Przedawniony dług a wpis do BIG – kiedy można żądać usunięcia?

Przedawnienie roszczeń majątkowych

Przedawnienie roszczeń majątkowych zostało uregulowane w Kodeksie cywilnym, przede wszystkim w art. 117 i następnych. Po upływie terminu przedawnienia dłużnik co do zasady może uchylić się od zaspokojenia roszczenia. W przypadku roszczeń przeciwko konsumentom obowiązuje dodatkowo zasada, zgodnie z którą po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się ich zaspokojenia, a sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu, z możliwością zastosowania ustawowego wyjątku w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Przedawnienie nie powoduje automatycznego wygaśnięcia długu. Zobowiązanie nadal może istnieć jako tzw. zobowiązanie naturalne, ale możliwości jego przymusowego dochodzenia są ograniczone.

Od 2018 r. podstawowy termin przedawnienia wynosi 6 lat. Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczenia o świadczenia okresowe co do zasady przedawniają się po 3 latach. Przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy. Przy obliczaniu przedawnienia trzeba również uwzględnić regułę końca roku kalendarzowego, ustawowe wyjątki oraz przepisy przejściowe. Więcej o zmianach terminów można przeczytać w artykule dotyczącym reformy przedawnienia z 2018 r.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany, między innymi przez określone czynności przed sądem zmierzające do dochodzenia roszczenia lub przez uznanie roszczenia przez dłużnika. Niektóre czynności mogą natomiast powodować zawieszenie biegu przedawnienia. Dlatego przy starych długach nie wystarczy sprawdzić samej daty faktury lub umowy.

Przedawnienie cywilne i okres dopuszczalnego przechowywania informacji w BIG to dwa odrębne zagadnienia. Roszczenie może być już przedawnione na gruncie Kodeksu cywilnego, a informacja o nim może jeszcze znajdować się w BIG zgodnie z ustawą. Nie oznacza to jednak prawa do utrzymywania wpisu bezterminowo.

Czy przedawniony dług może trafić do BIG?

Tak, ale tylko pod warunkiem spełnienia wymagań ustawowych, w tym ograniczeń dotyczących wieku zobowiązania. Zasady przekazywania informacji określa ustawa o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Samo przedawnienie nie jest w niej ogólnym zakazem wpisu, natomiast przekroczenie ustawowego limitu może wykluczać przekazanie informacji.

Zgodnie z art. 14 ustawy wierzyciel może przekazać do BIG informację o zobowiązaniu konsumenta, jeżeli łącznie spełniono między innymi następujące warunki:

• zobowiązanie powstało w związku z określonym stosunkiem prawnym, na przykład umową kredytu lub pożyczki;
• łączna kwota wymagalnych zobowiązań konsumenta wobec wierzyciela wynosi co najmniej 200 zł, a zobowiązania są wymagalne od co najmniej 30 dni;
• upłynął co najmniej miesiąc od wysłania listem poleconym albo doręczenia w ustawowo dopuszczony sposób wezwania do zapłaty zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania informacji do konkretnego BIG, z podaniem jego firmy i adresu;
• nie upłynęło 6 lat od dnia wymagalności zobowiązania, a w przypadku roszczenia stwierdzonego odpowiednim prawomocnym orzeczeniem lub ugodą – 6 lat od dnia stwierdzenia roszczenia.

Wezwanie powinno również informować dłużnika o możliwości zgłoszenia sprzeciwu wobec zamiaru przekazania danych. Nie wystarczy zatem zwykłe wezwanie do zapłaty pozbawione wymaganych informacji.

W przypadku dłużnika niebędącego konsumentem art. 15 przewiduje zasadniczo próg 500 zł, wymagalność od co najmniej 30 dni oraz upływ co najmniej miesiąca od prawidłowego wezwania. Dla takich dłużników nie obowiązuje analogiczny do art. 14 sześcioletni limit wieku zobowiązania, jednak zastosowanie mają ustawowe zasady przechowywania i usuwania informacji.

Ustawa przewiduje również odrębny tryb przekazywania informacji o zobowiązaniach stwierdzonych tytułem wykonawczym, określony w art. 16. W tym trybie obowiązują inne warunki, w tym co najmniej 14 dni od odpowiedniego ostrzeżenia, oraz sześcioletni limit liczony od stwierdzenia zobowiązania. Nie należy mieszać tego trybu z zasadami zwykłego wpisu na podstawie art. 14 lub 15.

Kiedy BIG musi usunąć wpis o zadłużeniu?

