Umorzenie i spłata długu z funduszu alimentacyjnego

Umorzenie długu z funduszu alimentacyjnego – kiedy jest możliwe?

Dług z funduszu alimentacyjnego powstaje wtedy, gdy osoba zobowiązana do alimentów ich nie płaci, egzekucja jest bezskuteczna, a świadczenia na rzecz osoby uprawnionej wypłaca gmina. Dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi właściwemu wierzyciela wypłacone świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po wypłacie danego świadczenia do dnia spłaty. Podstawę stanowi art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Trzeba odróżnić trzy salda: zaległe alimenty należne osobie uprawnionej, alimenty bieżące oraz należności powstałe wskutek wypłat z funduszu. Wypłata świadczenia przez fundusz nie powoduje, że wszystkie te zobowiązania stają się jednym długiem, o którym decyduje wyłącznie komornik.

Podstawą umorzenia, odroczenia lub rozłożenia należności funduszowych na raty jest art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis przewiduje dwa odrębne tryby działania.

Umorzenie po 3, 5 albo 7 latach skutecznej egzekucji – art. 30 ust. 1

Jeżeli egzekucja wobec dłużnika jest skuteczna przez wymagany okres w wysokości miesięcznej nie niższej niż zasądzone alimenty, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności wymienione w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

• 30% – po 3 latach skutecznej egzekucji,
• 50% – po 5 latach skutecznej egzekucji,
• 100% – po 7 latach skutecznej egzekucji.

Nie jest to automatyczne skasowanie długu po upływie określonego czasu. Organ sprawdza okres i skuteczność egzekucji, wysokość miesięcznych wpłat oraz rodzaj należności objętych żądaniem. Same dobrowolne deklaracje spłaty nie zastępują ustawowego warunku skutecznej egzekucji.

Umorzenie, raty lub odroczenie ze względu na sytuację dłużnika – art. 30 ust. 2

Niezależnie od okresów wskazanych wyżej organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika umorzyć należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty. Przy rozpatrywaniu wniosku uwzględnia sytuację dochodową i rodzinną dłużnika.

W praktyce całkowite umorzenie długu jest rozwiązaniem wyjątkowym. Częściej realne bywa częściowe umorzenie, odroczenie płatności albo ustalenie rat, zwłaszcza gdy dłużnik ma niewielkie dochody, choruje, utrzymuje rodzinę lub posiada inne obiektywne ograniczenia w spłacie zadłużenia. Sam trudny stan finansów bez dowodów nie przesądza o przyznaniu ulgi.

Do kogo złożyć wniosek o umorzenie, raty albo odroczenie?

Wniosku o umorzenie długu z funduszu alimentacyjnego nie składa się do komornika. Komornik prowadzi egzekucję sądową należności alimentacyjnych, w tym należności dochodzonych przez organ na podstawie art. 27 ustawy, ale sam nie udziela ulg przewidzianych w art. 30.

W sprawach ulg trzeba ustalić, który organ prowadzi rozliczenie funduszu alimentacyjnego. Najczęściej będzie to urząd gminy, urząd miasta, MOPS, GOPS albo inna jednostka realizująca świadczenia. Przy umorzeniu po skutecznej egzekucji właściwy jest organ właściwy dłużnika (art. 30 ust. 1), a przy wniosku o ulgę ze względu na sytuację dochodową i rodzinną – organ właściwy wierzyciela (art. 30 ust. 2). W praktyce można zacząć od organu, który wypłacał świadczenia i prowadzi saldo zadłużenia, prosząc o wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia konkretnego wniosku.

Przed złożeniem wniosku dłużnik powinien ustalić:

• aktualną wysokość należności głównej, odsetek i kosztów egzekucyjnych,
• okresy, za które fundusz wypłacał świadczenia,
• sygnaturę postępowania egzekucyjnego i zakres należności dochodzonych przez komornika,
• rachunek do ewentualnych dobrowolnych wpłat oraz zasady zaliczania środków,
• treść informacji o wypłaconych świadczeniach i dokumentów stanowiących podstawę dochodzenia należności.

Osoba przebywająca za granicą także może złożyć wniosek. Może to zrobić pisemnie, przez pełnomocnika albo elektronicznie w sposób przewidziany dla danego urzędu. Trzeba podać aktualny adres do doręczeń, ponieważ termin na odwołanie od decyzji biegnie od jej doręczenia.

Co powinien zawierać wniosek dłużnika alimentacyjnego?

