Zajęcie komornicze konta a spłata kredytu – co może zrobić bank?

Zajęcie rachunku bankowego przez komornika a rata kredytu

Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonywane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. Obejmuje nie tylko środki znajdujące się na rachunku w tym momencie, lecz także pieniądze, które wpłyną później, do wysokości objętej zajęciem. Od tej zasady istnieją ustawowe wyjątki dotyczące m.in. środków wyłączonych spod egzekucji.

Jeżeli z zajętego rachunku była automatycznie pobierana rata kredytu, samo zlecenie stałe albo polecenie pobrania nie zapewnia jej pierwszeństwa przed egzekucją. Bank nie może dowolnie wypłacać zajętych środków z pominięciem skutków zajęcia. Rata może zostać pobrana z pieniędzy, którymi posiadacz rachunku nadal może dysponować, np. w granicach mającej zastosowanie kwoty wolnej, o ile warunki konkretnego rachunku i egzekucji na to pozwalają.

Praktyczne sposoby ograniczenia ryzyka opóźnienia w spłacie opisuje także poradnik o tym, jak zabezpieczyć raty kredytu przed skutkami zajęcia rachunku.

Pensja u pracodawcy i pensja po wpływie na konto to dwa etapy

Przy egzekucji bezpośrednio z wynagrodzenia pracodawca stosuje ograniczenia wynikające z Kodeksu pracy i Kodeksu postępowania cywilnego. W przypadku należności innych niż alimentacyjne znaczenie mają m.in. maksymalna dopuszczalna wysokość potrącenia oraz pracownicza kwota wolna. Przy alimentach zakres potrąceń jest szerszy.

Po wypłacie pozostałej części wynagrodzenia na zwykły rachunek osobisty przedmiotem egzekucji staje się jednak wierzytelność posiadacza wobec banku. Nie oznacza to, że bank ma ponownie wyliczyć pracowniczą kwotę wolną i pozostawić na rachunku dokładnie tę samą część wynagrodzenia, która była chroniona u pracodawcy.

Na etapie bankowym stosuje się przede wszystkim przepisy właściwe dla rachunku bankowego. Dlatego źródło przelewu jako wynagrodzenia nie powoduje automatycznego przeniesienia na konto wszystkich ograniczeń obowiązujących przy egzekucji z pensji.

Kwota wolna od zajęcia na rachunku bankowym

Art. 54 Prawa bankowego przewiduje własny, odrębny mechanizm ochrony środków na rachunkach oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz terminowych lokatach oszczędnościowych. W każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, wolna od zajęcia jest kwota odpowiadająca 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy.

Ochrona ta jest związana z rodzajem rachunku, a nie z tym, czy środki pochodzą z wynagrodzenia, przelewu od członka rodziny czy innego zwykłego wpływu. Bank stosuje kwotę wolną przy wykonywaniu zajęcia rachunku, jeżeli przepisy przewidują ją w danym przypadku.

Kwota wolna nie działa natomiast w ten sam sposób przy każdym rodzaju rachunku. Standardowy rachunek rozliczeniowy przedsiębiorcy nie korzysta z ochrony przewidzianej w art. 54 dla rachunków oszczędnościowych osób fizycznych. Przy egzekucji alimentów wierzytelności z rachunku bankowego podlegają egzekucji w pełnej wysokości, dlatego bankowa kwota wolna z art. 54 nie chroni dłużnika alimentacyjnego przed takim zajęciem.

Jeżeli egzekucja obejmuje równocześnie kilka źródeł dochodu, warto oddzielnie analizować ograniczenia dotyczące każdego z nich. Dotyczy to np. sytuacji opisanej w materiale o zajęciu konta i emerytury.

Świadczenia szczególnie chronione po wpływie na rachunek

Od zwykłego wynagrodzenia trzeba odróżnić środki, którym ustawa zapewnia szczególną ochronę również na etapie egzekucji z rachunku bankowego. Kodeks postępowania cywilnego oraz Prawo bankowe wskazują kategorie świadczeń, których zajęcie rachunku nie obejmuje albo które korzystają z odrębnej ochrony.