Usunięcie wpisu jest możliwe nie tylko po spłacie długu. Art. 31 ustawy przewiduje sytuacje, w których biuro ma obowiązek usunąć informacje gospodarcze, niezależnie od tego, czy dłużnik sam wystąpił o ich wykreślenie.

Najważniejsze ograniczenia czasowe wynikające z art. 31 ust. 1 pkt 8 i 9 to:

• 3 lata od ostatniej aktualizacji informacji – po upływie tego okresu BIG usuwa dane, chyba że wcześniej nastąpiła ich aktualizacja i nadal istnieje podstawa do przechowywania;
• 10 lat od dnia przekazania informacji przez wierzyciela – jest to granica maksymalna wynikająca z art. 31 ust. 1 pkt 8, której kolejna aktualizacja nie przesuwa;
• 6 lat od dnia wymagalności roszczenia wobec konsumenta – szczególny limit nakazujący usunięcie informacji najpóźniej po jego upływie;
• 6 lat od dnia stwierdzenia roszczenia – w przypadku konsumenta, gdy roszczenie zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem właściwego sądu lub organu, orzeczeniem sądu polubownego albo odpowiednią ugodą wskazaną w ustawie.

Terminy te należy rozpatrywać łącznie. Jeżeli dla konsumenta upłynie właściwy termin sześcioletni, późniejsza data przekazania informacji do BIG lub jej aktualizacji nie uzasadnia dalszego utrzymywania wpisu. Z drugiej strony wpis może podlegać usunięciu wcześniej, na przykład po upływie 3 lat od ostatniej aktualizacji albo z powodu nieistnienia zobowiązania.

Przy roszczeniach konsumenckich zasadą jest liczenie 6 lat od dnia wymagalności, a nie od daty zawarcia umowy, wystawienia faktury czy dokonania wpisu. Jeżeli zobowiązanie zostało stwierdzone orzeczeniem lub ugodą objętą ustawowym wyjątkiem, trzeba ustalić właściwą datę stwierdzenia roszczenia. Termin dotyczący BIG nie jest automatycznie obliczany według zasad końca roku właściwych dla przedawnienia cywilnego.

W przypadku dłużników niebędących konsumentami szczególne znaczenie mają terminy 3 lat od ostatniej aktualizacji oraz maksymalnie 10 lat od przekazania informacji. Nie należy jednak utożsamiać tego dziesięcioletniego okresu z terminem przedawnienia samego długu.

Wyjątek dotyczący alimentów: zgodnie z art. 31 ust. 2 szczególnego sześcioletniego limitu dotyczącego konsumentów nie stosuje się do informacji gospodarczych przekazanych zgodnie z art. 8a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dlatego sprawy zadłużenia alimentacyjnego przekazywanego w tym trybie wymagają odrębnej oceny.

Wpis do BIG a wpis do BIK – to nie jest to samo

Wiele osób myli BIG z BIK, choć są to odrębne instytucje działające na innych zasadach. BIG gromadzi i udostępnia informacje gospodarcze przekazywane między innymi przez wierzycieli, natomiast BIK dotyczy przede wszystkim historii kredytowej związanej z bankami i innymi instytucjami finansowymi.

Opisane w tym artykule limity wynikające z ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych dotyczą wpisów do BIG. Nie należy ich automatycznie przenosić na przetwarzanie danych w BIK, które podlega innym regulacjom. Przykładem odrębnego problemu jest wpis do BIK mimo sądowego wstrzymania spłaty kredytu.

Negatywny wpis do BIG może utrudnić:

• uzyskanie kredytu lub pożyczki;
• leasing samochodu lub sprzętu;
• zawarcie umowy abonamentowej;
• współpracę z kontrahentami;
• zakupy na raty.

Dlatego znaczenie ma nie tylko to, czy zadłużenie rzeczywiście istnieje, ale również to, czy dane zostały przekazane zgodnie z ustawą i nie są przechowywane dłużej, niż pozwalają przepisy.

Jak zakwestionować nieprawidłowy wpis do BIG?

Jeżeli wpis jest nieprawdziwy, nieaktualny albo narusza ustawowe ograniczenia czasowe, dłużnik może podjąć działania zarówno wobec wierzyciela, jak i wobec biura informacji gospodarczej. Są to dwie odrębne procedury, których nie należy utożsamiać.

