- Przy współwłasności samochodu egzekucja może być prowadzona z udziału należącego do dłużnika; zgodnie z art. 846 § 1 K.p.c. sprzedaży podlega co do zasady właśnie ten udział.
- W zwykłej egzekucji ruchomość nie podlega zajęciu, jeżeli z ujawnionych w sprawie okoliczności wynika, że nie jest własnością dłużnika.
- Jeżeli już po zajęciu przedstawiono niebudzący wątpliwości pisemny dowód cudzej własności, komornik powinien umorzyć postępowanie w niezbędnym zakresie, z wyjątkiem przewidzianym m.in. dla rzeczy zbytych przez samego dłużnika.
- Przy egzekucji alimentów komornik może zająć rzecz będącą we władaniu osoby mieszkającej wspólnie z dłużnikiem bez jej zgody, chyba że osoba ta przedstawi dowód własności.
- Powództwo z art. 841 K.p.c. nie zawsze jest pierwszym koniecznym krokiem; znaczenie mogą mieć wcześniejsze przedstawienie dowodów własności i skarga na zajęcie.
Pan Kamil ma zadłużenie objęte postępowaniem egzekucyjnym. Korzysta z samochodu kupionego wspólnie z inną osobą i mieszka w lokalu należącym do znajomego. Obawia się zarówno egzekucji z samochodu, jak i zajęcia wyposażenia mieszkania, które należy do właściciela lokalu. Są to dwa odrębne problemy: egzekucja z udziału dłużnika we współwłasności oraz ochrona rzeczy należących do osoby trzeciej.
Egzekucja z udziału w samochodzie będącym współwłasnością
Jeżeli dłużnik jest współwłaścicielem samochodu w części ułamkowej, komornik może prowadzić egzekucję z jego udziału. Zgodnie z art. 846 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego egzekucja z ułamkowej części rzeczy ruchomej będącej wspólną własnością kilku osób odbywa się według zasad dotyczących ruchomości, ale sprzedaży podlega tylko udział dłużnika.
Nie należy więc bez zastrzeżenia mówić, że przedmiotem egzekucji staje się „cały samochód”. Egzekucja jest skierowana do udziału dłużnika. Sam pojazd jako fizyczna rzecz może jednak zostać objęty dozorem i innymi czynnościami potrzebnymi do przeprowadzenia egzekucji. Drugi współwłaściciel nie odpowiada swoim udziałem za dług tylko dlatego, że wspólnie z dłużnikiem posiada samochód.
Zajęcie ruchomości następuje przez wpisanie jej do protokołu zajęcia. Odpis protokołu powinien zostać doręczony także współwłaścicielom zajętej ruchomości, którzy nie są dłużnikami. Dlatego po dokonaniu czynności warto dokładnie sprawdzić protokół zajęcia komorniczego, w szczególności oznaczenie samochodu, wielkość udziału dłużnika oraz zgłoszone zastrzeżenia.
Art. 846 § 2 K.p.c. przewiduje dodatkowo, że pozostali współwłaściciele mogą łącznie zażądać sprzedaży całej rzeczy. Bez takiego żądania podstawową zasadą pozostaje jednak sprzedaż udziału dłużnika. Nabywca udziału wchodzi wtedy w miejsce dłużnika jako współwłaściciel pojazdu. Szerzej problem ten omawia materiał o tym, jak wygląda współwłasność samochodu a egzekucja komornicza.
Zniesienia współwłasności lub przeniesienia udziału nie należy traktować jako prostego sposobu na uniknięcie egzekucji. Czynności dokonane z pokrzywdzeniem wierzyciela mogą podlegać odrębnej ocenie prawnej. Jeżeli natomiast ruchomość została już zajęta, jej późniejsze zbycie co do zasady nie wpływa na dalszy bieg egzekucji, co wynika z art. 848 K.p.c.
Pan Adam i jego brat są współwłaścicielami samochodu po 1/2. Egzekucja jest prowadzona tylko przeciwko bratu. Komornik może skierować egzekucję do udziału brata, natomiast udział pana Adama nie staje się z tego powodu przedmiotem długu. Jeżeli pozostali współwłaściciele nie skorzystają z uprawnienia z art. 846 § 2 K.p.c., sprzedaży podlega udział należący do dłużnika.
Cudze rzeczy w mieszkaniu dłużnika – co wynika z art. 845 K.p.c.?
