziło do podwójnego dochodzenia tych samych należności. W razie wątpliwości warto sprawdzić, rozliczanie alimentów przez komornika.
Nie należy zakładać, że każda wpłata opisana ogólnie jako alimenty zostanie zaliczona tak, jak oczekuje tego dłużnik. Bezpieczniej jest wskazywać numer sprawy, okres, którego dotyczy wpłata, oraz uzyskać pisemne potwierdzenie sposobu jej zaksięgowania.
Czy można wpłacać alimenty do MOPS zamiast komornikowi?
To zależy od etapu sprawy i rodzaju należności. Jeżeli organ wydał decyzję o zwrocie należności z funduszu alimentacyjnego i wskazał rachunek do dobrowolnej zapłaty, dłużnik może dokonywać wpłat zgodnie z tą decyzją lub pisemną informacją organu. Inaczej wygląda sytuacja, gdy trwa egzekucja alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, a komornik prowadzi postępowanie w sprawie bieżących i zaległych alimentów.
W czasie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego komornik przekazuje wyegzekwowane kwoty do organu właściwego wierzyciela zgodnie z kolejnością z art. 28 ustawy. Jeżeli MOPS albo urząd informuje dłużnika, że bieżące wpłaty powinny trafiać do komornika, nie warto omijać tej informacji. Wpłaty poza komornikiem mogą nie zakończyć egzekucji, nie usunąć kosztów egzekucyjnych i nie zostać automatycznie zaliczone na właściwy dług.
Najbezpieczniejsze rozwiązanie to uzyskać pisemną informację od organu i komornika: kto przyjmuje wpłaty, jak będą rozliczane, czy po częściowej spłacie wierzyciel ograniczy egzekucję oraz czy istnieją koszty egzekucyjne do zapłaty.
Uregulowanie zaległych alimentów bezpośrednio na rzecz uprawnionego
Zapłata bezpośrednio do rąk osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela może mieć znaczenie dla bieżących alimentów lub zaległości wobec tej osoby, ale nie zawsze zmniejsza dług wobec funduszu alimentacyjnego. Jeżeli fundusz wypłacił już świadczenia za dany okres, dłużnik ma odrębny obowiązek zwrotu tych kwot organowi.
Dlatego bezpośrednie wpłaty do uprawnionego powinny być szczegółowo opisane i udokumentowane. W tytule przelewu warto wskazać, czy chodzi o alimenty bieżące, zaległe alimenty za konkretny miesiąc, czy inne rozliczenie. Dłużnik powinien także poinformować komornika i organ prowadzący sprawę, aby uniknąć dalszego naliczania zadłużenia albo sporu o to, czy dana kwota rzeczywiście została zapłacona na właściwy cel.
Jeżeli osoba uprawniona nadal otrzymuje świadczenia z funduszu, a równocześnie dłużnik zaczyna płacić alimenty bezpośrednio, trzeba pilnie wyjaśnić sytuację z organem. W przeciwnym razie może powstać problem nienależnie pobranych świadczeń, dalszej egzekucji i niejasnego rozliczenia dokonanych wpłat.
Egzekucja z nieruchomości a umorzenie długu alimentacyjnego
Posiadanie domu, mieszkania albo udziału w nieruchomości nie wyklucza automatycznie wniosku o umorzenie, raty lub odroczenie, ale ma duże znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej dłużnika. Organ może uznać, że skoro dłużnik posiada majątek, istnieje możliwość przynajmniej częściowej spłaty zadłużenia.
Inaczej może wyglądać sprawa, gdy nieruchomość jest jedynym miejscem zamieszkania dłużnika, jest obciążona hipoteką, zajęta przez komornika, ma niewielką realną wartość po potrąceniu zadłużeń albo jej sprzedaż pozbawiłaby dłużnika minimum egzystencji. Takie okoliczności trzeba jednak wykazać dokumentami, na przykład odpisem księgi wieczystej, informacją o obciążeniach, operatem szacunkowym albo dokumentami z postępowania egzekucyjnego.
Jeżeli toczy się egzekucja z nieruchomości, planowana sprzedaż domu lub mieszkania w rodzinie powinna być poprzedzona analizą wpisów w księdze wieczystej, zajęć komorniczych, hipotek, wysokości zadłużenia i kolejności zaspokajania wierzycieli. Kupujący powinien wiedzieć, czy zapłata ceny doprowadzi do wykreślenia obciążeń i czy wierzyciele zgodzą się na określony sposób rozliczenia.
