Dłużnik alimentacyjny – co zrobić, gdy komornik zajmuje 60% pensji?

Ile komornik może zabrać z wynagrodzenia za alimenty?

Jeżeli komornik egzekwuje świadczenia alimentacyjne, zgodnie z art. 87 § 3 pkt 1 Kodeksu pracy potrącenia mogą sięgać trzech piątych wynagrodzenia, czyli 60% kwoty ustalonej po przewidzianych ustawą odliczeniach. Przy takich potrąceniach nie obowiązuje kwota wolna oparta na minimalnym wynagrodzeniu, która chroni pracownika przy egzekucji innych należności. Dlatego także przy pensji minimalnej możliwe jest znaczne potrącenie.

Limit ten dotyczy wynagrodzenia za pracę, a nie każdego wpływu na rachunek bankowy czy każdej należności dłużnika. W szczególności inaczej ocenia się zajęcie rachunku, określonych świadczeń lub wierzytelności od kontrahenta. Trzeba też sprawdzić, czy zajęte świadczenie podlega egzekucji.

Sam fakt, że po potrąceniu pozostaje mało pieniędzy na utrzymanie nowej rodziny, nie oznacza, że komornik ma obowiązek zmniejszyć ustawowo dopuszczalne potrącenie z alimentów. Jeżeli jednak zajęto świadczenie chronione prawem, potrącenie przekracza właściwy limit lub rozliczenie długu jest błędne, należy zażądać wyjaśnień i rozważyć odpowiedni środek prawny. Odrębną kwestią jest ochrona środków niepodlegających egzekucji.

Dług w Funduszu Alimentacyjnym a bieżące alimenty

Gdy osoba uprawniona otrzymywała świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, dłużnik jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych kwot wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Nie jest to po prostu dług „przejęty” od dziecka: roszczenie o zwrot wypłaconych świadczeń przysługuje organowi właściwemu wierzyciela. Ustawa przewiduje dochodzenie tych należności w egzekucji sądowej według przepisów o egzekucji alimentów (art. 27 ustawy).

W jednej sprawie mogą więc występować dwie grupy należności: bieżące i zaległe alimenty należne osobie uprawnionej oraz kwoty do zwrotu z tytułu wypłat z Funduszu Alimentacyjnego. Warto poprosić komornika i organ gminy o aktualne rozliczenie, aby ustalić, na jakie należności zaliczane są wpłaty i których należności ma dotyczyć wniosek o ulgę.

Umorzenie lub raty w Funduszu Alimentacyjnym – dwa różne tryby

Art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje odrębne rozwiązania. Nie należy łączyć ich w jeden wniosek adresowany do organu właściwego dłużnika, ponieważ różnią się przesłankami, zakresem ulgi i właściwością organu.

Umorzenie 30%, 50% albo 100% – art. 30 ust. 1

Organ właściwy dłużnika (wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika) może umorzyć należności wskazane w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w łącznej wysokości:

• 30% – po 3 latach skutecznej egzekucji w miesięcznej wysokości nie niższej niż zasądzone alimenty;
• 50% – po 5 latach takiej egzekucji;
• 100% – po 7 latach takiej egzekucji.

Nie wystarcza sam upływ 3, 5 lub 7 lat od powstania długu. Istotna jest skuteczność egzekucji w wymaganym okresie i wysokości. Dłużnik może przedstawić dokumentację wpłat i wystąpić o ocenę spełnienia przesłanek; przepis stanowi, że organ może umorzyć należności, a nie że dług znika automatycznie.

Umorzenie, odroczenie lub raty – art. 30 ust. 2

Gdy powodem ubiegania się o ulgę jest sytuacja dochodowa i rodzinna, dłużnik składa wniosek do organu właściwego wierzyciela. To wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do alimentów, nie zaś miejsce zamieszkania dłużnika. Wniosek w praktyce może obsługiwać upoważniona jednostka gminy, np. ośrodek pomocy społecznej lub centrum świadczeń.

Na podstawie art. 30 ust. 2 ten organ może na wniosek dłużnika umorzyć w całości albo w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu wraz z odsetkami, odroczyć płatność albo rozłożyć ją na raty. Pod uwagę bierze sytuację dochodową i rodzinną. Nie ma gwarancji uzyskania ulgi ani zasady, że organ musi w pierwszej kolejności przyznać raty.

Więcej o przesłankach umorzenia wyjaśnia artykuł dotyczący umorzenia długu z Funduszu Alimentacyjnego. Aktualną treść przepisu można sprawdzić w art. 30 ustawy.

Jak złożyć wniosek o rozłożenie długu funduszowego na raty?

Najpierw należy ustalić organ, który wypłacał świadczenia z funduszu, i sprawdzić zawiadomienia, korespondencję dotyczącą zadłużenia lub dokumenty od komornika. Przy wniosku z art. 30 ust. 2 punktem wyjścia jest organ właściwy wierzyciela. Jeżeli w sprawie brało udział kilka gmin albo osoba uprawniona zmieniła miejsce zamieszkania, przed wysłaniem pisma warto potwierdzić, który organ prowadzi daną należność.