Przy wyposażeniu mieszkania nie obowiązuje zasada, zgodnie z którą każdą rzecz znajdującą się w miejscu pobytu dłużnika można automatycznie zająć. Art. 845 § 2 K.p.c. pozwala zająć ruchomości dłużnika będące w jego władaniu albo we władaniu wierzyciela, który skierował do nich egzekucję, ale jednocześnie stanowi, że ruchomości nie podlegają zajęciu, jeżeli z ujawnionych w sprawie okoliczności wynika, że nie stanowią własności dłużnika.
Jeżeli więc podczas czynności domownik albo właściciel lokalu przedstawia wiarygodne dokumenty wskazujące, że telewizor, komputer, meble czy inne wartościowe przedmioty należą do niego, komornik powinien uwzględnić te okoliczności już przy podejmowaniu decyzji o zajęciu. Sam fakt, że dłużnik korzysta z rzeczy albo mieszka w lokalu, nie znosi ustawowego ograniczenia wynikającego z art. 845 § 2 K.p.c.
Samochód lub cudza rzecz została objęta egzekucją?
Prawnik może ocenić protokół zajęcia, dokumenty własności i biegnące terminy oraz wskazać, czy właściwe będzie przedstawienie dowodów komornikowi, skarga czy powództwo z art. 841 K.p.c.
Sprawdź, jak chronić swoje prawa ›Brak meldunku dłużnika pod danym adresem nie przesądza o możliwości prowadzenia czynności terenowych. Komornik może pojawić się tam, gdzie dłużnik faktycznie mieszka albo przechowuje majątek. Nie oznacza to jednak, że majątek właściciela lokalu, rodziców, partnera czy współlokatora staje się majątkiem dłużnika. Szczegółowo sytuację domowników omawia także poradnik o rzeczach rodziców i innych osób mieszkających z dłużnikiem.
Przy rzeczach, co do których może powstać spór o własność, przydatne są przede wszystkim:
- imienne faktury i rachunki wskazujące nabywcę,
- umowy sprzedaży, darowizny lub inne umowy dotyczące konkretnej rzeczy,
- potwierdzenia przelewów i płatności za zakup,
- dokumenty gwarancyjne zawierające dane właściciela i oznaczenie urządzenia,
- umowa najmu albo użyczenia wraz z wykazem wyposażenia należącego do właściciela lokalu,
- inne dokumenty pozwalające powiązać konkretny przedmiot z osobą trzecią.
W przypadku rzeczy dłużnika znajdującej się we władaniu osoby trzeciej art. 845 § 2 K.p.c. przewiduje inną zasadę: co do zasady można ją zająć wtedy, gdy osoba trzecia zgadza się na zajęcie albo przyznaje, że rzecz jest własnością dłużnika, chyba że szczególny przepis stanowi inaczej.
Pani Katarzyna udostępnia dłużnikowi pokój w swoim mieszkaniu. Podczas czynności komornika wskazuje, że telewizor i komputer w salonie należą do niej, oraz przedstawia imienne faktury z numerami urządzeń. Jeżeli z tych okoliczności wynika, że rzeczy nie są własnością dłużnika, nie powinny zostać zajęte. Gdyby zajęcie nastąpiło wcześniej, przedstawienie niebudzącego wątpliwości pisemnego dowodu własności może prowadzić do umorzenia egzekucji w tym zakresie na podstawie art. 845 § 2(2) K.p.c.
Co zrobić, gdy komornik już zajął cudzą rzecz?
Powództwo o zwolnienie rzeczy spod egzekucji nadal jest ważnym środkiem ochrony, ale nie w każdej sprawie musi być pierwszą czynnością właściciela. Aktualne przepisy przewidują kilka instrumentów, których zastosowanie zależy od tego, na jakim etapie znajduje się sprawa i jakie dowody są dostępne.
- Przedstawienie pisemnego dowodu własności. Zgodnie z art. 845 § 2(2) K.p.c., jeżeli po zajęciu przedstawiono niebudzący wątpliwości dowód na piśmie, że zajęta ruchomość nie stanowi własności dłużnika, komornik umarza postępowanie w niezbędnym zakresie. Reguła ta nie ma zastosowania, gdy sam dłużnik zbył ruchomość na rzecz osoby trzeciej.
