Komornik nadal ściąga alimenty mimo wygaśnięcia obowiązku – co zrobić?

Egzekucja należności mimo wyroku o wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego

Jeżeli istnieje prawomocny wyrok, z którego wynika, że obowiązek alimentacyjny ustał od konkretnej daty, komornik nie powinien egzekwować bieżących alimentów za okres po tej dacie. Trzeba jednak odróżnić dwie rzeczy: bieżące alimenty, które po wyroku nie są już należne, oraz wcześniejsze zaległości alimentacyjne, odsetki i koszty egzekucyjne. Te drugie mogą nadal istnieć, jeżeli powstały przed datą wygaśnięcia obowiązku albo zostały prawidłowo naliczone w toku egzekucji.

Samo wysłanie odpisu wyroku do kancelarii komorniczej często nie wystarcza. Komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego i w granicach wniosku wierzyciela. Zgodnie z art. 804 Kodeksu postępowania cywilnego organ egzekucyjny nie bada zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Dlatego dłużnik powinien złożyć jednoznaczny, pisemny wniosek o umorzenie albo ograniczenie egzekucji w części dotyczącej świadczeń po dacie ustania obowiązku, dołączając prawomocny wyrok i dowód jego doręczenia komornikowi.

W piśmie warto od razu zażądać szczegółowego rozliczenia: za jakie miesiące komornik nalicza alimenty, jaka jest należność główna, jakie odsetki, jakie koszty egzekucyjne, ile już wyegzekwowano i komu przekazano środki. Bez takiego zestawienia trudno ocenić, czy kwota kilkunastu lub kilkudziesięciu tysięcy złotych jest prawidłowa.

Jakie pisma złożyć do komornika?

Najbezpieczniej działać pisemnie i zachować dowody nadania albo potwierdzenie przyjęcia pisma przez kancelarię. Wniosek powinien być konkretny, bo komornik nie musi domyślać się, czego dłużnik oczekuje. W sprawie podobnej do opisanej warto złożyć do komornika:

• wniosek o udostępnienie akt egzekucyjnych i możliwość wykonania kopii albo zdjęć dokumentów,
• wniosek o wskazanie pełnego rozliczenia zadłużenia, w tym okresów objętych egzekucją,
• wniosek o umorzenie albo ograniczenie egzekucji co do alimentów za okres po dacie ustania obowiązku,
• wniosek o uchylenie zajęcia renty, emerytury, rachunku bankowego albo wynagrodzenia w zakresie nienależnie egzekwowanych kwot,
• wniosek o zwrot kwot, które nie zostały jeszcze przekazane wierzycielowi, jeżeli zostały pobrane bez podstawy.

Do pisma należy dołączyć odpis prawomocnego wyroku, najlepiej z klauzulą prawomocności albo innym urzędowym potwierdzeniem, że orzeczenie jest prawomocne. Jeżeli wyrok wskazuje datę wsteczną, od której obowiązek alimentacyjny ustał, trzeba tę datę wyraźnie podkreślić i odnieść ją do potrąceń dokonanych przez komornika.

Wgląd w akta i rozliczenie zadłużenia

Dłużnik ma prawo zapoznać się z aktami postępowania, otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z akt na zasadach wynikających z art. 9 Kodeksu postępowania cywilnego. W aktach egzekucyjnych trzeba sprawdzić przede wszystkim: tytuł wykonawczy, wniosek wierzyciela, korespondencję z organem rentowym, postanowienia o kosztach, historię wpłat, przelewów do wierzyciela i naliczania odsetek.

Jeżeli komornik podaje wysoką zaległość bez wskazania miesięcy, których ona dotyczy, należy żądać tabelarycznego zestawienia. Prawidłowe rozliczenie powinno pokazywać osobno alimenty zaległe, odsetki, koszty, opłaty egzekucyjne i kwoty już wyegzekwowane. W razie niejasności można zakwestionować konkretne czynności komornika, ale skarga powinna wskazywać, co dokładnie jest błędne.

