Pismo z firmy windykacyjnej – co zrobić ze starym długiem?

Co oznacza pismo od firmy windykacyjnej?

Pismo z firmy windykacyjnej jest najczęściej wezwaniem do zapłaty lub próbą polubownego kontaktu. Nie jest jeszcze orzeczeniem sądu i samo w sobie nie pozwala prowadzić egzekucji komorniczej. Firma windykacyjna może działać jako pełnomocnik pierwotnego wierzyciela albo jako nowy wierzyciel, który kupił wierzytelność. W obu przypadkach powinna umieć wykazać, czego żąda i na jakiej podstawie.

Nie należy automatycznie płacić tylko dlatego, że w piśmie pojawia się groźba pozwu. Najpierw warto poprosić pisemnie o kopię umowy lub faktur, datę wymagalności roszczenia, historię wpłat, sposób wyliczenia odsetek, informację o ewentualnym pozwie, nakazie zapłaty, wyroku albo egzekucji oraz dokument przelewu wierzytelności, jeżeli dług został sprzedany.

Rozmowy telefoniczne z windykacją nie są obowiązkowe. Bezpieczniej prowadzić korespondencję pisemną lub mailową, bo wtedy zostaje ślad tego, co zostało zgłoszone i zakwestionowane. Trzeba też uważać na sformułowania typu „potwierdzam dług”, „proszę o raty” albo „na pewno zapłacę”, jeżeli sprawa nie została jeszcze sprawdzona. Takie oświadczenia mogą zostać potraktowane jako uznanie roszczenia. Jeżeli zobowiązanie ma być dochodzone od spadkobierców, trzeba też sprawdzić, jak działa dobrodziejstwo inwentarza.

Przedawnienie długów

Przedawnienie nie powoduje automatycznego „zniknięcia” długu, ale po upływie terminu przedawnienia dłużnik może uchylić się od zapłaty. W przypadku konsumenta obowiązuje dodatkowa ochrona: po upływie terminu przedawnienia wierzyciel co do zasady nie może skutecznie domagać się zaspokojenia roszczenia przeciwko konsumentowi. Sąd może jednak w wyjątkowych sytuacjach, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić przedawnienia, jeżeli przemawiają za tym względy słuszności.

Najważniejsza jest data wymagalności roszczenia, czyli dzień, od którego wierzyciel mógł żądać zapłaty. Dla wielu długów wobec przedsiębiorców, np. banku, operatora telekomunikacyjnego, pożyczkodawcy lub dostawcy usług, typowy termin wynosi 3 lata, ponieważ roszczenie jest związane z działalnością gospodarczą wierzyciela albo ma charakter okresowy. Nie jest to jednak reguła dla każdej sprawy, dlatego trzeba sprawdzić rodzaj umowy, datę wypowiedzenia, terminy płatności rat i ewentualne przepisy szczególne.

Jeżeli firma windykacyjna składa pozew przeciwko konsumentowi o przedawniony dług, sąd powinien zbadać przedawnienie. Mimo to nie warto biernie czekać. W odpowiedzi na pismo albo w sprzeciwie od nakazu zapłaty trzeba wyraźnie zakwestionować roszczenie, zażądać dowodów i wskazać zarzut przedawnienia w odpowiedzi, jeżeli z dat wynika, że termin już upłynął.

Data wystawienia tytułu wykonawczego

Inaczej ocenia się sprawę, gdy istnieje już prawomocny wyrok, nakaz zapłaty, ugoda sądowa albo inny tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Taki dokument może być podstawą egzekucji komorniczej. Zgodnie z art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, sądu polubownego lub ugodą zatwierdzoną przez sąd przedawnia się z upływem 6 lat. Jeżeli orzeczenie obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, te świadczenia przedawniają się po 3 latach.

Zmiana z 2018 r. skróciła zasadniczy termin z 10 do 6 lat i wprowadziła przepisy przejściowe. Dlatego przy starych nakazach zapłaty trzeba ustalić nie tylko datę orzeczenia, lecz także daty wszczęcia i zakończenia ewentualnej egzekucji, daty wniosków wierzyciela oraz to, czy poprzedni termin nie upłynął wcześniej według przepisów dotychczasowych. O tym, jak działała ta reforma, piszemy szczegółowo o reformie 2018.

Jeżeli w domu nie ma żadnego nakazu zapłaty, wyroku ani zawiadomienia od komornika, nie można jeszcze przesądzić, że takiego tytułu nie było. Korespondencja sądowa mogła zostać wysłana na stary adres albo nie zostać odebrana. Dlatego przy piśmie o wieloletnim długu należy zażądać od windykatora numeru sprawy sądowej, sądu, daty orzeczenia i kopii tytułu. Jeżeli firma nie przedstawia takich dokumentów, jej twierdzenie o możliwości szybkiej egzekucji trzeba traktować ostrożnie.