Sprawdzenie dokumentów i terminów

Przed wystąpieniem o usunięcie danych należy zebrać:

• raport z BIG wskazujący wierzyciela, kwotę i dane zobowiązania;
• umowę, faktury lub inne dokumenty pozwalające ustalić datę wymagalności;
• informację o dacie przekazania wpisu i jego ostatniej aktualizacji;
• wezwanie do zapłaty zawierające ostrzeżenie o wpisie oraz dokumenty dotyczące jego wysłania lub doręczenia;
• potwierdzenia spłaty, korespondencję dotyczącą zadłużenia i ewentualne dokumenty cesji wierzytelności;
• wyrok, nakaz zapłaty, ugodę lub inny dokument stwierdzający roszczenie, jeżeli taki istnieje.

Następnie trzeba porównać odpowiednie daty. Przy zobowiązaniu konsumenta bez orzeczenia lub ugody objętych szczególną regulacją należy dodać 6 lat do daty wymagalności. Przy roszczeniu stwierdzonym odpowiednim orzeczeniem lub ugodą punktem odniesienia jest data jego stwierdzenia. Oddzielnie trzeba sprawdzić, czy upłynęły 3 lata od ostatniej aktualizacji lub 10 lat od przekazania informacji.

Przy spłacie ratalnej lub kilku niezależnych należnościach konieczne może być ustalenie odrębnych dat wymagalności poszczególnych roszczeń. Samo wskazanie jednej daty zawarcia umowy może prowadzić do błędnego wyniku.

Wniosek do wierzyciela o aktualizację lub usunięcie wpisu

Na podstawie art. 30 ustawy dłużnik może wystąpić do wierzyciela, który przekazał dane do BIG, o ich uzupełnienie, sprostowanie, aktualizację albo usunięcie. We wniosku należy wskazać konkretną nieprawidłowość, podstawę żądania oraz dołączyć dokumenty, które ją potwierdzają.

Jeżeli zobowiązanie zostało wykonane w całości lub w części, wygasło albo wierzyciel otrzymał wiarygodną informację o nieprawidłowości danych, art. 29 nakłada na niego obowiązek niezwłocznego wystąpienia do BIG o odpowiednią aktualizację, nie później niż w terminie 14 dni od powzięcia informacji. W razie stwierdzenia nieistnienia zobowiązania wierzyciel powinien wystąpić z żądaniem usunięcia wpisu, również w terminie określonym ustawą.

Jeżeli wierzyciel wystąpi do BIG o usunięcie informacji, biuro powinno ją usunąć nie później niż w terminie 7 dni od otrzymania wniosku.

Sprzeciw kierowany bezpośrednio do BIG

Art. 21a ustawy pozwala dłużnikowi wnieść do biura sprzeciw dotyczący nieaktualności, nieprawdziwości lub niekompletności informacji, a także jej przekazania albo przechowywania z naruszeniem ustawy. Sprzeciw powinien być uzasadniony i poparty dokumentami.

Po otrzymaniu sprzeciwu BIG może żądać dodatkowych wyjaśnień od wierzyciela lub dłużnika. Jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że zobowiązanie nie istnieje albo wygasło, biuro wstrzymuje ujawnianie informacji na okres do 30 dni. W innych przypadkach może wstrzymać ujawnianie danych na czas rozpatrywania sprzeciwu. Przy szczególnych trudnościach okres wstrzymania może zostać przedłużony, ale łącznie nie może przekroczyć 45 dni.

Po rozpatrzeniu sprzeciwu biuro może zaktualizować dane, usunąć wpis na ustawowej podstawie albo uznać sprzeciw za bezzasadny. Wniesienie sprzeciwu i wykonanie czynności przewidzianych w art. 21a ust. 5 nie podlega opłatom na rzecz BIG.

Jeżeli wierzyciel dopiero zapowiada wpis, dłużnik może również zgłosić mu sprzeciw na podstawie art. 15a. W razie nieuwzględnienia sprzeciwu dotyczącego istnienia długu lub jego przedawnienia wierzyciel przekazujący dane jest obowiązany ujawnić informację o takim zakwestionowaniu zobowiązania. Sam sprzeciw nie gwarantuje jednak zablokowania wpisu.

Co zrobić, gdy wierzyciel lub BIG odmawia usunięcia danych?

W zależności od okoliczności możliwe jest dochodzenie ochrony przed sądem, w tym w odpowiednio uzasadnionych przypadkach żądanie ustalenia nieistnienia zobowiązania lub ochrony dóbr osobistych. Jeżeli problem dotyczy niezgodnego z prawem przetwarzania danych osobowych, można rozważyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Ważne jest odróżnienie nieprawdziwego wpisu od informacji o długu, którego istnienie nie jest kwestionowane, ale dłużnik uznaje roszczenie za przedawnione. W tym drugim przypadku skuteczność żądania usunięcia może zależeć przede wszystkim od spełnienia ustawowych warunków wpisu i od upływu właściwego okresu przechowywania danych.

