Czy komornik może przeszukać mieszkanie i zająć rzeczy domowników?

Kiedy komornik może wejść do mieszkania dłużnika?

Komornik prowadzi egzekucję z majątku dłużnika i może wykonywać czynności w miejscu, w którym ma uzasadnione podstawy do poszukiwania jego majątku. Wspólne mieszkanie z rodzicami, małżonkiem albo partnerem nie chroni więc automatycznie przed wizytą komornika, jeżeli dłużnik faktycznie tam mieszka lub przechowuje tam swoje rzeczy.

Meldunek może być dla komornika informacją pomocniczą, ale nie powinien być traktowany jako samodzielny dowód, że dłużnik rzeczywiście mieszka pod danym adresem ani że rzeczy znajdujące się w lokalu są jego własnością. Problem ten szerzej omawia artykuł o egzekucji pod adresem zameldowania dłużnika.

Zgodnie z art. 814 K.p.c., jeżeli wymaga tego cel egzekucji, komornik może zarządzić otwarcie mieszkania oraz innych pomieszczeń i schowków dłużnika, a także przeszukać jego rzeczy, mieszkanie i schowki. Brak dłużnika albo właściciela lokalu na miejscu nie wyklucza zatem przeprowadzenia takich czynności, jeżeli istnieją ku nim ustawowe podstawy.

Istotna jest dodatkowo gwarancja wynikająca z art. 765 § 1² K.p.c.: otwarcia lub przeszukania mieszkania dłużnika komornik dokonuje wyłącznie w asyście Policji. Nie oznacza to natomiast, że sama obecność Policji pozwala prowadzić egzekucję z majątku innych osób.

Zakres czynności powinien pozostawać związany z celem egzekucji. Formalne prawo własności do lokalu i własność znajdujących się w nim ruchomości to dwie różne kwestie – mieszkanie może należeć do rodzica, a część rzeczy do dłużnika, albo odwrotnie.

Jak komornik ocenia, do kogo należą rzeczy w mieszkaniu?

W aktualnym stanie prawnym nie można sprowadzać art. 845 K.p.c. do zasady, że każda rzecz znajdująca się we władaniu dłużnika może zostać zajęta, a właściciel musi dopiero później udowadniać swoje prawa w sądzie.

Art. 845 § 2 K.p.c. pozwala zająć ruchomości dłużnika będące w jego władaniu albo we władaniu wierzyciela, który skierował do nich egzekucję. Jednocześnie przepis wyraźnie stanowi, że nie podlegają zajęciu ruchomości, jeżeli z ujawnionych w sprawie okoliczności wynika, że nie stanowią własności dłużnika.

Oznacza to, że sposób korzystania z rzeczy i faktyczne władanie nadal mają znaczenie, ale nie można ignorować wiarygodnych informacji wskazujących na cudzą własność. Jeżeli podczas czynności rodzic, małżonek albo inny domownik przedstawia dokumenty jednoznacznie wskazujące, że konkretny przedmiot należy do niego, okoliczność tę komornik powinien uwzględnić przy ocenie dopuszczalności zajęcia.

Ruchomości należące do dłużnika, ale znajdujące się we władaniu osoby trzeciej, mogą być natomiast zajęte zasadniczo wtedy, gdy osoba ta zgadza się na zajęcie albo przyznaje, że rzeczy są własnością dłużnika, oraz w innych przypadkach przewidzianych w ustawie.

Osobno trzeba pamiętać o ograniczeniach egzekucji wynikających m.in. z art. 829 K.p.c. Niektóre przedmioty niezbędnego urządzenia domowego są chronione przed egzekucją nawet wtedy, gdy należą do dłużnika. Zagadnienie to omawia również materiał dotyczący tego, jakie rzeczy w mieszkaniu mogą podlegać zajęciu.

Jakimi dokumentami wykazywać własność rzeczy?