Przerwanie i zawieszenie biegu przedawnienia

Bieg przedawnienia może zostać przerwany przede wszystkim przez czynność przed sądem albo organem egzekucyjnym podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, np. pozew, wniosek o nadanie klauzuli wykonalności albo wniosek do komornika o wszczęcie egzekucji. Przedawnienie przerywa także uznanie roszczenia przez dłużnika. Po przerwaniu termin biegnie na nowo, a gdy przerwanie nastąpiło w postępowaniu sądowym lub egzekucyjnym, nowy bieg rozpoczyna się dopiero po zakończeniu tego postępowania.

Od 30 czerwca 2022 r. mediacja i zawezwanie do próby ugodowej nie są już klasycznym sposobem przerwania biegu przedawnienia na takich zasadach jak wcześniej. Obecnie roszczenia objęte umową o mediację oraz wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej powodują zawieszenie biegu przedawnienia na czas trwania odpowiedniego postępowania. To ważne zwłaszcza przy starszych sprawach, w których wierzyciele powołują się na dawne czynności procesowe.

Jeżeli windykator twierdzi, że dług nie jest przedawniony, powinien wskazać konkretną czynność, która przerwała albo zawiesiła termin. Sama wysyłka zwykłego wezwania do zapłaty, telefon od windykatora lub propozycja ugody wysłana przez wierzyciela nie przerywają przedawnienia. Inaczej może być, gdy dłużnik odpowie w sposób, który potwierdza istnienie długu lub poprosi o rozłożenie go na raty.

Co zrobić po otrzymaniu pisma od windykatora?

Najlepiej odpowiedzieć krótko i na piśmie. W odpowiedzi można wskazać, że dług jest kwestionowany co do zasady i wysokości, zażądać dokumentów oraz poprosić o wykazanie dat wpływających na przedawnienie. Jeżeli z posiadanych dokumentów wynika, że termin upłynął, należy powołać się na przedawnienie i odmówić zapłaty do czasu przedstawienia wiarygodnych dowodów. Jeżeli pismo windykatora dotyczy zobowiązania osoby zmarłej, trzeba najpierw ustalić zasady dziedziczenia długów.

Nie warto podpisywać ugody bez analizy. Ugoda może zawierać uznanie długu, nowy harmonogram spłaty, zgodę na naliczanie kosztów albo oświadczenia niekorzystne dla dłużnika. Jeżeli dług jest przedawniony, podpisanie ugody może pogorszyć sytuację. Jeżeli dług nie jest przedawniony, ugoda może być korzystna, ale dopiero po sprawdzeniu kwoty głównej, odsetek, kosztów i dokumentów.

Warto też sprawdzić, czy sprawa nie została już kiedyś rozstrzygnięta. Jeżeli sąd prawomocnie oddalił roszczenie albo egzekucja była prowadzona na podstawie wadliwego tytułu, ponowne żądanie zapłaty może wymagać zdecydowanej reakcji. W takiej sytuacji pomocny może być opis, co robić, gdy sąd już oddalił roszczenia.

Co z komornikiem?

Komornik nie może prowadzić egzekucji wyłącznie na podstawie pisma firmy windykacyjnej. Podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, czyli najczęściej prawomocny wyrok albo nakaz zapłaty z klauzulą wykonalności. Zgodnie z art. 805 Kodeksu postępowania cywilnego przy pierwszej czynności egzekucyjnej komornik doręcza dłużnikowi zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, podaje treść tytułu wykonawczego i sposób egzekucji, a na żądanie powinien okazać tytuł wykonawczy w oryginale albo w przewidzianej prawem postaci.

Jeżeli przez lata nie było żadnego pisma z sądu ani od komornika, zwiększa to prawdopodobieństwo, że sprawa była tylko na etapie windykacji polubownej. Nie przesądza jednak sprawy. Trzeba ustalić, czy był pozew, nakaz zapłaty, umorzenie egzekucji albo sprzedaż wierzytelności. Te daty decydują o tym, czy można skutecznie powołać się na przedawnienie.

Czy dzieci odpowiadają za długi matki?

Za życia matki dzieci nie odpowiadają za jej prywatne długi tylko dlatego, że są jej dziećmi. Odpowiedzialność mogłaby powstać jedynie wtedy, gdy dziecko samo podpisało umowę, poręczyło dług, przystąpiło do długu albo przyjęło inne zobowiązanie. Samo pokrewieństwo nie tworzy obowiązku spłaty.

Po śmierci dłużnika sprawa przechodzi na grunt prawa spadkowego. Spadkobierca ma 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania, na złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Brak oświadczenia w tym terminie oznacza obecnie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiedzialność za długi spadkowe co do zasady do wartości aktywów spadku ustalonych w wykazie albo spisie inwentarza.

