- Największe szanse na odzyskanie pieniędzy istnieją wtedy, gdy można wykazać, że była to pożyczka albo że druga strona później uznała dług.
- Przelewy bez tytułu, gotówka bez pokwitowania i ogólna pomoc finansowa w związku są trudne do odzyskania, jeżeli brak dowodów obowiązku zwrotu.
- Pożyczka przekraczająca 1000 zł powinna być zawarta w formie dokumentowej, ale brak takiej formy nie oznacza automatycznie nieważności umowy.
- Bezpodstawne wzbogacenie może mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy pieniądze przekazano na konkretny cel, który nie został osiągnięty.
- Co do zasady termin przedawnienia roszczenia wynosi 6 lat, a dla roszczeń okresowych i związanych z działalnością gospodarczą 3 lata.
Jak odzyskać pieniądze od byłej partnerki lub byłego partnera?
W pierwszej kolejności trzeba ustalić, na jakiej podstawie pieniądze zostały przekazane. W praktyce najczęściej wchodzą w grę trzy możliwości: pożyczka, darowizna albo świadczenie spełnione w określonym celu, który ostatecznie nie został osiągnięty.
Jeżeli pieniądze były pożyczką, można żądać ich zwrotu na podstawie umowy pożyczki. Jeżeli były darowizną, odzyskanie ich jest dużo trudniejsze. Jeżeli natomiast środki przekazano np. na wspólny dom, inwestycję, zakup rzeczy dla drugiej osoby albo spłatę jej zobowiązań przy założeniu, że nastąpi późniejsze rozliczenie, można rozważać roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia albo nienależnego świadczenia.
Ciężar dowodu spoczywa na osobie, która żąda zwrotu pieniędzy. To ona musi wykazać nie tylko sam fakt przekazania środków, lecz także okoliczności świadczące o obowiązku ich zwrotu albo o braku podstawy do zatrzymania pieniędzy przez drugą stronę.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Pożyczka, darowizna czy zwykła pomoc finansowa?
Zgodnie z art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.
Pożyczka nie musi być nazwana wprost „pożyczką”, ale z okoliczności powinno wynikać, że druga osoba miała pieniądze zwrócić. Pomocne są zwłaszcza: tytuł przelewu, wiadomości SMS, e-maile, rozmowy na komunikatorach, harmonogram spłat, częściowe przelewy zwrotne, potwierdzenie długu albo świadkowie rozmów o zwrocie pieniędzy.
Jeżeli wartość pożyczki przekracza 1000 zł, umowa powinna być zawarta w formie dokumentowej. Nie oznacza to jednak, że pożyczka bez dokumentu jest automatycznie nieważna. Brak formy dokumentowej może natomiast utrudniać dowodzenie w sądzie, zwłaszcza gdy druga strona zaprzecza, że miała obowiązek zwrotu pieniędzy.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy przekazane pieniądze były darowizną. Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. W przypadku pieniędzy przekazanych i przyjętych przez drugą stronę darowizna co do zasady może być ważna także wtedy, gdy nie sporządzono aktu notarialnego.
Sama zmiana relacji, rozstanie, rozczarowanie zachowaniem partnera albo zdrada nie powodują automatycznie, że darowizna staje się pożyczką. Odwołanie darowizny jest możliwe tylko w szczególnych przypadkach, np. przy rażącej niewdzięczności obdarowanego, i wymaga odrębnej oceny konkretnego zachowania oraz zachowania ustawowych terminów.
Bezpodstawne wzbogacenie i nienależne świadczenie
Jeżeli nie da się wykazać pożyczki, warto przeanalizować przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu i nienależnym świadczeniu. Zgodnie z art. 405 Kodeksu cywilnego, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, powinien wydać korzyść w naturze, a gdyby nie było to możliwe, zwrócić jej wartość.
Art. 410 Kodeksu cywilnego wskazuje natomiast, że świadczenie jest nienależne m.in. wtedy, gdy osoba spełniająca świadczenie nie była do niego zobowiązana, podstawa świadczenia odpadła albo zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty.
W sprawach między byłymi partnerami ta podstawa prawna może być istotna np. wtedy, gdy pieniądze przekazano na konkretny cel: zakup wspólnego domu, pokrycie wkładu do inwestycji, spłatę określonego długu, rozwój działalności partnera albo opłacenie kosztu, który miał być później wspólnie rozliczony. Im bardziej konkretny i udokumentowany był cel, tym łatwiej wykazać, że druga strona nie powinna zatrzymać środków.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że do rozliczeń majątkowych osób pozostających w nieformalnym związku nie stosuje się automatycznie zasad dotyczących majątku małżonków. Najczęściej konieczna jest analiza konkretnych przesunięć majątkowych, nakładów i ustaleń stron, a przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się zwłaszcza wtedy, gdy brak innej podstawy prawnej rozliczenia.
Pomoc finansowa dla partnerki a możliwość odzyskania pieniędzy po rozpadzie związku
Najtrudniejsze są sprawy, w których pieniądze były przekazywane regularnie na codzienne potrzeby, rachunki, zakupy, wyjazdy, prezenty albo ogólne wsparcie w czasie związku. Jeżeli z zachowania stron wynikało, że była to dobrowolna pomoc bez obowiązku zwrotu, sąd może uznać, że nie ma podstaw do zasądzenia zwrotu.