Jeżeli sprawę prowadzi firma windykacyjna, należy również sprawdzić jej uprawnienie do dochodzenia należności, ewentualną cesję wierzytelności oraz dokumentację zadłużenia. Pomocne mogą być wskazówki dotyczące pism otrzymywanych od firmy windykacyjnej. Osoby, które otrzymały wezwanie dotyczące starej należności, mogą także zapoznać się z artykułem o wezwaniu do zapłaty przedawnionego długu.

Przy zadłużeniu wynikającym z krótkoterminowych pożyczek konsumenckich warto dodatkowo przeanalizować dług z chwilówki, wysokość naliczonych kosztów oraz aktualny etap windykacji.

FAQ – przedawniony dług i usunięcie wpisu z BIG

Czy BIG może przechowywać dług konsumenta dłużej niż 6 lat?

Co do zasady informacja o zobowiązaniu konsumenta podlega usunięciu nie później niż po 6 latach od wymagalności roszczenia. Jeżeli roszczenie zostało stwierdzone odpowiednim prawomocnym orzeczeniem lub ugodą, termin ten jest liczony od dnia jego stwierdzenia. Dlatego od pierwotnego terminu zapłaty może upłynąć więcej niż 6 lat. Szczególny wyjątek dotyczy informacji alimentacyjnych przekazywanych zgodnie z art. 8a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Czy 30 dni i miesiąc to ten sam warunek wpisu do BIG?

Nie. W zwykłym trybie dotyczącym konsumenta zobowiązanie musi być wymagalne od co najmniej 30 dni. Osobno musi upłynąć co najmniej miesiąc od prawidłowego wysłania lub doręczenia wezwania z ostrzeżeniem o zamiarze wpisu. Są to dwa niezależne wymagania. Miesiąc kalendarzowy nie zawsze ma 30 dni, więc tych terminów nie należy utożsamiać.

Co z przedawnionym długiem potwierdzonym wyrokiem sądu?

Przy roszczeniach konsumenckich stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu lub innym orzeczeniem albo ugodą wskazaną w ustawie sześcioletni limit BIG liczy się od dnia stwierdzenia roszczenia. Jeżeli wierzyciel korzysta z odrębnej podstawy wpisu przewidzianej w art. 16, musi dysponować tytułem wykonawczym i spełnić warunki tego przepisu, w tym dotyczące ostrzeżenia. Nie wystarczy przyjąć, że każda stara należność potwierdzona dowolnym dokumentem uzasadnia kolejny wpis.

Kiedy BIG musi usunąć wpis nawet bez spłaty długu?

Między innymi po upływie ustawowych terminów przechowywania danych, na podstawie uzasadnionej informacji o nieistnieniu lub wygaśnięciu zobowiązania albo w innych przypadkach wskazanych w art. 31. Nie jest konieczne regulowanie przedawnionej należności wyłącznie po to, aby skorzystać z prawa do usunięcia wpisu, który przekroczył ustawowy limit.

Czy zgłoszenie przedawnienia powoduje automatyczne usunięcie wpisu?

Nie. Samo oświadczenie, że roszczenie jest przedawnione, nie oznacza automatycznego wykreślenia informacji. Może jednak uzasadniać odpowiednią aktualizację danych o zakwestionowaniu długu. Podstawą usunięcia będzie natomiast na przykład naruszenie warunków wpisu, upływ maksymalnego okresu przechowywania albo stwierdzenie nieistnienia zobowiązania.

Czy po całkowitej spłacie długu wpis do BIG musi zostać usunięty?

Tak, informacja o niespłaconym zobowiązaniu nie powinna być nadal ujawniana jako aktualna zaległość. Wierzyciel ma obowiązek niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od uzyskania informacji o spłacie, wystąpić do BIG o odpowiednią aktualizację. Po otrzymaniu żądania usunięcia od wierzyciela biuro ma na jego wykonanie nie więcej niż 7 dni. W razie braku reakcji warto przedstawić dowód zapłaty i skorzystać z procedury sprzeciwu.

Źródła i podstawy prawne

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 117–125.

2. Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych – tekst jednolity, Dz.U. z 2025 r. poz. 85, w szczególności art. 14–16, 21a oraz 29–31.