Skarga na bezczynność komornika

Egzekucja z nieruchomości bywa długotrwała, zwłaszcza gdy w księdze wieczystej pojawiają się kolejne wpisy, wierzyciele przyłączają się do egzekucji, konieczne jest wykonanie opisu i oszacowania, rozpoznanie skarg albo ponowne wyznaczanie terminów sprzedaży. Nie ma jednego ustawowego terminu, po którego upływie komornik musi zakończyć egzekucję z nieruchomości albo przeprowadzić licytację. Nie oznacza to jednak, że komornik może pozostawać bierny bez żadnych konsekwencji.

W praktyce najpierw trzeba ustalić, czy problem dotyczy konkretnej niewykonanej czynności komornika, czy ogólnej przewlekłości całego postępowania. Od tego zależy, czy właściwa będzie skarga na czynności komornika, skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, czy skarga administracyjna do prezesa sądu rejonowego.

Kiedy przysługuje skarga na zaniechanie czynności komornika?

Zgodnie z art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego na czynności komornika przysługuje skarga do sądu rejonowego. Przepis wyraźnie obejmuje także zaniechanie przez komornika dokonania czynności. Chodzi jednak o sytuację, w której można wskazać konkretną czynność, którą komornik powinien był podjąć, a mimo to jej nie wykonał. Zaniechanie czynności może dotyczyć również postępowania, którego przedmiotem jest egzekucja z udziału w mieszkaniu.

Gdy zarzucane zaniechanie dotyczy zwolnienia albo ograniczenia blokady pieniędzy na koncie współposiadaczy, osobno trzeba ocenić zajęcie rachunku wspólnego.

Przed zarzutem bezczynności warto ustalić aktualny stan sprawy, w tym jak sprawdzić saldo zadłużenia u komornika, oraz sprawdzić, jakie czynności zostały już odnotowane w aktach.

Przykładowo skarga może mieć sens, gdy komornik nie wydał wymaganego postanowienia, nie uchylił zajęcia po umorzeniu egzekucji, nie przekazał skargi do sądu, nie dokonał czynności wynikającej z prawomocnego rozstrzygnięcia albo nie wykonał czynności, do której był zobowiązany w danym stadium sprawy. Trudniej oprzeć taką skargę wyłącznie na ogólnym zarzucie, że licytacja nie została jeszcze przeprowadzona, jeżeli akta pokazują, że postępowanie oczekuje na wcześniejsze czynności, zaliczkę, rozpoznanie środka zaskarżenia lub spełnienie innego warunku.

Skargę może złożyć strona postępowania egzekucyjnego, a także inna osoba, której prawa zostały przez czynność albo zaniechanie komornika naruszone lub zagrożone. W piśmie trzeba określić, jakiej czynności zaniechano, czego skarżący żąda, na czym polega naruszenie prawa i dlaczego komornik powinien był działać. Przy ocenie sprawy pomocne może być też uporządkowanie kolejnych etapów egzekucji, które opisuje poradnik egzekucja komornicza krok po kroku.

Jeżeli zaniechanie dotyczy potrąceń ze świadczeń, najpierw warto ustalić właściwe limity, na przykład dla egzekucji z zasiłku chorobowego i macierzyńskiego. Następnie trzeba ocenić, czy właściwym środkiem będzie skarga na czynności komornika, która może obejmować także określone zaniechania.

Termin, opłata i sposób wniesienia skargi

Skargę na czynności komornika wnosi się w terminie tygodniowym. Jeżeli skarga dotyczy zaniechania, termin biegnie od dnia, w którym skarżący dowiedział się, że czynność miała być dokonana. Przy czynności dokonanej termin liczy się co do zasady od dnia jej dokonania, doręczenia zawiadomienia albo powzięcia wiadomości o czynności, zależnie od sytuacji.

Skargę składa się do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności albo zaniechał jej dokonania. Komornik ma trzy dni od otrzymania skargi na sporządzenie uzasadnienia czynności albo przyczyn zaniechania i przekazanie skargi wraz z aktami do właściwego sądu, chyba że uwzględni skargę w całości. Właściwy do rozpoznania skargi jest sąd rejonowy właściwy ze względu na siedzibę kancelarii komornika.

Skarga powinna spełniać wymagania pisma procesowego. Należy w niej wskazać sygnaturę sprawy egzekucyjnej, komornika, strony, zaskarżoną czynność albo zaniechanie, żądanie oraz uzasadnienie. Może być wniesiona na urzędowym formularzu. Opłata stała od skargi na czynności komornika wynosi obecnie 50 zł.

Wniesienie skargi nie wstrzymuje automatycznie egzekucji ani wykonania zaskarżonej czynności. Jeżeli jest to potrzebne, w skardze warto od razu złożyć wniosek o zawieszenie postępowania albo wstrzymanie konkretnej czynności do czasu rozpoznania sprawy.

Czy brak licytacji nieruchomości zawsze oznacza bezczynność?

Nie. Sam fakt, że licytacja nie odbyła się przez długi czas, nie przesądza jeszcze o bezczynności komornika w rozumieniu art. 767 K.p.c. Egzekucja z nieruchomości jest sformalizowana i wymaga przejścia kolejnych etapów. Trzeba sprawdzić między innymi, czy nieruchomość została prawidłowo zajęta, czy sporządzono opis i oszacowanie, czy opis i oszacowanie są prawomocne, czy wierzyciel złożył wymagany wniosek o dalsze czynności, czy zostały wpłacone zaliczki oraz czy nie toczą się postępowania uboczne blokujące sprzedaż.