Wniosek powinien być konkretny, realistyczny i udokumentowany. Samo stwierdzenie, że dłużnik ma trudną sytuację, zwykle nie wystarczy. Organ ocenia całokształt sprawy, w tym dochody, majątek, stan zdrowia, koszty utrzymania, możliwości zarobkowe, liczbę osób pozostających na utrzymaniu oraz dotychczasową postawę dłużnika wobec obowiązku alimentacyjnego.

We wniosku warto jasno wskazać żądanie, na przykład:

• umorzenie całości długu,
• umorzenie części długu,
• rozłożenie pozostałej kwoty na konkretne raty,
• odroczenie terminu płatności,
• częściowe umorzenie wraz ze spłatą reszty w ratach.

Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające sytuację dłużnika, w szczególności:

• zaświadczenia o wynagrodzeniu, emeryturze, rencie, zasiłkach albo braku dochodów,
• orzeczenie o niepełnosprawności, dokumentację medyczną lub potwierdzenia kosztów leczenia,
• rachunki za czynsz, media, leki, rehabilitację, dojazdy do pracy i inne stałe koszty utrzymania,
• dokumenty dotyczące bezrobocia, egzekucji, innych zadłużeń albo upadłości konsumenckiej,
• informacje o osobach pozostających na utrzymaniu dłużnika,
• propozycję realnego harmonogramu spłaty, jeżeli dłużnik wnosi o raty.

Jeżeli dłużnik ma majątek, na przykład mieszkanie, dom, samochód albo udział w nieruchomości, powinien opisać jego realną wartość, obciążenia i znaczenie dla podstawowych potrzeb życiowych. Samo posiadanie majątku nie wyklucza ulgi, ale może skłonić organ do oceny, że przynajmniej częściowa spłata jest możliwa.

Częściowa spłata długu i kolejność rozliczania wpłat

Dłużnik może rozpocząć częściową spłatę długu, ale powinien zrobić to w sposób uporządkowany. Najpierw warto wystąpić do organu o aktualne saldo, numer sprawy, rachunek do wpłat i informację, w jakiej kolejności będą księgowane środki. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy zadłużenie obejmuje wypłacone świadczenia z funduszu, odsetki, zaliczki alimentacyjne, koszty egzekucyjne oraz zaległości wobec osoby uprawnionej.

Art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określa kolejność zaspokajania należności z kwot uzyskanych z egzekucji. W czasie pobierania świadczeń z funduszu najpierw zaspokaja się należności z tytułu wypłaconych świadczeń funduszowych, a następnie pozostałe kategorie wymienione w art. 28 ust. 1. Po zaprzestaniu wypłat kolejność jest inna: art. 28 ust. 2 przewiduje najpierw należności wierzyciela alimentacyjnego do wysokości zasądzonych miesięcznie świadczeń, a następnie należności funduszu i kolejne należności wskazane w ustawie.

Jeżeli pieniądze wyegzekwował komornik, a organ właściwy wierzyciela przyłączył się do postępowania, rozliczenia muszą uwzględniać ustawową kolejność i należności poszczególnych wierzycieli. W razie wątpliwości warto sprawdzić rozliczanie alimentów przez komornika i wystąpić o zestawienie wpłat.

Nie należy zakładać, że każda wpłata opisana ogólnie jako alimenty zostanie zaliczona tak, jak oczekuje tego dłużnik. Bezpieczniej jest wskazywać numer sprawy, okres, którego dotyczy wpłata, oraz uzyskać pisemne potwierdzenie sposobu jej zaksięgowania.

Czy można wpłacać alimenty do MOPS zamiast komornikowi?

To zależy od etapu sprawy i rodzaju należności. Jeżeli organ wskazał rachunek do dobrowolnego zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego, dłużnik może dokonywać wpłat w sposób uzgodniony z organem. Inaczej wygląda sytuacja, gdy trwa egzekucja sądowa alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, a komornik prowadzi postępowanie dotyczące należności na rzecz osoby uprawnionej oraz organu, który wypłacał świadczenia.

W czasie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego komornik przekazuje wyegzekwowane kwoty zgodnie z art. 27 i 28 ustawy. Jeżeli MOPS albo urząd informuje dłużnika, że bieżące wpłaty powinny trafiać do komornika, nie należy samodzielnie zmieniać sposobu płatności. Wpłaty poza komornikiem mogą nie zakończyć egzekucji, nie usunąć kosztów egzekucyjnych i nie zostać automatycznie zaliczone na właściwą należność.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to uzyskać pisemną informację od organu i komornika: kto przyjmuje wpłaty, jak będą rozliczane, czy po częściowej spłacie wierzyciel ograniczy egzekucję oraz czy istnieją koszty egzekucyjne do zapłaty. Przy zajęciu pensji pomocne może być również omówienie zadłużenia wobec funduszu a zajęcia wynagrodzenia.

