Czy komornik może zająć rzeczy partnerki w wynajmowanym mieszkaniu?

Zajęcie ruchomości w mieszkaniu dłużnika

Podstawowa reguła wynika z art. 845 § 2 K.p.c. Komornik może zająć ruchomości dłużnika będące w jego władaniu. Nie oznacza to jednak, że każda rzecz znajdująca się w mieszkaniu zajmowanym przez dłużnika może zostać automatycznie uznana za jego własność. Przepis wyraźnie stanowi, że nie podlegają zajęciu ruchomości, jeżeli z ujawnionych w sprawie okoliczności wynika, że nie stanowią własności dłużnika.

Wspólne mieszkanie z partnerem nie tworzy domniemania, że całe wyposażenie należy do dłużnika. Partnerka powinna podczas czynności wskazać, które przedmioty są jej własnością, i – jeżeli jest to możliwe – od razu przedstawić dokumenty potwierdzające nabycie. Komornik powinien brać pod uwagę ujawnione okoliczności, a nie tylko to, gdzie znajduje się rzecz lub kto z niej na co dzień korzysta.

Jeżeli natomiast informacje o własności są niejasne, sprzeczne albo ograniczają się do niepopartego niczym oświadczenia, może nie być podstaw do stwierdzenia już podczas czynności, że rzecz na pewno nie należy do dłużnika. Dlatego dokumentacja ma tak duże znaczenie. Podobny problem dotyczący ruchomości używanej przez dłużnika opisuje artykuł o zajęciu pożyczonego samochodu.

Czy komornik może zająć telewizor partnerki?

Jeżeli z okoliczności ujawnionych komornikowi wynika, że telewizor jest własnością partnerki, w zwykłej egzekucji nie powinien zostać zajęty. Dotyczy to również laptopa, konsoli, sprzętu RTV i AGD, mebli czy innych ruchomości. Samo ustawienie telewizora we wspólnym salonie albo korzystanie z niego również przez dłużnika nie powoduje przejścia własności na dłużnika.

Najlepiej już podczas wizyty komornika przedstawić dowody, które pozwalają powiązać konkretny przedmiot z partnerką. Przydatne mogą być w szczególności:

• faktura wystawiona na partnerkę,
• umowa sprzedaży lub umowa ratalna,
• potwierdzenie przelewu albo historia spłat z jej rachunku,
• polisa ubezpieczeniowa dotycząca konkretnego sprzętu,
• karta gwarancyjna wskazująca właściciela lub nabywcę,
• umowa najmu wraz z wykazem wyposażenia należącego do właściciela mieszkania,
• korespondencja serwisowa lub inne dokumenty identyfikujące rzecz i jej właściciela.

Nie każdy pojedynczy dokument musi samodzielnie przesądzać o własności. Znaczenie ma całość okoliczności: dane nabywcy, sposób zapłaty, data zakupu, numer seryjny sprzętu oraz zgodność przedstawionych dokumentów z konkretną rzeczą.

Co zrobić, gdy mimo to zajęto rzecz partnerki?

Jeżeli rzecz została już wpisana do protokołu zajęcia, nie oznacza to, że właścicielka musi od razu ograniczyć się do procesu przeciwko wierzycielowi. Aktualne przepisy przewidują także możliwość reakcji na etapie postępowania egzekucyjnego.

1. Zabezpiecz dokumentację zajęcia. Trzeba ustalić, jaka dokładnie rzecz została zajęta, w jakiej sprawie, przez którego komornika i kiedy właścicielka dowiedziała się o czynności.
2. Przedstaw komornikowi niebudzący wątpliwości pisemny dowód własności. Zgodnie z art. 845 § 2² K.p.c. komornik umarza postępowanie w niezbędnym zakresie, jeżeli taki dowód wskazuje, że zajęta ruchomość nie należy do dłużnika. Chodzi o umorzenie egzekucji w odniesieniu do tej ruchomości, a nie całego postępowania przeciwko dłużnikowi.
3. Jeżeli zajęcie nie zostanie usunięte, oceń skargę i powództwo z art. 841 K.p.c. Są to odrębne środki ochrony i ich terminy należy liczyć bardzo uważnie.

Obowiązek umorzenia wynikający z art. 845 § 2² K.p.c. nie działa w sytuacji, w której sam dłużnik zbył ruchomość osobie trzeciej. W takim przypadku sam dokument potwierdzający późniejsze nabycie rzeczy od dłużnika nie uruchamia automatycznie tego mechanizmu i konieczna może być ocena innych środków prawnych.

Osoba trzecia, której prawa narusza czynność komornika, może złożyć skargę na czynność komornika na zasadach art. 767 K.p.c. Co do zasady termin na skargę wynosi tydzień, przy czym początek jego biegu zależy od tego, czy osoba była obecna przy czynności, została o niej zawiadomiona czy dopiero później się o niej dowiedziała. Skargę wnosi się do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności. Samo wniesienie skargi co do zasady nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego ani wykonania czynności.

Jeżeli potrzebne jest zwolnienie zajętej rzeczy od egzekucji ze względu na prawo osoby trzeciej, zastosowanie ma art. 841 K.p.c. Pozew jest kierowany przeciwko wierzycielowi, a jeżeli dłużnik zaprzecza prawu właścicielki – należy pozwać również dłużnika. Szersze zasady ochrony przedstawia artykuł o ochronie rzeczy osoby trzeciej przed egzekucją.