Domownik, do którego należą wartościowe przedmioty znajdujące się w mieszkaniu dłużnika, powinien w miarę możliwości zachować dokumenty pozwalające powiązać konkretną rzecz z jej właścicielem. Przydatne mogą być w szczególności:

• faktura lub imienny rachunek,
• potwierdzenie przelewu za zakup,
• umowa sprzedaży albo umowa ratalna,
• umowa darowizny,
• karta gwarancyjna zawierająca dane właściciela lub nabywcy,
• dokument serwisowy identyfikujący sprzęt i osobę oddającą go do naprawy.

Znaczenie dokumentu zależy od jego treści i całokształtu okoliczności. Sama anonimowa gwarancja lub paragon mogą być słabszym dowodem niż faktura wystawiona na konkretną osobę połączona z potwierdzeniem zapłaty.

Więcej praktycznych sytuacji związanych ze wspólnym korzystaniem ze sprzętu opisuje artykuł dotyczący zajęcia rzeczy używanych przez domowników.

Co się dzieje, gdy dowód cudzej własności przedstawiono już po zajęciu?

Ustawodawca przewidział również prostszy mechanizm ochrony na wypadek, gdy rzecz została już zajęta. Zgodnie z art. 845 § 2² K.p.c. komornik umarza postępowanie w niezbędnym zakresie, jeżeli przedstawiono niebudzący wątpliwości dowód na piśmie, że zajęte ruchomości nie stanowią własności dłużnika.

Przepis zawiera wyjątek: rozwiązania tego nie stosuje się w sytuacji, w której sam dłużnik dokonał zbycia ruchomości na rzecz osoby trzeciej. W takim przypadku sama umowa wskazująca, że po zbyciu właścicielem jest osoba trzecia, nie uruchamia automatycznie mechanizmu umorzenia z art. 845 § 2².

Czy przy egzekucji alimentów zasady są inne?

Tak. Art. 845 § 2¹ K.p.c. przewiduje szczególne rozwiązanie dla egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Komornik może wtedy zająć również ruchomości będące we władaniu osoby zamieszkującej wspólnie z dłużnikiem bez zgody tej osoby, chyba że osoba ta przedstawi dowód, że ruchomości są jej własnością.

Nie należy więc przenosić tej zasady na każdą egzekucję. W zwykłej sprawie zastosowanie ma art. 845 § 2, zgodnie z którym rzecz nie podlega zajęciu, gdy z ujawnionych okoliczności wynika, że nie stanowi własności dłużnika. Szczególne ułatwienie dotyczące rzeczy znajdujących się we władaniu współmieszkańca zostało przewidziane właśnie dla egzekucji alimentów.

Jak bronić cudzej rzeczy po jej zajęciu?

Jeżeli doszło do zajęcia przedmiotu należącego do osoby trzeciej, pierwszym praktycznym krokiem powinno być jak najszybsze przedstawienie komornikowi dokumentów własności. Jeżeli spełniają wymagania art. 845 § 2² K.p.c., możliwe jest umorzenie egzekucji z rzeczy bez konieczności prowadzenia osobnego procesu.

Jeżeli osoba trzecia uważa, że samo zajęcie zostało dokonane z naruszeniem przepisów postępowania, może wnieść skargę na czynności komornika. Co do zasady termin wynosi tydzień: od dnia dokonania czynności, gdy skarżący był przy niej obecny lub był o jej terminie zawiadomiony, a w pozostałych przypadkach od zawiadomienia o czynności, a przy braku zawiadomienia – od dnia powzięcia wiadomości o niej. Skargę wnosi się do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności.

Odrębnym środkiem ochrony osoby trzeciej jest powództwo z art. 841 K.p.c. o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji. Służy ono sytuacji, w której skierowanie egzekucji do określonego przedmiotu narusza prawa osoby trzeciej. Szczegółowe zasady opisuje poradnik o powództwie osoby trzeciej o zwolnienie rzeczy spod egzekucji.