Jeżeli akta pokazują, że komornik przez wiele miesięcy nie wykonuje żadnych czynności mimo braku obiektywnej przeszkody, warto najpierw złożyć do kancelarii pisemny wniosek o informację o stanie sprawy i wskazanie przeszkód w wyznaczeniu dalszych czynności. Taka korespondencja pomaga później wykazać, że skarżący próbował wyjaśnić sprawę i że opóźnienie nie wynika wyłącznie z normalnego toku egzekucji.

Wysokość zadłużenia ujawnionego w księdze wieczystej albo suma wpisów przewyższająca wartość nieruchomości nie powoduje automatycznie umorzenia egzekucji ani obowiązku natychmiastowej licytacji. O tym, czy sprzedaż ma sens i czy egzekucja będzie kontynuowana, decyduje przede wszystkim stan sprawy, stanowisko wierzycieli, przepisy o egzekucji z nieruchomości oraz realna możliwość uzyskania ceny pokrywającej koszty i choćby część należności.

Terminy i obowiązki komornika zależą od rodzaju egzekucji. Inaczej przebiega licytacja nieruchomości, a inaczej zajęcie zwrotu podatku, dlatego bezczynność trzeba oceniać w odniesieniu do konkretnej czynności, której komornik nie podjął.

Skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego

Jeżeli problem nie polega na jednym zaniechaniu, lecz na tym, że całe postępowanie egzekucyjne trwa dłużej, niż jest to konieczne do załatwienia sprawy, właściwym środkiem może być skarga na przewlekłość postępowania. Podstawą jest ustawa z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

W sprawie egzekucyjnej skargę na przewlekłość wnosi się w toku postępowania do sądu okręgowego, w którego okręgu prowadzona jest egzekucja. Gdy egzekucja jest prowadzona w kilku okręgach, właściwy jest sąd, w okręgu którego dokonano pierwszej czynności. Skarga powinna wskazywać, na czym polega przewlekłość, jakie czynności nie były podejmowane w rozsądnym czasie oraz czego skarżący żąda.

W skardze można żądać stwierdzenia przewlekłości, zalecenia podjęcia określonych czynności w wyznaczonym terminie oraz przyznania sumy pieniężnej. W przypadku przewlekłości postępowania prowadzonego przez komornika suma pieniężna może być przyznana od komornika sądowego w granicach od 2000 zł do 20 000 zł, przy czym co do zasady nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania. Opłata od skargi na przewlekłość wynosi 200 zł.

Skarga do prezesa sądu i odpowiedzialność dyscyplinarna komornika

Poza środkami procesowymi można skierować skargę na działalność komornika do prezesa sądu rejonowego, przy którym działa komornik. Dotyczy to zwłaszcza zarzutów organizacyjnych, braku odpowiedzi, nieprawidłowej obsługi stron albo innych zachowań, które nie są bezpośrednio skargą na czynność komornika z art. 767 K.p.c. Prezes właściwego sądu rejonowego rozpatruje takie skargi w trybie nadzoru administracyjnego, a skargi stanowiące skargę na czynności komornika przekazuje właściwemu komornikowi.

Możliwe jest również zawiadomienie organów nadzoru lub samorządu komorniczego o zachowaniu komornika. Strona nie powinna jednak traktować takiego pisma jako zamiennika skargi na czynności komornika albo skargi na przewlekłość. Jeżeli trzeba zachować termin tygodniowy albo uzyskać rozstrzygnięcie sądu w konkretnej sprawie egzekucyjnej, należy użyć właściwego środka procesowego.

Aktualnie odpowiedzialność dyscyplinarna komorników wynika z ustawy o komornikach sądowych. Kary dyscyplinarne obejmują między innymi upomnienie, naganę, karę pieniężną od 5000 zł do 100 000 zł, zakaz przyjmowania spraw z wyboru wierzyciela, zawieszenie komornika w czynnościach oraz wydalenie ze służby komorniczej. Samo niezadowolenie z wyniku egzekucji nie wystarczy jednak do odpowiedzialności dyscyplinarnej; konieczne jest wykazanie zawinionego naruszenia obowiązków.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

Jeżeli rodzice są właścicielami działki z rozpoczętą budową, a egzekucja trwa od wielu lat, pierwszym krokiem powinno być ustalenie aktualnego stanu sprawy w kancelarii komorniczej i w księdze wieczystej. Należy sprawdzić, które wpisy są wpisami o wszczęciu egzekucji, które są hipotekami, jacy wierzyciele prowadzą egzekucję, czy postępowania nadal trwają oraz czy wobec niektórych wierzycieli nie doszło do umorzenia.

Następnie warto ustalić, na jakim etapie znajduje się egzekucja z nieruchomości. Jeżeli komornik nie potrafi wskazać obiektywnej przeszkody w prowadzeniu sprawy, można rozważyć skargę na zaniechanie konkretnej czynności albo skargę na przewlekłość. Jeżeli zaś przeszkodą jest brak wniosku wierzyciela, brak zaliczki, nierozpoznana skarga, spór co do opisu i oszacowania albo brak realnych nabywców, sama skarga na bezczynność może nie być skuteczna.

Nie należy zakładać, że licytacja automatycznie umożliwi rodzinie odzyskanie nieruchomości. Sprzedaż egzekucyjna prowadzi do przeniesienia własności na nabywcę, a uzyskana cena jest dzielona między uprawnionych wierzycieli według przepisów o planie podziału. Jeżeli celem jest zachowanie nieruchomości w rodzinie, trzeba rozważyć także negocjacje z wierzycielami, spłatę wybranych należności, wniosek o umorzenie nieskutecznych egzekucji albo inne działania zależne od treści księgi wieczystej i akt.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, kiedy wybrać skargę na czynności komornika, a kiedy skargę na przewlekłość lub skargę administracyjną.