Opóźnienie transportu dedykowanego – czy trzeba zapłacić pełną fakturę?

Od czego zależy obowiązek zapłaty za transport dedykowany?

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, co dokładnie zostało zamówione: zwykły przewóz, przewóz ekspresowy, transport dedykowany bez doładunków, przewóz z gwarantowanym terminem dostawy czy tylko usługę z planowanym terminem. Sama nazwa „auto dedykowane” nie rozstrzyga jeszcze sporu. Decydują dokumenty: zlecenie transportowe, potwierdzenie przyjęcia zlecenia, list przewozowy, korespondencja mailowa, komunikaty przewoźnika oraz ewentualny regulamin albo ogólne warunki świadczenia usług.

Na gruncie Kodeksu cywilnego strony mogą ułożyć treść umowy według swojego uznania, o ile nie sprzeciwia się to ustawie, naturze stosunku prawnego ani zasadom współżycia społecznego. Wynika to z art. 353¹ Kodeksu cywilnego. Jeżeli więc przewoźnik wyraźnie zobowiązał się do dostawy w konkretny dzień albo o konkretnej godzinie, taka okoliczność może mieć znaczenie. Jeżeli natomiast w zleceniu zapisano, że terminy odbioru i dostawy są jedynie planowane, przewoźnik będzie powoływał się na to jako na argument przeciwko obniżeniu wynagrodzenia.

Istotne jest również to, czy po pierwotnym ustaleniu dostawy na czwartek zamawiający zaakceptował dostawę w piątek. Zgodnie z art. 77 Kodeksu cywilnego zmiana lub uzupełnienie umowy wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały dla jej zawarcia. W obrocie gospodarczym korespondencja e-mailowa często wystarcza do wykazania uzgodnień, chyba że strony zastrzegły surowszą formę zmiany umowy. Jeżeli z maili wynika zgoda na piątkową dostawę, sąd może uznać, że strony zmieniły termin albo że zamawiający co najmniej zaakceptował późniejszą dostawę bez natychmiastowego zastrzeżenia roszczeń.

Czy opóźnienie pozwala zapłacić niższą kwotę?

Najbezpieczniejsza odpowiedź brzmi: nie automatycznie. Opóźnienie może być nienależytym wykonaniem umowy, ale z tego nie wynika jeszcze, że zamawiający może samodzielnie i bez ryzyka obniżyć fakturę do wybranej kwoty. W praktyce trzeba wykazać, że przewoźnik naruszył umowę, że z tego naruszenia powstała szkoda oraz jaka jest jej wysokość.

Podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej w prawie cywilnym jest m.in. art. 471 Kodeksu cywilnego. Dłużnik powinien naprawić szkodę wynikłą z niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wykaże, iż było ono następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. W sporze o transport oznacza to konieczność przedstawienia konkretnych dowodów: utraconych zamówień, kar naliczonych przez kontrahentów, kosztów magazynowania, dodatkowych transportów, korespondencji z klientami albo innych realnych strat.

Jeżeli zamawiający chce pomniejszyć płatność o własne roszczenie, powinien rozważyć złożenie oświadczenia o potrąceniu. Zgodnie z art. 498 Kodeksu cywilnego potrącenie wymaga, aby dwie osoby były jednocześnie względem siebie wierzycielami i dłużnikami, a wierzytelności były pieniężne, wymagalne i możliwe do dochodzenia przed sądem lub innym organem. Samo stwierdzenie „zapłacę mniej, bo transport był spóźniony” może być niewystarczające, zwłaszcza gdy przewoźnik kwestionuje szkodę.

Transport międzynarodowy a Konwencja CMR

Jeżeli przewóz był wykonywany odpłatnie drogą lądową między różnymi państwami, a co najmniej jedno z nich jest stroną Konwencji CMR, do sprawy może mieć zastosowanie Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów. To ważne, bo CMR przewiduje szczególne zasady odpowiedzialności za opóźnienie i może wyłączać część rozwiązań wynikających wyłącznie z Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 19 CMR opóźnienie występuje wtedy, gdy towar nie został dostarczony w umówionym terminie, a gdy terminu nie umówiono — gdy rzeczywisty czas przewozu przekracza czas, jaki można rozsądnie przyznać starannemu przewoźnikowi. Z kolei art. 23 ust. 5 CMR ogranicza odszkodowanie za opóźnienie do wysokości przewoźnego, jeżeli osoba uprawniona udowodni, że poniosła szkodę. Odszkodowanie nie należy się więc tylko za sam fakt niezadowolenia z opóźnienia.

Bardzo istotny jest art. 30 ust. 3 CMR. Opóźnienie dostawy może być podstawą odszkodowania tylko wtedy, gdy zastrzeżenie zostało skierowane do przewoźnika na piśmie w terminie 21 dni od dnia postawienia towaru do dyspozycji odbiorcy. W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślono, że zwykła wiadomość e-mail może nie spełniać wymogu pisemności z art. 30 ust. 3 CMR. Dlatego przy przewozach międzynarodowych warto działać szybko i formalnie, a nie ograniczać się do luźnej wymiany maili.

Transport krajowy, reklamacja i krótkie terminy

Przy przewozie krajowym podstawowe znaczenie może mieć ustawa Prawo przewozowe, a Kodeks cywilny stosuje się uzupełniająco. Prawo przewozowe przewiduje własne zasady reklamacji, dochodzenia roszczeń i przedawnienia. W wielu sprawach roszczenia z umowy przewozu przedawniają się szybciej niż typowe roszczenia między przedsiębiorcami.