Uregulowanie zaległych alimentów bezpośrednio na rzecz uprawnionego

Zapłata bezpośrednio do rąk osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela może mieć znaczenie dla bieżących alimentów lub zaległości wobec tej osoby, ale nie zawsze zmniejsza dług wobec funduszu alimentacyjnego. Jeżeli fundusz wypłacił już świadczenia za dany okres, dłużnik ma odrębny obowiązek zwrotu tych kwot organowi.

Dlatego bezpośrednie wpłaty do uprawnionego powinny być szczegółowo opisane i udokumentowane. W tytule przelewu warto wskazać, czy chodzi o alimenty bieżące, zaległe alimenty za konkretny miesiąc, czy inne rozliczenie. Dłużnik powinien także poinformować komornika i organ prowadzący sprawę, aby wyjaśnić sposób zaliczenia kwoty i uniknąć sporu o to, czy dana należność rzeczywiście została zapłacona.

Jeżeli osoba uprawniona nadal otrzymuje świadczenia z funduszu, a równocześnie dłużnik zaczyna płacić alimenty bezpośrednio, trzeba pilnie wyjaśnić sytuację z organem. W przeciwnym razie może powstać problem nienależnie pobranych świadczeń, dalszej egzekucji i niejasnego rozliczenia dokonanych wpłat.

Egzekucja z nieruchomości a umorzenie długu alimentacyjnego

Posiadanie domu, mieszkania albo udziału w nieruchomości nie wyklucza automatycznie wniosku o umorzenie, raty lub odroczenie, ale ma duże znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej dłużnika. Organ może uznać, że skoro dłużnik posiada majątek, istnieje możliwość przynajmniej częściowej spłaty zadłużenia.

Inaczej może wyglądać sprawa, gdy nieruchomość jest jedynym miejscem zamieszkania dłużnika, jest obciążona hipoteką, zajęta przez komornika, ma niewielką realną wartość po potrąceniu zadłużeń albo jej sprzedaż szczególnie dotkliwie wpłynęłaby na podstawowe potrzeby życiowe. Takie okoliczności trzeba wykazać dokumentami, na przykład odpisem księgi wieczystej, informacją o obciążeniach, operatem szacunkowym albo dokumentami z postępowania egzekucyjnego.

Jeżeli toczy się egzekucja z nieruchomości, planowana sprzedaż domu lub mieszkania w rodzinie powinna być poprzedzona analizą wpisów w księdze wieczystej, zajęć komorniczych, hipotek, wysokości zadłużenia i kolejności zaspokajania wierzycieli. Kupujący powinien wiedzieć, czy zapłata ceny doprowadzi do wykreślenia obciążeń i czy wierzyciele zgodzą się na określony sposób rozliczenia.

Kiedy egzekucja komornicza może zostać umorzona albo zawieszona?

Umorzenie albo częściowa spłata długu wobec funduszu alimentacyjnego nie zawsze oznacza zakończenie całej egzekucji alimentacyjnej. Jeżeli nadal istnieją bieżące alimenty, zaległości wobec osoby uprawnionej, niezaspokojone należności funduszu albo koszty egzekucyjne, postępowanie może być prowadzone dalej. Trzeba rozdzielić umorzenie postępowania, zawieszenie egzekucji przyszłych alimentów i administracyjną ulgę w długu wobec funduszu.

Umorzenie egzekucji na wniosek wierzyciela – art. 825 pkt 1 K.p.c.

Wierzyciel może złożyć do komornika wniosek o umorzenie postępowania w całości albo części. W sprawach, w których egzekucję wszczęto z urzędu lub na żądanie uprawnionego organu, wniosek wierzyciela wymaga zgody sądu lub organu, który żądał jej wszczęcia. Trzeba też pamiętać, że organ dochodzący zwrotu świadczeń z funduszu może występować w egzekucji jako odrębny wierzyciel. Porozumienie dłużnika z rodzicem dziecka nie umarza zatem automatycznie wierzytelności tego organu.

Zawieszenie egzekucji przyszłych alimentów – art. 1083 § 4–5 K.p.c.

W egzekucji alimentów art. 1083 § 4 K.p.c. pozwala dłużnikowi żądać zawieszenia postępowania egzekucyjnego co do świadczeń alimentacyjnych wymagalnych w przyszłości, jeżeli uiści wszystkie świadczenia wymagalne, złoży na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumę równą alimentom za sześć miesięcy i równocześnie umocuje komornika do podejmowania tej sumy. Wniosek dotyczący prowadzonej egzekucji składa się do komornika, przedstawiając dowody zapłaty, depozytu i umocowania.