Kiedy egzekucja komornicza może zostać zakończona?
Umorzenie albo częściowa spłata długu wobec funduszu alimentacyjnego nie zawsze oznacza zakończenie całej egzekucji alimentacyjnej. Jeżeli nadal istnieją bieżące alimenty, zaległości wobec osoby uprawnionej, koszty egzekucyjne albo inne należności alimentacyjne, komornik może kontynuować postępowanie.
Co do świadczeń przyszłych dłużnik może żądać umorzenia egzekucji, jeżeli zapłaci wszystkie świadczenia wymagalne i złoży na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumę równą świadczeniom periodycznym za sześć miesięcy, z jednoczesnym umocowaniem komornika do podejmowania tej sumy. Wynika to z art. 883 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.
W praktyce oznacza to, że dłużnik, który chce wyjść z egzekucji alimentów przyszłych, musi najpierw uporządkować zaległości, a następnie zabezpieczyć sześć miesięcy alimentów. Jeżeli później ponownie opóźni się z płatnościami, komornik może skorzystać z depozytu i podjąć dalsze czynności.
Jeżeli wierzyciel alimentacyjny złoży do komornika wniosek o zawieszenie lub umorzenie egzekucji, może to uprościć sprawę, ale nie zawsze rozwiąże problem długu wobec funduszu alimentacyjnego. Ten dług wymaga odrębnego rozliczenia z właściwym organem.
Co zrobić, gdy organ odmówi umorzenia długu?
Umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego, odmowa umorzenia, odmowa rat albo odmowa odroczenia następują w drodze decyzji administracyjnej. Jeżeli dłużnik nie zgadza się z rozstrzygnięciem, może złożyć odwołanie na zasadach wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego.
Co do zasady odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał. Najczęściej sprawę rozpatruje następnie samorządowe kolegium odwoławcze. W odwołaniu warto wskazać, jakie okoliczności organ pominął, dlaczego ocena sytuacji dłużnika była niepełna oraz jakie dokumenty potwierdzają realną niemożność spłaty w żądanej wysokości.
Jeżeli sytuacja dłużnika pogorszy się po wydaniu decyzji, na przykład z powodu choroby, utraty pracy, zwiększenia kosztów leczenia albo konieczności utrzymywania członka rodziny, można rozważyć złożenie kolejnego wniosku z nowymi dokumentami. Ponawianie identycznego wniosku bez nowych argumentów zwykle nie zwiększa szans na pozytywne rozstrzygnięcie.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak różnie może wyglądać sprawa długu wobec funduszu alimentacyjnego w zależności od majątku, zdrowia, miejsca pobytu i sposobu dokonywania wpłat.
Pan Jan przez lata nie płacił alimentów, a świadczenia wypłacał fundusz alimentacyjny. Gdy podjął legalną pracę, chciał od razu umorzyć cały dług. W takiej sytuacji organ najpierw sprawdzi aktualne saldo, historię egzekucji i możliwości spłaty. Jeżeli dłużnik nie ma podstaw do całkowitego umorzenia, rozsądniejsze może być częściowe umorzenie połączone z ratami. W sprawach, w których pojawiają się zaległości alimentacyjne sprzed lat, trzeba szczególnie dokładnie ustalić, które kwoty należą się funduszowi, a które osobie uprawnionej.
Pan Marek pracuje za granicą i chce płacić alimenty bezpośrednio do MOPS, bo uważa, że dzięki temu uniknie kosztów komorniczych. MOPS informuje go jednak, że przy prowadzonej egzekucji wpłaty powinny trafiać do komornika. Pan Marek nie powinien dokonywać przypadkowych przelewów. Najpierw powinien uzyskać od komornika i organu pisemną informację o saldzie, rachunku do wpłat i sposobie rozliczenia środków. Dopiero wtedy może bezpiecznie zaproponować harmonogram spłaty albo złożyć wniosek o raty.
Pani Ewa chce pomóc ojcu, który ma zadłużenie alimentacyjne wobec funduszu i mieszkanie zajęte przez komornika. Jednocześnie pojawia się u niej obawa przed dziedziczeniem długu alimentacyjnego. Za życia ojca córka nie odpowiada za jego długi tylko dlatego, że jest dzieckiem. Powinna jednak ustalić charakter zadłużenia, stan egzekucji i ewentualne obciążenia nieruchomości, zanim przekaże pieniądze na spłatę albo podejmie decyzje dotyczące przyszłego spadku.