W szczególności roszczenia dochodzone na podstawie Prawa przewozowego co do zasady przedawniają się z upływem roku, a roszczenia z tytułu zwłoki w przewozie, która nie spowodowała ubytku lub uszkodzenia przesyłki, mogą przedawniać się z upływem 2 miesięcy od dnia wydania przesyłki. W Kodeksie cywilnym dla roszczeń z umowy przewozu rzeczy istotny jest art. 792, który również przewiduje roczny termin przedawnienia. Dlatego w sprawach transportowych nie warto zwlekać z reklamacją, odpowiedzią na wezwanie ani analizą dokumentów.

Brak uiszczenia zapłaty za usługę transportową

Jeżeli zamawiający uznaje część faktury, rozsądne bywa zapłacenie bezspornej kwoty i jednoczesne pisemne zastrzeżenie, że nie oznacza to uznania pozostałej części roszczenia ani zrzeczenia się własnych roszczeń. Brak zapłaty jakiejkolwiek kwoty wzmacnia pozycję przewoźnika, bo w sądzie może on żądać nie tylko należności głównej, ale również odsetek, kosztów procesu, a w relacjach B2B także rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, jeżeli spełnione są warunki ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

W sporze o fakturę transportową trzeba osobno sprawdzić przedawnienie. Nie każde żądanie w transporcie ma taki sam termin, dlatego przed procesem warto odróżnić ogólne zasady B2B od krótszych terminów z CMR, Prawa przewozowego lub Kodeksu cywilnego. W praktyce pomocne może być także omówienie zagadnienia określanego jako 3-letnie przedawnienie roszczeń z transportu, ale zawsze trzeba je zestawić z konkretną podstawą prawną danej umowy.

Jeżeli przewoźnik jest spółką lub innym przedsiębiorcą, istotne jest także prawidłowe ustalenie, przeciwko komu kierować pisma, reklamacje i ewentualne oświadczenie o potrąceniu. Przydatne może być szersze omówienie, jak wygląda dochodzenie od firmy transportowej, zwłaszcza gdy po drugiej stronie występuje spółka z ograniczoną odpowiedzialnością albo pośrednik transportowy.

Warto też sprawdzić, czy w zleceniu transportowym nie ma postanowień dotyczących terminów, kar, reklamacji, ograniczeń odpowiedzialności lub uznawania dostawy za prawidłową po odbiorze towaru. W sporach gospodarczych znaczenie mogą mieć również klauzule w umowach usługowych, choć ocena ich skuteczności zależy od tego, czy mamy relację B2B, konsumencką, krajową czy międzynarodową.

Jeżeli sprawa trafi do sądu i zakończy się prawomocnym nakazem zapłaty albo wyrokiem, dopiero wtedy może pojawić się realne ryzyko komornicze po uzyskaniu klauzuli wykonalności. Wcześniejsze wezwanie do zapłaty albo pismo od windykatora nie jest jeszcze egzekucją. Gdyby jednak doszło do działań komornika, warto wiedzieć, jakie środki przysługują dłużnikowi przy spornej egzekucji faktury transportowej.

Czy w opisanej sytuacji warto iść do sporu?

Jeżeli z korespondencji wynika, że dostawa miała być pierwotnie w czwartek, ale następnie zamawiający zaakceptował dostawę w piątek i odebrał towar bez formalnego, terminowego zastrzeżenia, ryzyko sporu jest istotne. Przewoźnik może twierdzić, że doszło do zmiany terminu albo że termin był tylko planowany. Zamawiający może natomiast powoływać się na droższą usługę dedykowaną, brak wykonania transportu zgodnie z ustaleniami i poniesione szkody, ale musi te okoliczności udowodnić.

W praktyce najrozsądniejsze działania to: zapłata bezspornej części wynagrodzenia, pisemne przedstawienie zastrzeżeń, wyliczenie szkody, wskazanie podstawy potrącenia oraz próba ugodowego zamknięcia sprawy. Jeżeli szkoda nie jest udokumentowana, a obniżka ceny została zaproponowana jedynie orientacyjnie, przewoźnik ma realne szanse na dochodzenie pełnej faktury.

Samo jedno wezwanie do zapłaty nie oznacza jeszcze, że sprawa trafiła do sądu. Wierzyciel może jednak złożyć pozew bez wysyłania wielu ponagleń. Po doręczeniu nakazu zapłaty albo pozwu trzeba pilnować terminów na sprzeciw, zarzuty lub odpowiedź, ponieważ ich przekroczenie może doprowadzić do uprawomocnienia się orzeczenia i późniejszej egzekucji.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sprawie obniżenie zapłaty z 580 euro do 430 euro może być trudne do obrony, jeżeli nie ma dowodów konkretnej szkody, termin dostawy został później zaakceptowany, a przewoźnik zastrzegł, że daty są planowane. Nie oznacza to jednak, że zamawiający jest zawsze bezbronny. Trzeba przeanalizować zlecenie, korespondencję, charakter przewozu, zastosowanie CMR lub Prawa przewozowego, terminowe zastrzeżenia oraz możliwość potrącenia.

Jeżeli przewoźnik kieruje wezwanie do zapłaty, warto odpowiedzieć pisemnie, wskazać zarzuty i ewentualnie zapłacić część bezsporną. Brak reakcji może doprowadzić do pozwu, nakazu zapłaty i dodatkowych kosztów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

2. Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) i Protokół podpisania - Dz.U. 1962 nr 49 poz. 238.

3. Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe - Dz.U. 1984 nr 53 poz. 272.

4. Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych - tekst ujednolicony.

5. Wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2024 r., II CSKP 1971/22 - komunikat SN.