Odpowiedzialność małżonka za długi w urzędzie skarbowym

Ustawowa wspólność majątkowa w małżeństwie

Jeżeli małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej małżeńskiej, z chwilą ślubu powstaje między nimi ustawowa wspólność majątkowa. Obejmuje ona przede wszystkim przedmioty nabyte w czasie trwania małżeństwa, pobrane wynagrodzenie za pracę, dochody z działalności gospodarczej oraz dochody z majątku wspólnego i osobistego każdego z małżonków.

Obok majątku wspólnego każdy małżonek może mieć majątek osobisty. Do majątku osobistego należą między innymi przedmioty nabyte przed ślubem, rzeczy odziedziczone albo otrzymane w darowiźnie, chyba że spadkodawca lub darczyńca wyraźnie postanowił inaczej. Dlatego udział w domu otrzymany przez żonę wyłącznie w spadku zasadniczo nie staje się majątkiem wspólnym.

Małżonkowie mogą zmienić ustrój majątkowy u notariusza, na przykład ustanowić rozdzielność majątkową albo ograniczyć wspólność. W niektórych sytuacjach rozdzielność może też ustanowić sąd. Takie rozwiązanie ma duże znaczenie na przyszłość, ale nie zawsze pomaga przy długach, które powstały wcześniej.

Odpowiedzialność za dług podatkowy z działalności jednego małżonka

W przypadku zaległości wobec urzędu skarbowego trzeba odróżnić długi cywilne, takie jak kredyt lub pożyczka, od zobowiązań podatkowych. W sprawach prywatnych duże znaczenie może mieć zgoda drugiego małżonka na czynność prawną. Przy podatkach zasadnicze znaczenie ma natomiast Ordynacja podatkowa, a nie sama okoliczność, czy żona zgadzała się na otwarcie działalności gospodarczej przez męża.

Zgodnie z art. 26 Ordynacji podatkowej podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Art. 29 tej ustawy stanowi natomiast, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta obejmuje majątek osobisty podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

Oznacza to, że żona nie staje się automatycznie podatnikiem tylko dlatego, że mąż prowadził firmę. Urząd skarbowy może jednak dochodzić zaległości z majątku wspólnego małżonków, jeżeli zobowiązanie podatkowe powstało w czasie trwania wspólności majątkowej i nie doszło do jego przedawnienia albo skutecznego podważenia.

W praktyce zagrożone mogą być składniki majątku wspólnego, na przykład wspólne oszczędności, wspólny samochód, rzeczy kupione w czasie małżeństwa czy składniki objęte wspólnością majątkową. Sam brak zgody na zaciągnięcie zobowiązań nie wyłącza odpowiedzialności majątku wspólnego za zaległości podatkowe wynikające z działalności gospodarczej jednego z małżonków.

Czy urząd skarbowy może zająć majątek osobisty żony?

Co do zasady urząd skarbowy nie może prowadzić egzekucji za zaległości podatkowe męża z majątku osobistego żony, która nie jest podatnikiem. Jeżeli więc żona odziedziczyła po rodzicach 1/2 domu wyłącznie dla siebie, taki udział należy zwykle do jej majątku osobistego i nie powinien odpowiadać za podatkowe długi męża.

Warto jednak przygotować dokumenty potwierdzające charakter majątku, na przykład postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, akt poświadczenia dziedziczenia, testament, umowę darowizny, odpis księgi wieczystej albo dowody nabycia składnika majątku przed ślubem. Im łatwiej wykazać, że składnik majątku nie jest wspólny, tym szybciej można reagować na błędne działania egzekucyjne.

Ochrona majątku osobistego nie będzie pełna, jeżeli z dokumentów wynika, że dany składnik został nabyty do majątku wspólnego, mąż jest jego współwłaścicielem albo dług podatkowy dotyczy także żony, na przykład dlatego, że sama była podatnikiem, wspólnikiem lub osobą zobowiązaną z innego tytułu. W razie wątpliwości trzeba sprawdzić konkretną decyzję podatkową, tytuł wykonawczy i podstawę egzekucji.

Więcej o praktycznych działaniach zabezpieczających opisuje poradnik o tym, jak działa ochrona majątku osobistego żony, gdy wychodzą na jaw wysokie długi męża.

