Wpis do BIK za niewielki dług – kiedy bank może to zrobić?

BIK, czyli Biuro Informacji Kredytowej, nie jest klasycznym rejestrem dłużników. To baza informacji kredytowej, do której banki, SKOK-i i inne uprawnione instytucje przekazują dane o zobowiązaniach, ich spłacie, opóźnieniach, zamknięciu oraz aktualnym statusie. Dlatego samo pojawienie się informacji w BIK nie zawsze oznacza naruszenie prawa.

Problem powstaje wtedy, gdy dane są nieprawdziwe, nieaktualne, dotyczą zobowiązania już spłaconego, ale nadal wykazywanego jako zaległe, albo gdy bank przetwarza negatywną historię po zakończeniu umowy bez spełnienia warunków z Prawa bankowego.

BIK a rejestry dłużników – dlaczego nie można ich mylić?

Biura informacji gospodarczej, potocznie nazywane rejestrami dłużników, działają na innych zasadach niż BIK. W ich przypadku przepisy przewidują m.in. progi kwotowe i szczególne warunki przekazania informacji o zadłużeniu. Te reguły nie przenoszą się automatycznie na Biuro Informacji Kredytowej.

W BIK zasadnicze znaczenie mają przepisy Prawa bankowego, w szczególności art. 105 i art. 105a. O prawidłowości przetwarzania danych decyduje przede wszystkim charakter zobowiązania, zgodność danych z rzeczywistością, status spłaty oraz spełnienie obowiązków informacyjnych przez bank.

Czy bank może przekazać do BIK informację o małej zaległości?

Prawo bankowe nie wskazuje minimalnej kwoty zadłużenia, od której dopiero wolno przekazać informację do BIK. Jeżeli więc na rachunku powstał debet, nieopłacona opłata za konto, zaległa rata, saldo z karty kredytowej albo dług z limitu w rachunku, bank może uznać tę informację za element historii kredytowej klienta.

Nie oznacza to jednak, że każdy wpis za kilka czy kilkanaście złotych jest prawidłowy. Trzeba sprawdzić, skąd powstała zaległość, czy bank mógł pobrać opłatę z innego rachunku, czy saldo zostało prawidłowo zaksięgowane, czy klient otrzymał wezwania i czy raport BIK odpowiada dokumentom bankowym.

Jeżeli regulamin przewidywał pobieranie opłaty wyłącznie z konkretnego rachunku, a na tym rachunku nie było środków, bank może twierdzić, że powstała wymagalna należność. Jeżeli jednak bank sam błędnie zaksięgował saldo albo miał podstawy do pobrania opłaty z innego rachunku klienta, można żądać korekty wpisu.

Przetwarzanie danych w BIK w trakcie i po zakończeniu umowy

W czasie trwania umowy bank może przetwarzać dane klienta i przekazywać je do BIK w związku z wykonywaniem czynności bankowych, oceną zdolności kredytowej oraz analizą ryzyka kredytowego. Cofnięcie zgody nie usuwa więc aktywnego kredytu, limitu, karty ani istniejącego zadłużenia, jeżeli podstawą przetwarzania są przepisy prawa i wykonywana umowa.

Po wygaśnięciu zobowiązania sytuacja wygląda inaczej. Jeżeli zobowiązanie było spłacane prawidłowo, dalsze przetwarzanie danych w celu oceny zdolności kredytowej zwykle wymaga zgody klienta. Taka pozytywna historia może być korzystna, ale klient może ją cofnąć.

Negatywne dane mogą być przetwarzane po spłacie bez zgody klienta tylko wtedy, gdy spełnione są warunki z art. 105a ust. 3 Prawa bankowego: opóźnienie w spłacie przekroczyło 60 dni oraz po wystąpieniu tego opóźnienia minęło co najmniej 30 dni od poinformowania klienta o zamiarze dalszego przetwarzania danych bez jego zgody. Jeżeli te warunki są spełnione, dane mogą być przetwarzane nie dłużej niż 5 lat od dnia wygaśnięcia zobowiązania.

Dodatkowo informacje mogą być przetwarzane dla celów statystycznych przez 12 lat od wygaśnięcia zobowiązania, ale takie przetwarzanie nie powinno służyć indywidualnej ocenie zdolności kredytowej konkretnego klienta.

Jak usunąć albo skorygować błędny wpis w BIK?

Najpierw pobierz raport BIK i sprawdź, jaka instytucja przekazała dane, jaka kwota widnieje jako zaległość, jaki jest status zobowiązania i czy wskazano opóźnienia w spłacie. Następnie porównaj raport z umową, historią rachunku, potwierdzeniami przelewów, aneksami, wypowiedzeniem umowy i korespondencją z bankiem.

Reklamację należy skierować przede wszystkim do banku albo instytucji, która przekazała dane. BIK opiera się na informacjach od instytucji finansowych, więc w praktyce to źródło danych powinno przesłać korektę, oznaczyć zobowiązanie jako spłacone, usunąć błędne saldo albo zaprzestać przetwarzania danych w określonym celu.

