- Roszczenia o czesne co do zasady przedawniają się po 3 latach, ale przy trzyletnim terminie jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
- Każdą ratę czesnego trzeba analizować osobno od daty jej wymagalności.
- Rata wymagalna 15 maja 2021 r., przy braku zdarzeń wpływających na bieg przedawnienia, przedawniła się z końcem 31 grudnia 2024 r., a nie 15 maja 2024 r.
- Zwykłe wezwanie uczelni lub firmy windykacyjnej nie przerywa biegu przedawnienia.
- Mediacja i zawezwanie do próby ugodowej od 30 czerwca 2022 r. zawieszają bieg przedawnienia, natomiast m.in. skutecznie wniesiony pozew lub uznanie roszczenia mogą go przerwać.
Pan Michał otrzymał wezwanie do zapłaty czesnego z uczelni, z której został skreślony z listy studentów w 2017 r. Wezwanie obejmuje zaległe opłaty za studia z lat 2015–2017. W takiej sytuacji sama data pisma windykacyjnego nie przesądza o obowiązku zapłaty. Trzeba ustalić datę wymagalności każdej należności i sprawdzić, czy wcześniej wystąpiły zdarzenia wpływające na bieg przedawnienia.
Jaki jest termin przedawnienia czesnego za studia?
Roszczenia uczelni o zapłatę czesnego co do zasady podlegają trzyletniemu terminowi przedawnienia. Przy starszych umowach termin ten wynikał wprost z art. 160a ust. 7 nieobowiązującej już ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Obecnie nie należy przedstawiać tego uchylonego przepisu jako podstawy obowiązującej dla wszystkich studentów – aktualną ocenę przedawnienia prowadzi się z uwzględnieniem Kodeksu cywilnego, obecnego Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce oraz przepisów przejściowych właściwych dla danej umowy.
Każda rata ma własną datę wymagalności. Jeżeli student miał zapłacić jedną ratę 15 maja, a kolejną 15 czerwca, bieg przedawnienia każdej z nich rozpoczyna się odrębnie. Nie zmienia tego fakt, że wszystkie raty wynikają z tej samej umowy.
W przypadku niektórych opłat związanych ze studiami zakres i podstawa roszczenia mogą wymagać dodatkowej analizy. Dotyczy to między innymi roszczeń uczelni za powtarzanie zajęć.
Jak prawidłowo obliczyć koniec trzyletniego terminu?
Zgodnie z art. 120 § 1 K.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Trzyletniego terminu nie kończy się jednak obecnie dokładnie w trzecią rocznicę tej daty. Art. 118 K.c. stanowi, że gdy termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Rata czesnego była płatna 15 maja 2021 r. Trzy lata od daty wymagalności upłynęły 15 maja 2024 r., ale na podstawie reguły z art. 118 K.c. przedawnienie nastąpiło dopiero z końcem 31 grudnia 2024 r. – zakładając, że w międzyczasie nie doszło do zawieszenia albo przerwania biegu przedawnienia.
| Data wymagalności raty | Upływ 3 lat | Koniec terminu według art. 118 K.c. | Zdarzenia wpływające na bieg |
|---|---|---|---|
| 15 maja 2021 r. | 15 maja 2024 r. | 31 grudnia 2024 r. | Brak – termin można ustalić bez dodatkowej korekty |
| 15 września 2021 r. | 15 września 2024 r. | 31 grudnia 2024 r. | Brak – termin można ustalić bez dodatkowej korekty |
| 15 maja 2021 r. | Punkt wyjścia: 15 maja 2024 r. | Wymaga ponownego obliczenia | Np. mediacja lub zawezwanie zawiesza bieg, a pozew albo uznanie roszczenia może go przerwać |
Przy należnościach powstałych przed 9 lipca 2018 r. nie wolno jednak mechanicznie stosować reguły końca roku bez sprawdzenia przepisów przejściowych ustawy z 13 kwietnia 2018 r. zmieniającej Kodeks cywilny. Reforma nie przywróciła roszczeń, które wcześniej były już przedawnione. Więcej o znaczeniu tej zmiany wyjaśnia materiał dotyczący reformy przedawnienia z 2018 r. i przepisów przejściowych.
Stare umowy o studia i trzyletni termin przedawnienia
Przed 1 października 2014 r. Prawo o szkolnictwie wyższym nie określało wprost terminu przedawnienia roszczeń o czesne. W orzecznictwie pojawiały się różne stanowiska, w tym termin dwuletni, trzyletni oraz ogólny termin obowiązujący wówczas na podstawie art. 118 K.c.
Ustawa nowelizująca z 11 lipca 2014 r. wprowadziła art. 160a ust. 7, zgodnie z którym roszczenia wynikające z umowy o warunkach odpłatności za studia przedawniały się z upływem 3 lat. Art. 32 tej nowelizacji odnosił tę regulację także do umów zawartych przed 1 października 2014 r.
Znaczenie tego rozwiązania potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z 8 grudnia 2017 r., sygn. III CZP 74/17. Sąd przyjął, że trzyletni termin miał zastosowanie także do roszczeń o opłatę za studia z dawnych umów objętych analizowanym reżimem prawnym. Dlatego w sprawach dotyczących bardzo starych należności należy uwzględniać historyczną podstawę prawną, zamiast przedstawiać uchylony art. 160a jako aktualny przepis dla wszystkich studentów.