Depozyt zabezpiecza przyszłe płatności. Jeżeli dłużnik popadnie w zwłokę, komornik skorzysta z umocowania do pobrania środków i z urzędu podejmie zawieszone postępowanie. Zawieszenie nie jest umorzeniem dotychczasowego długu i nie usuwa automatycznie wcześniejszych zajęć.

Zgodnie z art. 1083 § 5 K.p.c. także podczas zawieszenia komornik może podejmować czynności służące przyszłemu wykonaniu tytułu wykonawczego, w tym zajmować majątek dłużnika. O uchylenie dokonanych zajęć dłużnik może wystąpić osobnym wnioskiem do sądu. Sąd może je uchylić po wysłuchaniu stron; na jego postanowienie przysługuje zażalenie.

Szczególna reguła egzekucji z wynagrodzenia – art. 883 § 2 K.p.c.

Art. 883 § 2 K.p.c. znajduje się w przepisach o egzekucji z wynagrodzenia za pracę. W tym zakresie dłużnik może żądać umorzenia egzekucji co do świadczeń wymagalnych w przyszłości, jeśli zapłaci wszystkie świadczenia wymagalne, złoży na rachunek depozytowy Ministra Finansów równowartość sześciu miesięcy świadczeń periodycznych i umocuje komornika do podejmowania zdeponowanej kwoty. Gdy dłużnik popadnie w zwłokę, komornik może pobrać środki z depozytu i z urzędu wszcząć egzekucję.

Nie należy utożsamiać tego przepisu z ogólną podstawą do umorzenia całej egzekucji alimentów prowadzonej ze wszystkich składników majątku. W sprawach alimentacyjnych art. 1083 § 4 przewiduje zawieszenie przyszłych świadczeń, a art. 883 § 2 reguluje szczególny skutek w egzekucji z wynagrodzenia.

Ulga w należnościach Funduszu – odrębny tryb z art. 30

Umorzenie długu funduszowego, jego rozłożenie na raty lub odroczenie należy załatwiać z właściwym organem administracyjnym, na zasadach przedstawionych wcześniej. Nawet korzystna decyzja nie powoduje sama przez się ustania obowiązku płacenia alimentów dziecku ani zakończenia egzekucji prowadzonych na rzecz pozostałych wierzycieli.

Jak ograniczyć egzekucję przyszłych alimentów krok po kroku?

1. Rozdziel należności: ustal z komornikiem i organem, co stanowi zaległe alimenty dla uprawnionego, alimenty bieżące, należności funduszowe, odsetki i koszty.
2. Ustal warunki właściwego trybu: przy korzystaniu z art. 1083 § 4 albo art. 883 § 2 sprawdź i ureguluj wszystkie świadczenia wymagalne, których dotyczy ustawowy warunek.
3. Zabezpiecz sześć miesięcy świadczeń: wpłać wymaganą sumę na rachunek depozytowy Ministra Finansów i udziel komornikowi wymaganego umocowania do jej podejmowania; zachowaj dokumenty.
4. Złóż właściwy wniosek: do komornika o zawieszenie egzekucji przyszłych alimentów na podstawie art. 1083 § 4 albo – w odpowiednim zakresie egzekucji z wynagrodzenia – o umorzenie z art. 883 § 2. Ulgę dotyczącą funduszu rozpatruje właściwy organ z art. 30 ustawy.
5. Sprawdź zajęcia: jeżeli zawieszenie nastąpiło na podstawie art. 1083 § 4, a zajęcia wciąż obowiązują, rozważ odrębny wniosek do sądu o ich uchylenie na podstawie art. 1083 § 5.

Przed wpłatą depozytu trzeba zweryfikować u komornika dokładne saldo i zakres prowadzonej egzekucji. Nie można zakładać, że sama wpłata depozytu zastąpi postanowienie lub czynności niezbędne do ograniczenia postępowania.

Co zrobić, gdy organ odmówi umorzenia długu?

Umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego oraz rozstrzygnięcia dotyczące ulg są sprawami administracyjnymi. Jeżeli dłużnik nie zgadza się z decyzją organu, może złożyć odwołanie na zasadach wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie należy mylić tego środka z kwestionowaniem czynności komornika lub postanowień sądu w postępowaniu egzekucyjnym.