Należą do nich m.in. określone świadczenia rodzinne, wychowawcze, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenia alimentacyjne otrzymywane przez uprawnionego oraz inne świadczenia wskazane w przepisach. Nie wolno jednak wyciągać z tego wniosku, że identyczny status ma każda pensja wpływająca na rachunek.

Jeżeli bank zablokował środki, które z mocy ustawy powinny pozostawać poza zajęciem, trzeba ustalić źródło przelewu na podstawie historii rachunku, decyzji o przyznaniu świadczenia lub innych dokumentów. Więcej o szczególnym rodzaju takich wpływów wyjaśnia artykuł dotyczący ochrony świadczenia pielęgnacyjnego przed zajęciem.

Czy komornik może jednocześnie zająć wynagrodzenie i konto?

Tak. Egzekucja z wynagrodzenia za pracę oraz egzekucja z rachunku bankowego są odrębnymi sposobami egzekucji i mogą być prowadzone równolegle. Sam fakt, że pracodawca potrącił już część pensji, nie powoduje automatycznie wyłączenia rachunku bankowego spod zajęcia.

Nie oznacza to jednak, że każde zablokowanie środków jest prawidłowe. Trzeba sprawdzić, czy pracodawca zastosował właściwe limity, czy bank prawidłowo zastosował kwotę wolną właściwą dla rachunku oraz czy na konto nie wpłynęły pieniądze ustawowo wyłączone spod egzekucji.

Przy egzekucji należności alimentacyjnych obowiązują dodatkowo szczególne reguły. O kolejności zaspokajania należności w egzekucji można przeczytać również w materiale dotyczącym pierwszeństwa alimentów w egzekucji.

Co z ratą kredytu pobieraną automatycznie z zajętego rachunku?

Automatyczne pobieranie raty jest sposobem wykonania zobowiązania wobec kredytodawcy, ale nie tworzy samo w sobie ustawowego pierwszeństwa przed zajęciem komorniczym. Jeżeli środki są objęte skutecznym zajęciem i nie pozostają do swobodnej dyspozycji dłużnika na podstawie kwoty wolnej lub szczególnego wyłączenia, bank nie może traktować wcześniejszego zlecenia pobrania raty jako podstawy do pominięcia zajęcia.

Jeżeli kredyt jest spłacany w tym samym banku, który prowadzi zajęty rachunek, od automatycznego pobrania raty trzeba odróżnić ewentualne potrącenie własnej wierzytelności banku. Dopuszczalność potrącenia zależy od jego podstawy prawnej, wymagalności wierzytelności, chwili powstania wzajemnych roszczeń oraz skutków dokonanego już zajęcia. Nie można więc przyjmować ogólnej zasady, że bank zawsze może zaspokoić swój kredyt z zajętego rachunku przed wierzycielem egzekwującym.

Jeżeli rata nie została pobrana, najlepiej nie zakładać, że zajęcie automatycznie zwalnia kredytobiorcę z obowiązku terminowej zapłaty. Trzeba skontaktować się z kredytodawcą, ustalić możliwy sposób zapłaty z innego rachunku lub uzgodnić zmianę terminu czy restrukturyzację. Samo zajęcie konta nie zmienia automatycznie harmonogramu kredytu.

Szczególną sytuację, w której dochodzi do konfliktu pomiędzy zajęciem rachunku a spłatą zobowiązania wobec banku, omawia również artykuł o spłacie kredytu mimo egzekucji.

Co zrobić, gdy bank zablokował środki, które powinny być dostępne?

Najpierw warto ustalić, czego dokładnie dotyczy problem. Inne działania będą właściwe, gdy bank nie zastosował kwoty wolnej, inne gdy zablokowano świadczenie ustawowo wyłączone spod egzekucji, a jeszcze inne gdy dłużnik kwestionuje sam dług albo tytuł wykonawczy.