Powództwo z art. 841 K.p.c. można co do zasady wnieść w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa. Nie wolno jednak zawsze mechanicznie liczyć tego terminu od dnia wizyty komornika. Art. 845 § 2³ K.p.c. stanowi, że jeżeli osoba trzecia złożyła skargę na zajęcie, miesięczny termin do wniesienia powództwa zaczyna dla niej biec od dnia doręczenia postanowienia oddalającego skargę.

Skarga na czynności komornika i powództwo z art. 841 K.p.c. pełnią więc różne funkcje. Jeszcze innym środkiem jest powództwo dłużnika kwestionującego dopuszczalność wykonywania tytułu wykonawczego, opisane szerzej w artykule o powództwie przeciwegzekucyjnym dłużnika.

Czy komornik może zająć konto rodzica lub innego domownika?

Sam fakt wspólnego mieszkania z dłużnikiem nie daje podstaw do zajęcia rachunku bankowego należącego wyłącznie do innej osoby. Egzekucja z rachunku bankowego jest kierowana do wierzytelności przysługującej dłużnikowi wobec banku. Jeżeli rodzic, partner albo inny domownik jest jedynym posiadaczem rachunku i nie jest dłużnikiem, jego konto nie staje się przedmiotem egzekucji tylko dlatego, że mieszka pod tym samym adresem.

Inaczej należy oceniać rachunek wspólny. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje możliwość zajęcia wierzytelności z rachunku prowadzonego wspólnie dla dłużnika i osoby trzeciej. Przy rachunku wspólnym dłużnika i osób trzecich dalszy zakres egzekucji zależy m.in. od udziału przypadającego dłużnikowi zgodnie z umową rachunku, a jeżeli umowa nie określa udziałów albo nie zostanie przedstawiona – przepisy przewidują domniemanie ich równości. Odrębne reguły dotyczą rachunku wspólnego małżonków.

FAQ

Czy komornik może zająć telewizor z fakturą wystawioną na rodzica?

W zwykłej egzekucji komornik nie powinien zajmować rzeczy, jeżeli z ujawnionych okoliczności wynika, że nie jest ona własnością dłużnika. Imienna faktura na rodzica, zwłaszcza połączona z potwierdzeniem płatności i możliwością identyfikacji konkretnego sprzętu, może być bardzo istotnym dowodem. Jeżeli rzecz została już zajęta, niebudzący wątpliwości pisemny dowód cudzej własności może prowadzić do umorzenia egzekucji z tej rzeczy na podstawie art. 845 § 2² K.p.c., z uwzględnieniem przewidzianego tam wyjątku.

Czy alimenty zmieniają zasady zajęcia cudzych rzeczy?

Tak. Przy egzekucji świadczeń alimentacyjnych komornik może na podstawie art. 845 § 2¹ K.p.c. zająć ruchomości będące we władaniu osoby mieszkającej wspólnie z dłużnikiem bez jej zgody, chyba że osoba ta przedstawi dowód swojej własności. Jest to szczególna regulacja, której nie należy automatycznie stosować do innych rodzajów egzekucji.

Od kiedy liczyć miesiąc na powództwo z art. 841 K.p.c.?

Zasadniczo od dnia, w którym osoba trzecia dowiedziała się o naruszeniu swojego prawa. Jeżeli jednak osoba trzecia złoży skargę na zajęcie, art. 845 § 2³ K.p.c. przewiduje, że miesięczny termin zaczyna dla niej biec od doręczenia postanowienia oddalającego tę skargę.

Czy meldunek daje komornikowi prawo do całego majątku domowników?

Nie. Meldunek może stanowić informację pomocniczą przy ustalaniu miejsca pobytu dłużnika, ale nie przesądza o własności mieszkania ani znajdujących się w nim rzeczy. Egzekucja powinna być skierowana do majątku dłużnika, a aktualny art. 845 K.p.c. nakazuje uwzględniać okoliczności wskazujące, że konkretna ruchomość należy do osoby trzeciej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 765, 767, 814, 829, 841, 845, 891¹ i 891²; tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468, z późn. zm. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. V CSK 364/16 – orzeczenie Sądu Najwyższego.