- Skarga na zajęcie. Osoba, której prawa zostały naruszone lub zagrożone czynnością komornika, może skorzystać ze skargi na czynność komornika na zasadach art. 767 K.p.c. Co do zasady termin na skargę wynosi tydzień, przy czym sposób jego liczenia zależy od tego, czy osoba była obecna przy czynności, została o niej zawiadomiona czy dowiedziała się o niej później. Skargę wnosi się do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności, a rozpoznaje ją właściwy sąd. Samo wniesienie skargi nie wstrzymuje automatycznie postępowania egzekucyjnego ani wykonania zaskarżonej czynności.
- Powództwo z art. 841 K.p.c. Jeżeli skierowanie egzekucji do rzeczy narusza prawa osoby trzeciej, może ona żądać przed sądem zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji. Pozwanym jest wierzyciel, a jeżeli dłużnik zaprzecza prawu osoby trzeciej, należy pozwać również dłużnika.
Zasadniczo powództwo z art. 841 K.p.c. wnosi się w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa. Trzeba jednak uwzględnić szczególną regułę art. 845 § 2(3) K.p.c.: jeżeli osoba trzecia złoży skargę na zajęcie, a skarga zostanie oddalona, miesięczny termin do wniesienia powództwa zaczyna dla niej biec od dnia doręczenia postanowienia oddalającego skargę.
Nie należy więc automatycznie zakładać, że właściciel każdej zajętej rzeczy musi od razu wszczynać proces. Jeżeli istnieje jednoznaczny pisemny dowód własności, najpierw znaczenie może mieć art. 845 § 2(2) K.p.c. Jeżeli natomiast własność pozostaje sporna albo wierzyciel nie uznaje praw osoby trzeciej, konieczne może okazać się powództwo. Szerzej procedurę omawia poradnik o zwolnieniu cudzej rzeczy spod egzekucji.
Egzekucja alimentacyjna – szczególna zasada dotycząca domowników
Przy egzekucji świadczeń alimentacyjnych ustawodawca przewidział surowszą regułę. Art. 845 § 2(1) K.p.c. pozwala komornikowi zająć również ruchomości będące we władaniu osoby zamieszkującej wspólnie z dłużnikiem bez zgody tej osoby. Zajęcie nie powinno jednak nastąpić, jeżeli osoba ta przedstawi dowód, że ruchomość jest jej własnością.
Dlatego przy egzekucji alimentacyjnej szczególnie ważne jest przedstawienie dowodu własności już podczas czynności. Nie można wprost przenosić tej zasady na zwykłą egzekucję innych długów, ponieważ art. 845 § 2 K.p.c. nakazuje wówczas uwzględnić ujawnione okoliczności wskazujące, że rzecz nie należy do dłużnika.
Dłużnik alimentacyjny mieszka z partnerką, która kupiła komputer ze swoich środków. Komputer znajduje się w jej władaniu. Przy egzekucji alimentów komornik może objąć taką rzecz zajęciem bez jej zgody, jednak przedstawienie wiarygodnego dowodu, że komputer stanowi własność partnerki, wyłącza zastosowanie tej szczególnej możliwości zajęcia.
FAQ
Czy komornik może zająć rzecz, jeśli dokument pokazuje innego właściciela?
W zwykłej egzekucji rzecz nie podlega zajęciu, jeżeli z ujawnionych okoliczności wynika, że nie jest własnością dłużnika. Jeżeli rzecz została już zajęta, a następnie przedstawiono niebudzący wątpliwości pisemny dowód cudzej własności, art. 845 § 2(2) K.p.c. nakazuje komornikowi umorzyć postępowanie w niezbędnym zakresie. Wyjątek dotyczy m.in. sytuacji, gdy sam dłużnik zbył rzecz osobie trzeciej.
Co zmienia egzekucja alimentacyjna?
W egzekucji świadczeń alimentacyjnych komornik może zająć także ruchomość będącą we władaniu osoby mieszkającej wspólnie z dłużnikiem bez jej zgody. Osoba ta może jednak zapobiec takiemu zajęciu, przedstawiając dowód, że rzecz jest jej własnością.
Czy sprzedaży podlega cały samochód czy udział dłużnika?
Jeżeli samochód jest współwłasnością w częściach ułamkowych, zgodnie z art. 846 § 1 K.p.c. sprzedaży podlega co do zasady udział należący do dłużnika. Sam samochód może być objęty czynnościami egzekucyjnymi potrzebnymi do sprzedaży udziału. Art. 846 § 2 K.p.c. pozwala natomiast pozostałym współwłaścicielom łącznie zażądać sprzedaży całej rzeczy.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 767, 841 oraz 845–848, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 468 ze zm. – ISAP.