Co do zasady odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał. Najczęściej sprawę rozpatruje następnie samorządowe kolegium odwoławcze. W odwołaniu warto wskazać, jakie okoliczności organ pominął, dlaczego ocena sytuacji dłużnika była niepełna oraz jakie dokumenty potwierdzają realną niemożność spłaty w żądanej wysokości.

Jeżeli sytuacja dłużnika pogorszy się po wydaniu decyzji, na przykład z powodu choroby, utraty pracy, zwiększenia kosztów leczenia albo konieczności utrzymywania członka rodziny, można rozważyć złożenie kolejnego wniosku z nowymi dokumentami. Ponawianie identycznego wniosku bez nowych argumentów zwykle nie zwiększa szans na pozytywne rozstrzygnięcie.

FAQ

Czy dług z funduszu alimentacyjnego można umorzyć w całości?

Tak. Art. 30 ust. 1 dopuszcza umorzenie 100% wskazanych w nim należności po siedmiu latach egzekucji skutecznej w wymaganej miesięcznej wysokości. Niezależnie od tego w szczególnych okolicznościach można wnioskować o umorzenie całej należności funduszowej wraz z odsetkami na podstawie art. 30 ust. 2. Żaden z tych trybów nie oznacza automatycznej ulgi.

Czy komornik może umorzyć dług wobec funduszu alimentacyjnego?

Komornik może zakończyć albo ograniczyć postępowanie egzekucyjne we właściwym trybie, ale nie wydaje decyzji o umorzeniu samej należności funduszowej na podstawie art. 30 ustawy. Taką decyzję podejmuje właściwy organ administracyjny.

Czy depozyt sześciu miesięcy alimentów umarza całą egzekucję?

Nie. Art. 1083 § 4 K.p.c. dotyczy zawieszenia postępowania co do przyszłych alimentów i wymaga wcześniejszego uiszczenia świadczeń wymagalnych oraz umocowania komornika. Nie usuwa pozostałego zadłużenia ani automatycznie nie uchyla zajęć; w tym ostatnim zakresie może być potrzebne odrębne postanowienie sądu.

Czym różni się art. 883 § 2 od art. 1083 § 4 K.p.c.?

Art. 883 § 2 przewiduje możliwość żądania umorzenia egzekucji przyszłych świadczeń periodycznych w kontekście egzekucji z wynagrodzenia za pracę. Art. 1083 § 4 przewiduje natomiast zawieszenie egzekucji przyszłych świadczeń alimentacyjnych. Oba mechanizmy mają podobny warunek spłaty zaległości, depozytu i umocowania komornika, ale różnią się zakresem i skutkiem procesowym.

Czy ulga w Funduszu Alimentacyjnym kończy egzekucję alimentów na dziecko?

Nie. Ulga dotyczy wskazanych należności funduszowych. Jeżeli dziecku nadal przysługują alimenty bieżące albo zaległe, ich egzekucja może być kontynuowana niezależnie od decyzji dotyczącej funduszu.

Czy można płacić do MOPS zamiast do komornika?

W określonych sytuacjach można dobrowolnie spłacać należności na rachunek podany przez organ, ale przy trwającej egzekucji trzeba wcześniej uzgodnić z komornikiem i organem sposób rozliczenia. Wpłata poza egzekucją nie powoduje sama w sobie uchylenia zajęcia ani zwolnienia z kosztów.

Czy zapłata drugiemu rodzicowi zmniejsza dług wobec funduszu?

Nie automatycznie. Wpłata może zaspokajać roszczenie osoby uprawnionej, lecz nie musi obniżyć należności powstałej wskutek wypłat z funduszu za ten sam okres. Zachowaj dowód przelewu i zgłoś wpłatę organowi oraz komornikowi.

Czy od decyzji odmownej można się odwołać?

Co do zasady tak, w ciągu 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał. W odwołaniu warto odnieść się do ustaleń organu i przedstawić pominięte dokumenty albo argumenty.

Źródła

• Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w szczególności art. 27, art. 28 i art. 30 – Internetowy System Aktów Prawnych.
• Wykaz aktów prawnych dotyczących funduszu alimentacyjnego – Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 825 pkt 1, art. 883 § 2 i art. 1083 § 4–5 – Internetowy System Aktów Prawnych.
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 127 i art. 129 – Internetowy System Aktów Prawnych.
• Wyrok WSA w Warszawie z 13 marca 2013 r., sygn. VIII SA/Wa 847/12, oraz wyrok WSA w Krakowie z 10 kwietnia 2014 r., sygn. III SA/Kr 1183/13 – dotyczą przesłanek oceny wniosków o umorzenie należności alimentacyjnych.