Nieuzasadnione wezwania do zapłaty i nękanie przez windykację

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przy rzekomym długu

Nie każde niezasadne wezwanie do zapłaty jest od razu przestępstwem. Błąd w dokumentach, nieaktualna baza danych albo spór co do wysokości należności mogą mieć charakter cywilny. Inaczej należy oceniać sytuację, w której windykator mimo otrzymania wyjaśnień, dokumentów i informacji o fałszywych danych nadal domaga się zapłaty, grozi konsekwencjami albo próbuje wymusić zapłatę długu, którego nie potrafi udowodnić.

W takim przypadku warto najpierw zażądać na piśmie pełnej podstawy roszczenia. Firma windykacyjna powinna wskazać, z jakiej umowy wynika dług, kto był pierwotnym wierzycielem, kiedy i na jakiej podstawie wierzytelność została nabyta, jaka jest kwota kapitału, odsetek i kosztów oraz jakie dokumenty potwierdzają istnienie zobowiązania. Jeżeli chodzi o spółkę, należy dodatkowo sprawdzić, czy dane z dokumentów odpowiadają wpisowi w KRS, numerom identyfikacyjnym i osobom uprawnionym do reprezentacji.

Jeżeli dokumenty wskazują na posłużenie się fałszywymi danymi, cudzą tożsamością lub nieistniejącą umową, sprawa może wymagać zawiadomienia Policji albo prokuratury. W zawiadomieniu nie trzeba przesądzać kwalifikacji prawnej, ale warto opisać fakty: kiedy zaczęły się wezwania, kto kontaktował się w sprawie, jakie dokumenty okazano, dlaczego roszczenie jest bezpodstawne i jakie dowody potwierdzają stanowisko dłużnika.

W praktyce szczególnie ważne jest odróżnienie sporu o zapłatę od próby wyłudzenia. O oszustwie można mówić przede wszystkim wtedy, gdy ktoś w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadza inną osobę w błąd albo wykorzystuje jej błąd, aby doprowadzić ją do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Samo wysłanie błędnego wezwania do zapłaty nie wystarczy, ale uporczywe żądanie zapłaty po wykazaniu, że dług nie istnieje, może być okolicznością istotną dla organów ścigania.

Nękanie przez firmę windykacyjną

Windykacja polubowna nie jest egzekucją komorniczą. Windykator nie może zająć konta, wynagrodzenia, samochodu ani rzeczy w mieszkaniu. Może natomiast kontaktować się w celu wyjaśnienia sprawy i dochodzenia zapłaty, o ile robi to w sposób zgodny z prawem. Granica zostaje przekroczona, gdy działania są nadmierne, uporczywe, zastraszające albo prowadzone mimo oczywistego braku podstaw do żądania zapłaty.

Zgodnie z aktualnym art. 190a Kodeksu karnego karalne jest uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej, jeżeli wzbudza ono uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza prywatność. Za taki czyn grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Tej samej karze podlega podszywanie się pod inną osobę i wykorzystanie jej danych identyfikujących, jeżeli wyrządza to szkodę majątkową lub osobistą. Ściganie podstawowych typów tego przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego.

W sprawach windykacyjnych o nękaniu mogą świadczyć zwłaszcza: liczne telefony o bardzo wczesnych albo późnych godzinach, kontaktowanie się z rodziną, pracodawcą lub sąsiadami, straszenie konsekwencjami nieadekwatnymi do sytuacji, ponawianie żądań mimo zakwestionowania długu, odmowa przedstawienia dokumentów oraz agresywny sposób rozmowy. Jeżeli problem dotyczy nieprawdziwego wpisu lub groźby wpisu do rejestru, pomocny może być także artykuł o usunięciu negatywnego wpisu w BIK, który nie jest prawdziwy.

W wyroku z 10 czerwca 2011 r., sygn. akt VI ACa 84/11, Sąd Apelacyjny w Warszawie wskazał, że nie każde działanie wierzyciela zmierzające do odzyskania długu usprawiedliwia wkroczenie w sferę dóbr osobistych dłużnika. Działania nadmierne, nastawione na zastraszenie i prowadzone według zasady „cel uświęca środki”, mogą być oceniane jako bezprawne.

Jak odpowiedzieć na bezpodstawne wezwanie do zapłaty?

Najbezpieczniej nie ograniczać się do rozmów telefonicznych. Warto wysłać do firmy windykacyjnej pismo albo wiadomość e-mail, w której jednoznacznie kwestionuje się dług i żąda dokumentów. W piśmie należy wskazać, że do czasu wykazania roszczenia dłużnik nie uznaje długu, nie wyraża zgody na dalsze natarczywe kontakty telefoniczne i oczekuje komunikacji pisemnej.

W piśmie można zażądać w szczególności: kopii umowy, faktur lub innych dokumentów źródłowych, informacji o cesji wierzytelności, historii naliczenia zadłużenia, podstawy przetwarzania danych osobowych oraz wskazania, czy sprawa była kierowana do sądu. Jeżeli chodzi o wezwanie do zapłaty rzekomego długu, sam fakt otrzymania pisma nie oznacza jeszcze obowiązku zapłaty.

Nie należy podpisywać ugody, deklaracji spłaty, uznania długu ani harmonogramu rat, dopóki nie ma pewności, że roszczenie istnieje, nie jest przedawnione i dotyczy właściwej osoby. W niektórych przypadkach takie działanie może pogorszyć sytuację procesową, zwłaszcza gdy dług jest stary albo dokumenty windykatora są niepełne.