Jeżeli rodzic ma tylko długi i brak majątku, odrzucenie spadku może być najbezpieczniejsze, ale trzeba pamiętać, że po odrzuceniu spadku przez dziecko do dziedziczenia mogą dojść dalsi zstępni, w tym małoletnie wnuki. W ich imieniu konieczne mogą być dodatkowe czynności przedstawicieli ustawowych. Każdy przypadek warto ocenić osobno, zwłaszcza gdy w spadku jest mieszkanie, samochód albo inne składniki majątkowe.

Jak sprawdzić, czy dług istnieje i czy jest przedawniony?

Najpierw należy zebrać wszystkie pisma, umowy, faktury, potwierdzenia wpłat, wypowiedzenia umów i korespondencję z firmą windykacyjną. Następnie trzeba ustalić: kto był pierwotnym wierzycielem, kiedy powstała zaległość, kiedy roszczenie stało się wymagalne, czy była cesja wierzytelności, czy sprawa trafiła do sądu, czy był nakaz zapłaty i czy prowadzono egzekucję.

Jeżeli wierzyciel nie potrafi wykazać podstawy roszczenia, warto sprawdzić, jak odpowiedzieć na rzekomy dług sprzed lat.

W praktyce można zażądać dokumentów od firmy windykacyjnej, sprawdzić otrzymane pisma sądowe, zweryfikować kod nakazu z e-sądu, jeżeli taki kod widnieje na piśmie, oraz przejrzeć historię rachunku bankowego pod kątem dawnych wpłat. Można też sprawdzić raporty w biurach informacji gospodarczej lub BIK, jeżeli dług mógł zostać tam zgłoszony. Brak wpisu w takim rejestrze nie oznacza jednak, że długu nie ma.

Jeżeli firma windykacyjna ponawia kontakt po wielu latach, warto pamiętać, że firma windykacyjna a stary dług to częsty problem praktyczny: sam upływ czasu nie zawsze wystarczy, bo znaczenie mają przerwy, zawieszenia, orzeczenia sądu oraz to, czy dłużnik jest konsumentem.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różnie może wyglądać ocena starego długu po piśmie z firmy windykacyjnej.

FAQ

Czy muszę odbierać telefony od firmy windykacyjnej?

Nie. Nie ma obowiązku prowadzenia rozmów telefonicznych z windykatorem. Możesz poprosić o kontakt wyłącznie pisemny i żądać dokumentów potwierdzających dług. To bezpieczniejsze, bo pozwala uniknąć przypadkowego uznania roszczenia.

Czy przedawniony dług trzeba zapłacić?

Przedawniony dług nie znika automatycznie, ale po upływie terminu można uchylić się od zapłaty. W sprawach przeciwko konsumentowi wierzyciel co do zasady nie może skutecznie domagać się zapłaty po przedawnieniu, z wyjątkiem szczególnych sytuacji ocenianych przez sąd.

Czy częściowa wpłata może zaszkodzić?

Tak, może. Częściowa wpłata, prośba o raty albo pisemne potwierdzenie długu mogą zostać potraktowane jako uznanie roszczenia. Dlatego przed zapłatą nawet niewielkiej kwoty warto sprawdzić dokumenty i termin przedawnienia.

Czy windykator może od razu skierować sprawę do komornika?

Nie bez tytułu wykonawczego. Do komornika potrzebny jest np. prawomocny wyrok lub nakaz zapłaty z klauzulą wykonalności. Jeżeli windykator tylko wysyła wezwanie do zapłaty, sprawa jest jeszcze na etapie polubownym albo przedsądowym.

Czy dzieci dziedziczą długi rodzica?

Mogą odziedziczyć długi dopiero po śmierci rodzica, jeżeli są spadkobiercami. Mają wtedy 6 miesięcy na decyzję o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Brak oświadczenia oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, czyli ograniczenie odpowiedzialności do wartości aktywów spadku.

Podsumowanie

Po otrzymaniu pisma od firmy windykacyjnej najważniejsze jest ustalenie dokumentów i dat. Trzeba sprawdzić, czy roszczenie w ogóle istnieje, czy zostało prawidłowo nabyte przez firmę windykacyjną, kiedy stało się wymagalne, czy był pozew, nakaz zapłaty, wyrok lub egzekucja oraz czy dłużnik nie uznał długu.

W opisanej sytuacji długi sprzed ponad 3 lat mogą być przedawnione, zwłaszcza jeśli chodzi o roszczenia przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi i nie było sprawy sądowej ani egzekucji. Nie da się jednak przesądzić tego bez dokumentów. Dzieci nie odpowiadają za zobowiązania matki za jej życia, a po jej śmierci mają instrumenty prawa spadkowego, które pozwalają uniknąć niekontrolowanej odpowiedzialności.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. 2018 poz. 1104