Rozdzielność majątkowa a zaległości podatkowe

Ustanowienie rozdzielności majątkowej może ograniczyć ryzyko na przyszłość, ale nie działa wstecz wobec zobowiązań podatkowych, które powstały wcześniej. Art. 29 § 2 Ordynacji podatkowej wskazuje, że skutki ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy, prawomocnego zniesienia wspólności przez sąd, ubezwłasnowolnienia małżonka albo uprawomocnienia się orzeczenia o separacji.

Jeżeli więc zaległości podatkowe powstały w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej, późniejsza intercyza nie spowoduje, że urząd skarbowy utraci możliwość egzekucji z majątku, który odpowiadał za te zobowiązania. Może natomiast pomóc ograniczyć odpowiedzialność za nowe zobowiązania podatkowe powstające po ustanowieniu rozdzielności.

Trzeba też ostrożnie podchodzić do darowizn, przenoszenia udziałów w nieruchomości lub wypłat z majątku wspólnego po powstaniu zaległości. Takie działania nie muszą skutecznie zabezpieczyć majątku, a w niektórych sytuacjach mogą zostać zakwestionowane jako czynności dokonane z pokrzywdzeniem wierzyciela publicznoprawnego.

Przedawnienie długu podatkowego po wielu latach

Jeżeli zaległość podatkowa ma około 10 lat, koniecznie trzeba sprawdzić przedawnienie. Zasadą wynikającą z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej jest przedawnienie zobowiązania podatkowego z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Dla zakresu odpowiedzialności istotne jest również przedawnienie długu i ustalenie, czy jego bieg został przerwany. Jeżeli sprawa trafi do sądu, warto wiedzieć, jak zareagować na pozew o zapłatę długu i jakie dowody przedstawić w odpowiedzi.

Nie oznacza to jednak, że każdy dług podatkowy starszy niż 5 lat automatycznie przestaje być egzekwowalny. Bieg terminu przedawnienia może zostać przerwany albo zawieszony, między innymi przez określone działania egzekucyjne, ogłoszenie upadłości, zastosowanie niektórych zabezpieczeń albo wszczęcie określonych postępowań przewidzianych w Ordynacji podatkowej. Dlatego trzeba przeanalizować akta sprawy, a nie tylko datę rozpoczęcia działalności gospodarczej.

W praktyce warto zażądać od organu informacji o rodzaju podatku, okresach rozliczeniowych, decyzjach, upomnieniach, tytułach wykonawczych, zastosowanych środkach egzekucyjnych i zdarzeniach wpływających na bieg przedawnienia. Jeżeli zobowiązanie wygasło wskutek przedawnienia, należy podnieść ten zarzut we właściwym trybie.

Co może zrobić małżonek zagrożony egzekucją?

Najpierw trzeba ustalić, czy dług jest rzeczywiście długiem podatkowym małżonka, z jakiego okresu pochodzi i czy powstał w czasie wspólności majątkowej. Następnie należy sprawdzić, czy organ kieruje egzekucję wyłącznie do majątku osobistego podatnika i majątku wspólnego, czy błędnie próbuje objąć majątek osobisty drugiego małżonka.

• zbierz dokumenty dotyczące majątku osobistego, zwłaszcza spadku, darowizny i nieruchomości,
• ustal, czy istnieje małżeńska umowa majątkowa, orzeczenie sądu o rozdzielności lub separacji,
• sprawdź daty powstania zobowiązań podatkowych i możliwe przedawnienie,
• przeanalizuj tytuły wykonawcze oraz zawiadomienia o zajęciu,
• reaguj na zajęcie majątku osobistego, składając właściwe środki w postępowaniu podatkowym lub egzekucyjnym.

Jeżeli sprawa dotyczy kilkuset tysięcy złotych, warto działać szybko. Błędy na początku egzekucji mogą doprowadzić do zajęcia rachunku, udziału w nieruchomości albo innych składników majątku, których odzyskanie bywa później czasochłonne.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce działa rozróżnienie między majątkiem wspólnym a majątkiem osobistym przy zaległościach podatkowych jednego z małżonków.