Przedawniony dług a działania windykatora

Przedawnienie nie zawsze oznacza, że dług „znika” z obrotu, ale zasadniczo pozwala uchylić się od jego przymusowego dochodzenia. Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego podstawowy termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata, chyba że przepis szczególny przewiduje inny termin. Koniec terminu przedawnienia przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata.

W sprawach konsumenckich po upływie terminu przedawnienia przedsiębiorca co do zasady nie może domagać się zaspokojenia roszczenia. W innych relacjach, zwłaszcza między przedsiębiorcami, zarzut przedawnienia trzeba zwykle wyraźnie podnieść. Jeżeli więc spółka otrzymuje po wielu latach wezwania za rzekome faktury, powinna równolegle kwestionować istnienie długu i wskazać przedawnienie, jeżeli z dat dokumentów wynika, że termin już upłynął.

Jeżeli mimo przedawnienia doszło do pozwu, nakazu zapłaty albo zajęcia rachunku, trzeba działać szybko, ponieważ terminy procesowe są krótkie. W odrębnych sytuacjach pomocne mogą być wskazówki dotyczące tego, co zrobić przy blokadzie na koncie za przedawniony dług.

Ochrona dóbr osobistych i roszczenia cywilne

Osoba nękana przez windykatora może korzystać nie tylko z ochrony karnej. Jeżeli sposób kontaktu narusza spokój, prywatność, dobre imię, mir domowy albo poczucie bezpieczeństwa, możliwe jest powołanie się na art. 24 Kodeksu cywilnego. Przepis ten pozwala żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, a w odpowiednich przypadkach także zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty sumy na cel społeczny.

W praktyce przed pozwem cywilnym warto wysłać do windykatora pisemne wezwanie do zaprzestania naruszeń. Pismo powinno wskazywać, jakie działania są bezprawne, od kiedy trwają, jak wpływają na osobę pokrzywdzoną i czego domaga się adresat pisma. Jeżeli windykator kontaktuje się z osobami trzecimi, warto żądać natychmiastowego usunięcia takich danych z procesu windykacyjnego oraz prowadzenia dalszej komunikacji wyłącznie pisemnie.

Dochodzenie zadośćuczynienia wymaga wykazania naruszenia dóbr osobistych i związanej z tym krzywdy. Dowodami mogą być bilingi, nagrania rozmów, wiadomości SMS i e-mail, pisma, zeznania świadków, notatki z rozmów, a także dokumentacja lekarska, jeżeli działania windykatora spowodowały poważne skutki zdrowotne. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny skali naruszeń.

Wezwania po śmierci dłużnika i odpowiedzialność rodziny

Firma windykacyjna nie może żądać zapłaty od dowolnego członka rodziny zmarłego tylko dlatego, że zna jego numer telefonu albo adres. Za długi spadkowe odpowiadają spadkobiercy, a nie osoby bliskie jako takie. Jeżeli więc windykator kieruje żądania do rodzica zmarłego, trzeba ustalić, czy ta osoba rzeczywiście dziedziczy, czy spadek został odrzucony, czy istnieją inni spadkobiercy i czy przeprowadzono postępowanie spadkowe albo sporządzono akt poświadczenia dziedziczenia.

Zasadą jest, że spadek obejmuje zarówno aktywa, jak i długi. Od wielu lat, przy braku złożenia oświadczenia w terminie, spadkobierca przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do wartości stanu czynnego spadku. Nie oznacza to jednak, że można ignorować pisma, zwłaszcza gdy spadkobiercą jest małoletnie dziecko albo wierzyciel zapowiada skierowanie sprawy do sądu. Więcej na temat ograniczenia odpowiedzialności opisuje artykuł o tym, jak bezpiecznie postępować przy spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Jeżeli zmarły nie pozostawił żadnego majątku, a jedynym spadkobiercą jest małoletni, windykator powinien liczyć się z ograniczeniami wynikającymi z prawa spadkowego. Nadal może próbować ustalić krąg spadkobierców, a nawet zainicjować stwierdzenie nabycia spadku, ale nie usprawiedliwia to agresywnych telefonów do osoby, która nie jest dłużnikiem albo nie ponosi odpowiedzialności w żądanym zakresie.

Jakie dowody zebrać przed zgłoszeniem sprawy?

Przed zgłoszeniem sprawy na Policję, do prokuratury albo przed skierowaniem pozwu cywilnego warto uporządkować dowody. Najważniejsze są dokumenty pokazujące zarówno brak podstaw roszczenia, jak i sposób działania windykatora. Przydatne będą: kopie wezwań do zapłaty, e-maile, SMS-y, bilingi połączeń, notatki z rozmów, dane osób dzwoniących, numery telefonów, nagrania rozmów, dokumenty od pierwotnego wierzyciela oraz potwierdzenia wcześniejszego kwestionowania długu.

W zawiadomieniu warto opisać chronologię: kiedy po raz pierwszy pojawiło się roszczenie, jakie dokumenty przedstawiono, dlaczego są nieprawidłowe, ile razy kontaktowano się z pokrzywdzonym i jakie słowa lub groźby padały. W przypadku spółki należy dołączyć aktualny lub historyczny odpis KRS, korespondencję z pierwotnym wierzycielem oraz dokumenty pokazujące, że spółka nie zawierała wskazanej umowy.

FAQ

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 383 - tekst aktu
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1071 - tekst aktu
3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt VI ACa 84/11

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.