Nie przesądza sprawy sam fakt, że przelewy nie miały tytułu albo że w tytule wpisano neutralne określenia, np. „przelew”, „rachunki”, „pomoc” czy „na życie”. Takie tytuły mogą jednak utrudniać wykazanie, że chodziło o pożyczkę. Znacznie lepszym dowodem jest tytuł przelewu wskazujący na pożyczkę, konkretny cel albo ratę zwrotu.
Jeżeli druga osoba po rozstaniu zobowiązała się oddawać pieniądze w ratach, warto zabezpieczyć dowody takiego oświadczenia. Wiadomość typu „oddam ci 35 000 zł po 1000 zł miesięcznie do 10. dnia każdego miesiąca” może mieć bardzo duże znaczenie, ponieważ wskazuje na istnienie długu i jego uznanie. W podobnych sytuacjach pomocny może być również artykuł o tym, kiedy uznanie długu przerywa przedawnienie.
Jakie dowody są potrzebne do odzyskania pieniędzy?
W sprawie o zwrot pieniędzy od byłego partnera lub partnerki najważniejsze są dowody pokazujące, że druga strona miała obowiązek oddać środki. Sama informacja, że związek się rozpadł, zwykle nie wystarczy.
W praktyce warto zebrać przede wszystkim:
- potwierdzenia przelewów i historię rachunku bankowego,
- tytuły przelewów wskazujące na pożyczkę, konkretny cel albo rozliczenie,
- wiadomości SMS, e-maile i rozmowy z komunikatorów dotyczące zwrotu pieniędzy,
- dowody częściowych spłat, jeżeli druga strona oddała choćby część kwoty,
- korespondencję po rozstaniu, w której były partner przyznaje, że jest winien pieniądze,
- dokumenty dotyczące celu przekazania środków, np. zakupu nieruchomości, spłaty długu, faktur, rachunków lub inwestycji,
- dane świadków, którzy znają ustalenia stron.
W przypadku gotówki sytuacja jest trudniejsza, bo trzeba wykazać zarówno samo przekazanie pieniędzy, jak i obowiązek ich zwrotu. Pomocne mogą być pokwitowania, wiadomości o odbiorze gotówki, wypłaty z konta powiązane czasowo z przekazaniem środków albo późniejsze przyznanie długu przez drugą stronę.
Wezwanie do zapłaty i dalsze kroki
Przed skierowaniem sprawy do sądu warto wysłać byłemu partnerowi lub byłej partnerce pisemne wezwanie do zapłaty. Pismo powinno wskazywać kwotę żądanego zwrotu, podstawę roszczenia, opis najważniejszych okoliczności, termin zapłaty oraz numer rachunku bankowego.
Jeżeli termin zwrotu pieniędzy nie został wcześniej ustalony, wezwanie do zapłaty ma szczególne znaczenie, ponieważ może wyznaczyć moment, od którego druga strona powinna spełnić świadczenie. Po bezskutecznym upływie terminu można rozważyć pozew o zapłatę wraz z żądaniem odsetek ustawowych za opóźnienie.
W wezwaniu nie należy opisywać sprawy emocjonalnie. Lepiej przedstawić konkrety: kiedy i w jakiej wysokości przekazano pieniądze, na jaki cel, jakie były ustalenia co do zwrotu, jakie dowody potwierdzają roszczenie oraz do kiedy dłużnik ma zapłacić.
Przedawnienie roszczenia
Przed podjęciem działań trzeba sprawdzić, czy roszczenie nie jest przedawnione. Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, podstawowy termin przedawnienia wynosi 6 lat. Dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin wynosi 3 lata.
Co do zasady koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata. W sprawach o zwrot pożyczki bieg terminu przedawnienia zależy przede wszystkim od tego, kiedy roszczenie stało się wymagalne, czyli kiedy pieniądze miały zostać zwrócone.
Jeżeli ustalono spłatę w ratach, każda rata może wymagać osobnej analizy pod kątem terminu wymagalności. Jeżeli terminu zwrotu nie było, znaczenie może mieć wezwanie do zapłaty. Jeżeli natomiast druga strona przyznała dług albo zaczęła go częściowo spłacać, może to mieć wpływ na ocenę przedawnienia.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak duże znaczenie mają cel przekazania pieniędzy, treść korespondencji i dowody potwierdzające obowiązek zwrotu.
Anna przelała partnerowi 20 000 zł z tytułem „pożyczka na spłatę zobowiązań”. Po rozstaniu partner odmówił zwrotu pieniędzy, twierdząc, że była to pomoc w związku. Anna przedstawiła w sądzie potwierdzenia przelewów oraz wiadomości, w których partner pisał, że odda pieniądze w trzech ratach. Takie dowody znacząco zwiększają szanse na skuteczne dochodzenie zapłaty.
Katarzyna przez kilka miesięcy przekazywała partnerowi gotówkę na bieżące wydatki. Nie brała pokwitowań, nie ustalała terminu zwrotu i nie ma wiadomości, z których wynikałoby, że była to pożyczka. Po rozstaniu partner twierdzi, że były to prezenty i dobrowolna pomoc. W takiej sprawie dochodzenie zwrotu jest bardzo trudne, bo brakuje dowodów obowiązku zwrotu.
Magdalena przekazała partnerowi 35 000 zł na wspólną inwestycję w nieruchomość. Strony korespondowały o zakupie domu, terminie aktu notarialnego i późniejszym rozliczeniu. Do zakupu nie doszło, a partner po rozstaniu zobowiązał się w wiadomości do spłaty długu w ratach. W takiej sytuacji można rozważać zarówno pożyczkę, jak i bezpodstawne wzbogacenie, zależnie od pełnej treści ustaleń stron.