Co do zasady art. 841 § 3 K.p.c. daje miesiąc od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa. Trzeba jednak uwzględnić art. 845 § 2³ K.p.c.: jeżeli osoba trzecia złożyła skargę na zajęcie, a skarga została oddalona, miesięczny termin do wniesienia powództwa zaczyna dla niej biec od dnia doręczenia postanowienia oddalającego skargę. Nie należy więc w takiej sytuacji liczyć miesiąca wyłącznie od dnia samego zajęcia.

Wynajmowane mieszkanie, partnerka, małżonek i egzekucja alimentacyjna

Rzeczy w wynajmowanym mieszkaniu

Sam fakt, że lokal jest wynajmowany, nie uniemożliwia prowadzenia w nim czynności egzekucyjnych wobec mieszkającego tam dłużnika. Nie oznacza jednak, że wyposażenie właściciela mieszkania lub rzeczy współlokatorów stają się majątkiem dłużnika. W przypadku mebli i sprzętu należących do wynajmującego szczególnie przydatna jest umowa najmu z protokołem zdawczo-odbiorczym albo wykazem wyposażenia.

Zakres czynności terenowych komornika szerzej opisuje artykuł o przeszukaniu mieszkania przez komornika. Przy wspólnie zajmowanym lokalu pomocne są również informacje o prawach dłużnika, domowników i właściciela mieszkania podczas wizyty komornika w domu.

Partnerka niebędąca małżonkiem dłużnika

Samo pozostawanie w związku nie powoduje odpowiedzialności za długi partnera i nie tworzy ustawowej wspólności majątkowej takiej jak między małżonkami. Rzecz kupiona wyłącznie przez partnerkę pozostaje jej własnością. Z kolei jeżeli partnerzy wspólnie nabyli konkretną rzecz, może powstać współwłasność tej rzeczy; egzekucja z udziału dłużnika podlega wtedy odrębnym zasadom, w tym art. 846 K.p.c.

Małżonek dłużnika

Sytuacji partnerki nie należy utożsamiać z sytuacją małżonka. Art. 845 § 2⁴ K.p.c. przewiduje, że tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w małżeństwie stanowi podstawę do zajęcia ruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego. Jeżeli zajęta rzecz rzeczywiście należy do majątku wspólnego, dalsze czynności egzekucyjne wymagają tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom. Więcej o tym problemie wyjaśnia artykuł dotyczący zajęcia ruchomości ze wspólnego majątku.

Egzekucja świadczeń alimentacyjnych

Przy egzekucji alimentacyjnej obowiązuje szczególna reguła z art. 845 § 2¹ K.p.c. Komornik może wtedy zająć także ruchomości będące we władaniu osoby mieszkającej wspólnie z dłużnikiem bez zgody tej osoby, chyba że przedstawi ona dowód, że ruchomości są jej własnością. Przepis może więc dotyczyć nie tylko partnerki, lecz również innej osoby wspólnie mieszkającej z dłużnikiem.

Nie oznacza to, że partnerka lub współlokator stają się odpowiedzialni za alimenty dłużnika. Jest to szczególna reguła dotycząca sposobu zajmowania ruchomości w egzekucji alimentacyjnej, dlatego w takiej sprawie przygotowanie dokumentów własności jeszcze przed wizytą komornika ma szczególne znaczenie.

FAQ

Czy dokument własności może zatrzymać zajęcie już podczas wizyty?

Tak. W zwykłej egzekucji art. 845 § 2 K.p.c. stanowi, że ruchomość nie podlega zajęciu, jeżeli z ujawnionych okoliczności wynika, że nie jest własnością dłużnika. Faktura, umowa ratalna, przelew lub kilka zgodnych dokumentów mogą więc już podczas czynności wykazać własność partnerki. Każdorazowo znaczenie ma jednak wiarygodność i jednoznaczność przedstawionych dowodów.

Co zmienia egzekucja alimentacyjna?

W egzekucji świadczeń alimentacyjnych komornik może na podstawie art. 845 § 2¹ K.p.c. zająć również ruchomość będącą we władaniu osoby mieszkającej wspólnie z dłużnikiem bez jej zgody. Do zajęcia nie powinno dojść, jeżeli osoba ta przedstawi dowód, że rzecz jest jej własnością.

Kiedy biegnie miesiąc na pozew z art. 841 K.p.c.?

Zasadą wynikającą z art. 841 § 3 K.p.c. jest miesiąc od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa. Jeżeli jednak osoba trzecia złoży skargę na zajęcie i skarga zostanie oddalona, art. 845 § 2³ K.p.c. przewiduje, że miesięczny termin rozpoczyna bieg od doręczenia jej postanowienia oddalającego skargę. Jest to termin odrębny od tygodniowego terminu na samą skargę na czynność komornika.

Czy partnerka odpowiada za długi partnera?

Nie z samego faktu pozostawania w związku lub wspólnego zamieszkiwania. Odpowiedzialność partnerki może wynikać dopiero z odrębnej podstawy, np. gdy sama zaciągnęła zobowiązanie, została współdłużnikiem albo poręczycielem. Własność rzeczy partnerki nie przechodzi na dłużnika tylko dlatego, że korzystają z nich wspólnie.

Czy komornik może od razu zabrać zajętą rzecz?

Samo zajęcie następuje przez wpisanie ruchomości do protokołu zajęcia. Nie musi oznaczać jej natychmiastowego fizycznego odebrania. Zajęte ruchomości co do zasady pozostawia się pod dozorem osoby, u której je zajęto, chociaż w określonych sytuacjach komornik może postąpić inaczej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 767, art. 841, art. 845–847 i art. 855 – tekst Kodeksu postępowania cywilnego w ELI.