Zaległe alimenty, odsetki i przedawnienie

Wyrok uchylający obowiązek alimentacyjny na przyszłość albo od określonej daty nie zawsze oznacza, że dłużnik nie ma żadnego długu. Jeżeli przed datą ustania obowiązku powstały nieopłacone raty alimentacyjne, wierzyciel może nadal dochodzić ich zapłaty. Do tego mogą dojść odsetki oraz prawidłowo naliczone koszty egzekucji.

Nieaktualne jest proste twierdzenie, że każde roszczenie stwierdzone wyrokiem przedawnia się po 10 latach. Obecnie art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje co do zasady 6-letni termin dla roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem, natomiast roszczenia o świadczenia okresowe należne w przyszłości przedawniają się z upływem 3 lat. W sprawach alimentacyjnych znaczenie może mieć także szczególna regulacja przedawnienia roszczeń alimentacyjnych oraz to, czy bieg przedawnienia został przerwany przez czynności egzekucyjne. Dlatego przedawnienie trzeba liczyć osobno dla poszczególnych rat i czynności w sprawie.

Skarga na czynności komornika

Jeżeli komornik mimo prawomocnego wyroku nadal prowadzi egzekucję bieżących alimentów, odmawia rozliczenia sprawy, nie uchyla zajęcia albo wydaje wadliwe postanowienie o kosztach, można złożyć skargę na czynności komornika na podstawie art. 767 Kodeksu postępowania cywilnego. Skarga dotyczy także zaniechania dokonania czynności, do której komornik jest zobowiązany.

Termin na wniesienie skargi wynosi co do zasady tydzień. Liczy się go od dnia dokonania czynności, zawiadomienia o czynności, powzięcia wiadomości o czynności albo od dnia, w którym skarżący dowiedział się, że czynność miała być dokonana. Skargę wnosi się za pośrednictwem komornika. W skardze warto wnieść także o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, jeżeli dalsze potrącenia mogą spowodować poważną szkodę.

Skarga powinna być konkretna. Zamiast ogólnego zarzutu, że komornik działa bezprawnie, lepiej wskazać: datę wyroku, datę jego prawomocności, datę doręczenia komornikowi, numery pism, kwoty potrąceń po ustaniu obowiązku i żądanie uchylenia albo zmiany określonej czynności.

Kiedy potrzebne jest powództwo przeciwegzekucyjne?

Jeżeli problem polega nie tylko na błędzie komornika, lecz na sporze co do tego, czy dawny tytuł wykonawczy nadal może być wykonywany, właściwym środkiem może być powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego. Dłużnik może żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części, jeżeli po powstaniu tytułu nastąpiło zdarzenie powodujące wygaśnięcie zobowiązania albo brak możliwości jego egzekwowania.

W praktyce może to mieć znaczenie wtedy, gdy wierzyciel nadal domaga się alimentów na podstawie starego tytułu, a komornik wskazuje, że nie może samodzielnie rozstrzygnąć skutków późniejszego wyroku. W pozwie należy precyzyjnie określić, w jakiej części tytuł ma zostać pozbawiony wykonalności, na przykład co do rat alimentacyjnych po konkretnej dacie.

Zwrot potrąconych kwot i koszty egzekucyjne

Jeżeli po dacie ustania obowiązku alimentacyjnego komornik pobrał pieniądze, trzeba ustalić, czy środki są jeszcze u komornika, czy zostały już przekazane wierzycielowi. Jeżeli pieniądze nie zostały przekazane, można żądać ich zwrotu od komornika. Jeżeli trafiły do wierzyciela, często konieczne jest wezwanie wierzyciela do zwrotu nienależnie otrzymanych kwot, a w razie odmowy dochodzenie roszczenia przed sądem.