We wniosku należy wskazać dane dłużnika, sygnaturę lub oznaczenie należności, żądaną ulgę oraz uzasadnienie oparte na aktualnych dochodach i wydatkach. Dobrze dołączyć:

• zaświadczenia lub inne dokumenty potwierdzające dochody i sytuację zawodową;
• zestawienie stałych kosztów mieszkania, utrzymania i liczby osób pozostających na utrzymaniu;
• udokumentowane wydatki na leczenie, rehabilitację lub opiekę, jeżeli występują;
• informacje o innych zobowiązaniach i prowadzonych potrąceniach;
• realistyczną propozycję kwoty i terminów rat oraz, jeżeli to możliwe, dowody dotychczasowych wpłat.

Wniosek warto złożyć możliwie wcześnie, także podczas prowadzonej egzekucji. Samo jego złożenie nie zawiesza jednak automatycznie egzekucji. Trzeba poczekać na rozstrzygnięcie organu i sprawdzić, jakie czynności dotyczące konkretnej należności zostaną podjęte.

O rozstrzygnięciu w sprawie ulgi organ zawiadamia w drodze decyzji administracyjnej. W przypadku niekorzystnej decyzji co do zasady przysługuje odwołanie w terminie 14 dni od jej doręczenia, wniesione za pośrednictwem organu, który ją wydał. Organ odwoławczy, zwykle samorządowe kolegium odwoławcze, oraz tryb należy sprawdzić w pouczeniu otrzymanej decyzji.

Czy ugoda z wierzycielem zatrzyma zajęcie 60% pensji?

Ugoda z osobą uprawnioną do alimentów lub jej przedstawicielem i regularne wpłaty mogą pomóc uporządkować zadłużenie. Wierzyciel może m.in. żądać umorzenia egzekucji w odpowiednim zakresie na podstawie art. 825 Kodeksu postępowania cywilnego. Nie jest to jednak to samo, co uzyskanie rat od organu funduszowego. Także wycofanie egzekucji przez wierzyciela trzeba oceniać z uwzględnieniem istniejących należności i uprawnień organu dochodzącego zwrotu świadczeń z funduszu.

Jeżeli celem jest obniżenie samych bieżących alimentów z powodu trwałej zmiany sytuacji, właściwą drogą może być postępowanie przed sądem rodzinnym o zmianę ich wysokości (art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Komornik ani organ funduszowy nie może samodzielnie zastąpić takiego orzeczenia. O tym, kiedy możliwe jest regulowanie alimentów poza komornikiem, piszemy osobno.

Przy kilku jednoczesnych tytułach egzekucyjnych szczególnie ważne jest ustalenie, kto jest wierzycielem każdej należności i jaki jest aktualny stan sprawy. Przydatne mogą być też wskazówki, jak negocjować z wierzycielem po wszczęciu egzekucji.

Czy zadłużenie wobec Funduszu znika po ukończeniu przez dziecko 18 lat?

Nie. Samo osiągnięcie pełnoletności przez dziecko ani zakończenie obowiązku płacenia przyszłych alimentów nie powoduje umorzenia wcześniej powstałych należności. Niespłacony dług wobec Funduszu Alimentacyjnego może być nadal dochodzony wraz z należnymi odsetkami. Osobno trzeba rozliczyć zaległe alimenty należne osobie uprawnionej.

Więcej o tej sytuacji wyjaśnia poradnik o zaległościach wobec funduszu po zakończeniu obowiązku alimentacyjnego. Odrębnie omawiamy zajęcie wynagrodzenia przy zadłużeniu funduszowym.

Najczęstsze pytania

Do którego organu złożyć wniosek z art. 30 ust. 2?

Do organu właściwego wierzyciela: wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego dla miejsca zamieszkania osoby uprawnionej do alimentów. Przed wysłaniem sprawdź dokumenty dotyczące wypłat funduszu i ustal jednostkę obsługującą konkretny dług.

Czym różni się organ właściwy dłużnika od organu właściwego wierzyciela?

Pierwszy ustala się według miejsca zamieszkania dłużnika, drugi – według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. Organ właściwy dłużnika stosuje mechanizm umorzenia związany ze skuteczną egzekucją z art. 30 ust. 1, a organ właściwy wierzyciela rozpatruje wnioski o ulgę wynikającą z sytuacji dochodowej i rodzinnej z art. 30 ust. 2.

Czy raty w Funduszu zmniejszą potrącenia bieżących alimentów?

Nie automatycznie. Decyzja dotycząca zwrotu świadczeń funduszowych nie zmienia tytułu alimentacyjnego ani obowiązku zapłaty bieżących alimentów na rzecz uprawnionego. Trzeba osobno ustalić podstawę i zakres zajęcia komorniczego.

Czy komornik może zająć całą pensję za alimenty?

Zwykłe wynagrodzenie za pracę podlega co do zasady limitowi potrącenia 3/5. Nie należy jednak przenosić tej reguły na każdą premię, dodatkowe wynagrodzenie czy środki na rachunku bankowym. Szerszy opis zasad zawiera poradnik o egzekucji alimentów.

Czy regularne wpłaty do komornika gwarantują brak dalszego zajęcia?

Nie. Dopóki trwa egzekucja na podstawie właściwego tytułu, same dobrowolne wpłaty nie uchylają automatycznie zajęcia. Należy wyjaśnić rozliczenia i ustalić z wierzycielem lub właściwym organem, czy istnieje podstawa do zmiany zakresu egzekucji.