Przydatne są przede wszystkim:

• zawiadomienie o zajęciu rachunku i dane prowadzącego egzekucję,
• wyciągi bankowe pokazujące wpływy i blokady,
• dokumenty potwierdzające źródło środków,
• pasek wynagrodzenia, jeżeli równocześnie prowadzona jest egzekucja u pracodawcy,
• umowa kredytu i historia pobierania rat, jeżeli spór dotyczy działań banku.

Jeżeli problem wynika ze sposobu wykonania zajęcia przez bank, można złożyć reklamację. Gdy zarzut dotyczy czynności komornika, w określonych sytuacjach właściwa może być skarga na czynności komornika. Natomiast zarzuty dotyczące samego istnienia długu, przedawnienia lub dopuszczalności egzekucji z tytułu wykonawczego wymagają zastosowania środka odpowiedniego do podstawy i etapu sprawy. Samo zgłoszenie komornikowi, że dług jest według dłużnika przedawniony, nie zawsze prowadzi do zatrzymania egzekucji.

Jeżeli chodzi o stary dług objęty egzekucją, pomocne może być także omówienie sposobów obrony przed egzekucją starego długu z konta.

FAQ

Czy wynagrodzenie po wpływie na konto nadal ma pracowniczą kwotę wolną?

Nie w tym samym znaczeniu. Pracownicza kwota wolna jest stosowana przy potrąceniu wynagrodzenia przez pracodawcę. Po wpływie pozostałej pensji na zwykły rachunek bankowy stosuje się zasady właściwe dla egzekucji z rachunku, w szczególności kwotę wolną z art. 54 Prawa bankowego, jeżeli ma ona zastosowanie. Bank nie odtwarza automatycznie pracowniczej kwoty wolnej tylko dlatego, że przelew pochodzi od pracodawcy.

Czy komornik może jednocześnie zająć pensję i konto?

Tak. Są to dwa odrębne sposoby egzekucji. Przy każdym trzeba jednak zastosować właściwe ograniczenia: pracodawca przestrzega zasad potrąceń z wynagrodzenia, a bank zasad egzekucji z rachunku i ustawowych wyłączeń określonych środków.

Co z ratą kredytu pobieraną automatycznie z zajętego rachunku?

Zlecenie stałe, polecenie pobrania ani wcześniejsza zgoda na automatyczną spłatę nie dają racie pierwszeństwa przed zajęciem. Jeżeli na rachunku pozostają środki, którymi dłużnik może legalnie dysponować, rata może zostać z nich zapłacona. W przeciwnym razie trzeba ustalić z bankiem inny sposób spłaty.

Czy wszystkie pieniądze na koncie są objęte jednym limitem?

Nie. Trzeba rozróżnić zwykłe środki korzystające ewentualnie z bankowej kwoty wolnej oraz świadczenia, które na podstawie szczególnych przepisów są wyłączone spod zajęcia. Ochrona zależy także od rodzaju rachunku i rodzaju egzekwowanej należności.

Czy konto firmowe korzysta z kwoty wolnej z art. 54 Prawa bankowego?

Standardowy rachunek rozliczeniowy przedsiębiorcy nie jest rachunkiem objętym kwotą wolną przewidzianą w art. 54 Prawa bankowego dla rachunków oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych i terminowych lokat oszczędnościowych.

Czy wierzyciel może zgodzić się na ograniczenie egzekucji po zajęciu konta?

Tak. Dłużnik może negocjować spłatę, a wierzyciel może w odpowiednim zakresie wystąpić o ograniczenie albo zakończenie egzekucji. Samo zawarcie ustnego porozumienia z wierzycielem nie powoduje jednak automatycznie odblokowania rachunku, dlatego sposób wykonania ugody powinien zostać jasno ustalony.

Źródła:

1. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 833 oraz art. 889–893 i art. 1083 – tekst ustawy w ELI
2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, w szczególności art. 54 i 54a – tekst ustawy w ELI
3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 87 i 87¹ – tekst ustawy w ELI