Czy kara za nieoddanie książki do biblioteki się przedawnia?

Roszczenie biblioteki o zwrot książki

Wypożyczenie książki z biblioteki oznacza przyjęcie regulaminu biblioteki i zawarcie stosunku prawnego zbliżonego do użyczenia. Czytelnik powinien zwrócić książkę w terminie, a jeżeli jej nie zwróci, biblioteka może żądać zwrotu egzemplarza, zapłaty opłat przewidzianych w regulaminie, a w razie utraty książki także zapłaty jej wartości albo dostarczenia uzgodnionego zamiennika.

Nie należy jednak utożsamiać własności książki z możliwością dochodzenia każdego roszczenia bez ograniczeń czasowych. Biblioteka pozostaje właścicielem książki, ale roszczenia majątkowe, w tym roszczenia o wydanie rzeczy ruchomej albo zapłatę, co do zasady podlegają przedawnieniu według przepisów Kodeksu cywilnego. Inaczej jest przy roszczeniach dotyczących nieruchomości, których ten artykuł nie dotyczy.

W praktyce najczęściej warto zacząć od ustalenia, czego dokładnie żąda biblioteka lub firma windykacyjna: zwrotu książki, zapłaty wartości książki, opłaty za przetrzymanie, kosztów upomnień czy wszystkich tych należności łącznie.

Kara za przetrzymanie książki a przedawnienie

Aktualnie ogólny termin przedawnienia roszczeń majątkowych wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata. Wynika to z art. 118 Kodeksu cywilnego. Jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, jego koniec przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego.

To ważna zmiana w stosunku do starszych opracowań, w których często pojawiał się termin 10 lat. Obecnie nie należy już automatycznie przyjmować 10-letniego terminu przedawnienia dla roszczeń biblioteki.

W przypadku opłat za przetrzymanie książki możliwy jest argument, że jeżeli regulamin przewiduje naliczanie opłaty za każdy dzień, tydzień albo miesiąc opóźnienia, to taka należność może mieć charakter okresowy. Wtedy można powoływać się na 3-letni termin przedawnienia. Nie jest to jednak zasada absolutna, bo ostateczna ocena zależy od treści regulaminu biblioteki, sposobu naliczania opłat i konkretnego żądania.

Podobne pytania pojawiają się przy przedawnieniu kar i opłat administracyjnych, gdzie 3-letni termin też bywa kwestionowany.

Przerwanie biegu przedawnienia

Proszę też pamiętać o możliwości przerwania przez bibliotekę biegu przedawnienia. Warto wcześniej sprawdzić bieg przedawnienia własnego długu, by ocenić, czy nie doszło już do jego przerwania.

Zgodnie z art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia przerywa się przede wszystkim:

1. przez każdą czynność przed sądem lub innym właściwym organem, podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia;
2. przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Po każdym przerwaniu przedawnienia termin biegnie na nowo. Dlatego przed rozmową z firmą windykacyjną trzeba uważać na sformułowania typu: „uznaję dług”, „zapłacę w ratach”, „proszę o rozłożenie długu”, jeżeli nie ma pewności, że roszczenie nie jest przedawnione.

Tak się zwykle dzieje, kiedy sprawa zostanie oddana do sądu lub firmie windykacyjnej. Jeżeli sprawa trafi już do egzekucji, opisujemy obronę przed komornikiem mimo przedawnienia w osobnym artykule.

Co zrobić, gdy biblioteka albo firma windykacyjna żąda zapłaty?

Najbezpieczniej działać pisemnie lub mailowo, tak aby pozostał ślad korespondencji. W pierwszej kolejności warto poprosić o:

• wskazanie daty wypożyczenia i terminu zwrotu książki,
• kopię albo treść regulaminu obowiązującego w dacie wypożyczenia i w dacie naliczania opłat,
• dokładne wyliczenie należności,
• informację, czy żądanie obejmuje wartość książki, opłatę za przetrzymanie, koszty upomnień czy inne należności,
• dowód umocowania firmy windykacyjnej do działania w imieniu biblioteki albo dokument cesji wierzytelności.

Jeżeli naliczone opłaty są bardzo wysokie, można powołać się nie tylko na przedawnienie, ale także na art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego, który pozwala żądać zmniejszenia kary umownej, gdy zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane albo kara jest rażąco wygórowana. W sprawach bibliotecznych argumentem za miarkowaniem może być zwrot książki, dostarczenie egzemplarza zastępczego, niewielka wartość książki albo brak realnej szkody w wysokości odpowiadającej naliczonej karze.

Jeżeli książka została zagubiona, samo powołanie się na przedawnienie opłaty za przetrzymanie nie zawsze rozwiąże całą sprawę. Biblioteka może żądać zwrotu egzemplarza, zapłaty jego wartości albo dostarczenia zamiennika zgodnie z regulaminem.

Ugoda z biblioteką

W wielu sprawach praktycznym rozwiązaniem jest kontakt bezpośrednio z biblioteką, a nie tylko z firmą windykacyjną. Biblioteki często dopuszczają zwrot książki, dostarczenie innego egzemplarza albo częściowe umorzenie opłat, zwłaszcza gdy czytelnik dobrowolnie chce zakończyć sprawę.

Warto też sprawdzić, czy biblioteka prowadzi okresową akcję umarzania opłat za przetrzymanie książek, potocznie nazywaną „amestią biblioteczną”. Nie wynika ona z ogólnej ustawy, ale z decyzji danej biblioteki, dlatego trzeba sprawdzić jej aktualny regulamin albo komunikaty.

Skoro jednak wygląda na to, że biblioteka oddała sprawę do firmy windykacyjnej, nie należy ignorować korespondencji. O windykacji zobowiązań sprzed lat piszemy więcej w kontekście mandatów MZK.

FAQ

Podsumowanie

Kara za przetrzymanie książki z biblioteki może przedawniać się po 3 latach, jeżeli ma charakter świadczenia okresowego. Nie można jednak automatycznie zakładać, że każde roszczenie biblioteki przedawnia się po 3 latach, bo osobno trzeba ocenić żądanie zwrotu książki, zapłaty jej wartości, opłat za przetrzymanie i kosztów dodatkowych.

Przed podjęciem rozmów z firmą windykacyjną warto zażądać dokumentów, sprawdzić regulamin, ustalić daty wymagalności i ocenić, czy nie doszło do przerwania biegu przedawnienia. Dopiero wtedy można bezpiecznie powoływać się na przedawnienie, negocjować ugodę albo wnosić o zmniejszenie kary.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Art. 118 Kodeksu cywilnego - terminy przedawnienia roszczeń
3. Art. 123 Kodeksu cywilnego - przerwanie biegu przedawnienia
4. Art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego - miarkowanie kary umownej
5. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2005 r., sygn. akt III CZP 42/04
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II CSK 400/06

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.