Osobno trzeba ocenić koszty egzekucyjne. Komornik powinien wydać postanowienie o kosztach i wskazać ich podstawę prawną. W sprawach o świadczenia powtarzające się, w tym alimenty, ustawa o kosztach komorniczych przewiduje szczególne zasady naliczania opłat przy umorzeniu postępowania. Jeżeli dłużnik uważa, że opłata została naliczona od nieprawidłowej podstawy albo mimo braku przesłanek, powinien zaskarżyć postanowienie o kosztach.

Rencista albo emeryt a dalsze potrącenia alimentów

Jeżeli egzekucja jest prowadzona z renty lub emerytury, organ rentowy wykonuje zajęcie otrzymane od komornika. ZUS albo inny organ wypłacający świadczenie nie rozstrzyga samodzielnie, czy alimenty wygasły. Dlatego samo pismo do ZUS zwykle nie wystarczy. Najważniejsze jest doprowadzenie do tego, aby komornik uchylił albo ograniczył zajęcie i przesłał odpowiednie zawiadomienie do organu rentowego.

W piśmie do komornika warto wskazać, że dalsze potrącenia naruszają prawomocny wyrok i powodują realną szkodę dla osoby utrzymującej się z renty. Można też wnieść o pilne rozpoznanie pisma oraz o doręczenie odpisu zawiadomienia wysłanego do organu rentowego.

FAQ

Czy komornik musi sam wstrzymać egzekucję po otrzymaniu wyroku?

Komornik powinien uwzględnić dokumenty mające znaczenie dla zakresu egzekucji, ale dłużnik nie powinien ograniczać się do samego przesłania wyroku. Trzeba złożyć wyraźny wniosek o umorzenie albo ograniczenie egzekucji oraz wskazać, od jakiej daty alimenty nie są już należne.

Co zrobić, gdy komornik podaje wysoką zaległość bez wyjaśnienia?

Należy zażądać szczegółowego rozliczenia zadłużenia. Komornik powinien wskazać okresy objęte egzekucją, wysokość rat, odsetek, kosztów, opłat oraz kwot już pobranych i przekazanych wierzycielowi. Dopiero na tej podstawie można ocenić, które pozycje są błędne.

Czy można odzyskać alimenty potrącone po wygaśnięciu obowiązku?

Tak, ale sposób działania zależy od tego, gdzie są pieniądze. Jeżeli środki nadal są u komornika, trzeba żądać ich zwrotu w postępowaniu egzekucyjnym. Jeżeli zostały już przekazane wierzycielowi, konieczne może być wezwanie wierzyciela do zwrotu, a następnie sprawa sądowa.

Jaki jest termin na skargę na czynności komornika?

Termin wynosi co do zasady tydzień. Liczy się go zależnie od sytuacji: od dokonania czynności, zawiadomienia o niej, powzięcia wiadomości o czynności albo od dnia, w którym wiadomo było, że komornik zaniechał wymaganej czynności.

Czy trzeba kontaktować się z wierzycielem alimentacyjnym?

Nie zawsze jest to konieczne, ale często pomaga zakończyć sprawę szybciej. Jeżeli wierzyciel złoży wniosek o umorzenie egzekucji, postępowanie może zostać zakończone sprawniej. Wszystkie uzgodnienia należy jednak potwierdzać na piśmie.

Podsumowanie

W sprawie egzekucji alimentów po wygaśnięciu obowiązku najważniejsze jest szybkie zebranie dokumentów i precyzyjne pisma. Trzeba ustalić, czy komornik egzekwuje bieżące alimenty po dacie ustania obowiązku, czy wcześniejsze zaległości. Następnie należy złożyć wniosek o umorzenie albo ograniczenie egzekucji, żądać pełnego rozliczenia, a w razie dalszych błędów skorzystać ze skargi na czynności komornika lub powództwa przeciwegzekucyjnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
4. Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych - Dz.U. 2018 poz. 770
5. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118