W reklamacji warto wskazać konkretne żądanie: usunięcie wpisu, korektę salda do zera, oznaczenie zobowiązania jako zamkniętego, wykreślenie informacji o opóźnieniu, zaprzestanie przetwarzania danych po spłacie albo przekazanie do BIK komunikatu korygującego. Jeżeli raport zawiera nieprawdziwe dane, pomocny może być także wniosek o usunięcie negatywnego wpisu w BIK, który nie jest prawdziwy.

Bank powinien odpowiedzieć na reklamację zasadniczo w terminie 30 dni. W sprawie szczególnie skomplikowanej termin może zostać wydłużony do 60 dni, ale bank powinien poinformować o przyczynach opóźnienia. Przy usługach płatniczych mogą obowiązywać krótsze terminy: 15 dni roboczych, z możliwością wydłużenia do 35 dni roboczych.

Co zrobić, gdy bank odmawia korekty?

Jeżeli bank odmawia korekty, warto zażądać szczegółowego uzasadnienia i dokumentów potwierdzających podstawę wpisu. Ogólna odpowiedź, że dane są prawidłowe, często nie wystarcza. Klient powinien wiedzieć, z czego wynika saldo, kiedy powstało opóźnienie, kiedy zobowiązanie wygasło i kiedy został poinformowany o dalszym przetwarzaniu danych.

Po wyczerpaniu drogi reklamacyjnej można zwrócić się do Rzecznika Finansowego. W sprawach konsumenckich pomocny bywa również miejski albo powiatowy rzecznik konsumentów. Jeżeli problem dotyczy naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, można rozważyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Przy nieprawidłowościach systemowych można także zawiadomić Komisję Nadzoru Finansowego.

Jeżeli błędny wpis spowodował realną szkodę, np. odmowę kredytu, leasingu albo utratę finansowania działalności, możliwe jest dochodzenie od banku odszkodowania. Trzeba jednak wykazać bezprawne lub nienależyte działanie banku, szkodę oraz związek przyczynowy między wpisem a szkodą. Dowodami mogą być raport BIK, reklamacje, odpowiedzi banku, decyzje odmowne, potwierdzenia spłaty i dokumenty pokazujące utraconą korzyść.

Jeżeli wpis w BIK jest częścią szerszego problemu zadłużenia, warto równolegle przeanalizować skutki niespłaconego długu w banku oraz ryzyka związane z pogorszeniem sytuacji finansowej przy kredycie.

FAQ

Czy istnieje minimalna kwota długu, od której bank może przekazać dane do BIK?

Nie. W BIK nie ma ustawowego progu kwotowego. Nawet niewielka zaległość może zostać zaraportowana, jeżeli dotyczy produktu finansowego i dane są prawidłowe.

Czy spłata długu automatycznie usuwa negatywny wpis?

Nie zawsze. Bank powinien zaktualizować status zobowiązania, ale negatywna historia może być przetwarzana po spłacie bez zgody do 5 lat, jeżeli opóźnienie przekroczyło 60 dni i bank prawidłowo poinformował klienta co najmniej 30 dni wcześniej.

Czy można cofnąć zgodę na przetwarzanie danych w BIK?

Tak, ale cofnięcie zgody dotyczy danych przetwarzanych na podstawie zgody, np. pozytywnej historii po spłacie. Nie usuwa aktywnego zobowiązania ani danych, które bank może przetwarzać bez zgody na podstawie Prawa bankowego.

Do kogo złożyć reklamację błędnego wpisu?

Do banku albo instytucji, która przekazała dane do BIK. To źródło danych powinno sprawdzić dokumenty i przesłać do BIK korektę.

Ile czasu ma bank na odpowiedź?

Zasadniczo 30 dni od otrzymania reklamacji, a w sprawie szczególnie skomplikowanej do 60 dni. Przy usługach płatniczych terminy mogą być krótsze.

Czy można żądać odszkodowania za błędny wpis w BIK?

Tak, jeżeli da się wykazać błąd lub bezprawne działanie banku, realną szkodę oraz związek między wpisem a szkodą, np. odmową kredytu lub leasingu.

Podsumowanie

Niewielka kwota zadłużenia nie chroni sama w sobie przed przekazaniem informacji do BIK. O prawidłowości wpisu decyduje to, czy zobowiązanie rzeczywiście istniało, czy dane są aktualne i czy bank spełnił warunki dalszego przetwarzania danych po spłacie. Najważniejsze są: opóźnienie powyżej 60 dni, 30-dniowe uprzednie poinformowanie klienta oraz obowiązek aktualizacji danych.

Jeżeli wpis jest błędny, trzeba działać dokumentami: pobrać raport BIK, zgromadzić potwierdzenia spłaty, złożyć reklamację do banku i żądać korekty. Gdy wpis spowodował wymierną szkodę, można rozważyć interwencję Rzecznika Finansowego, skargę do UODO oraz dochodzenie odszkodowania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz.U. 1997 nr 140 poz. 939

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

3. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej - Dz.U. 2015 poz. 1348

4. Biuro Informacji Kredytowej, zasady przetwarzania danych i aktualizacji informacji - bik.pl

5. Urząd Ochrony Danych Osobowych, komunikat dotyczący art. 105a ust. 3 Prawa bankowego i orzecznictwa NSA - uodo.gov.pl

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.