Po wejściu w życie Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce ustawa wprowadzająca zachowała wcześniejsze umowy ze studentami i nakazała stosować do nich dotychczasowy art. 160a. Przy nowych stanach faktycznych podstawę i termin trzeba natomiast oceniać według aktualnych regulacji.
Szersze omówienie dawnych regulacji znajduje się również w materiale o przepisach przejściowych dotyczących przedawnienia.
Nie wiesz, czy wezwanie za czesne dotyczy już przedawnionego długu?
Prawnik może przeanalizować terminy poszczególnych rat, umowę z uczelnią, wcześniejszą korespondencję oraz ewentualne postępowania i wskazać właściwą datę przedawnienia.
Sprawdź przedawnienie swojej sprawy ›Czy wezwanie do zapłaty po latach przerywa przedawnienie?
Nie. Zwykłe wezwanie do zapłaty wysłane przez uczelnię albo firmę windykacyjną nie przerywa biegu przedawnienia. Nie zmienia tego ponowne wysłanie wezwania, naliczenie kwoty w zestawieniu ani poinformowanie dłużnika, że sprawa może zostać skierowana do sądu.
Sama sprzedaż wierzytelności firmie windykacyjnej również nie powoduje rozpoczęcia terminu od nowa. Nabywca wierzytelności wstępuje w sytuację prawną dotychczasowego wierzyciela, a dłużnik może co do zasady podnosić wobec niego zarzuty, które przysługiwały mu wobec poprzedniego wierzyciela.
Jeżeli otrzymane pismo dotyczy bardzo starej należności, przydatny może być także materiał o tym, jak ocenić wezwanie do zapłaty przedawnionego długu.
Co przerywa, a co zawiesza bieg przedawnienia?
Trzeba odróżnić przerwanie od zawieszenia biegu przedawnienia. To dwa różne mechanizmy.
Zgodnie z art. 123 K.c. bieg przedawnienia może zostać przerwany przede wszystkim przez:
- skuteczną czynność przed sądem lub innym właściwym organem, podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zabezpieczenia albo zaspokojenia roszczenia – przykładowo wniesienie pozwu,
- czynność zmierzającą do egzekwowania roszczenia przed właściwym organem,
- uznanie roszczenia przez dłużnika.
Po przerwaniu przedawnienie co do zasady biegnie na nowo. Jeżeli do przerwania doszło przez czynność w postępowaniu przed sądem albo innym właściwym organem, termin nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie się nie zakończy.
Inaczej działa mediacja oraz zawezwanie do próby ugodowej. Od 30 czerwca 2022 r. art. 121 pkt 5–6 K.c. przewiduje, że bieg przedawnienia jest zawieszony odpowiednio przez czas trwania mediacji albo postępowania pojednawczego. Nie należy więc obecnie opisywać tych zdarzeń jako powodujących przerwanie i rozpoczęcie całego terminu od początku.
Jeżeli przed upływem terminu dłużnik uznał roszczenie, może dojść do przerwania biegu przedawnienia i rozpoczęcia go na nowo. Jeżeli natomiast strony rozpoczęły mediację objętą art. 121 pkt 5 K.c., bieg terminu ulega zawieszeniu na czas mediacji. Dlatego do prawidłowego wyliczenia daty nie wystarcza sama data wymagalności raty.
Co zrobić po otrzymaniu wezwania do zapłaty czesnego?
Najpierw warto sprawdzić, na jakim etapie jest sprawa. Pismo uczelni lub firmy windykacyjnej oznacza windykację polubowną i nie jest tym samym co pozew, nakaz zapłaty ani egzekucja komornicza.
Przed odpowiedzią na wezwanie należy ustalić:
- kto jest obecnie wierzycielem – uczelnia czy nabywca wierzytelności,
- z jakiej umowy i za jaki okres wynika dochodzona kwota,
- datę wymagalności każdej raty,
- czy kwota należności głównej i odsetek została prawidłowo wyliczona,
- czy wcześniej wniesiono pozew albo prowadzono egzekucję,
- czy dłużnik uznał roszczenie, podpisał ugodę albo dokonał częściowej spłaty,
- czy prowadzono mediację lub postępowanie pojednawcze.
Przedawnienie nie oznacza automatycznego zniknięcia zobowiązania, ale istotnie ogranicza możliwość jego przymusowego dochodzenia. Jeżeli roszczenie jest dochodzone przeciwko konsumentowi, art. 117 § 21 K.c. przewiduje, że po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się jego zaspokojenia. Sąd uwzględnia ten skutek z urzędu, przy czym art. 1171 K.c. pozwala w wyjątkowych przypadkach nie uwzględnić przedawnienia ze względów słuszności. Jeżeli status konsumenta budzi wątpliwości, zarzut przedawnienia warto wyraźnie podnieść w toku procesu.
Jeżeli został już doręczony nakaz zapłaty albo pozew, nie należy ograniczać się do korespondencji z firmą windykacyjną. Trzeba zareagować w terminie wskazanym przez sąd i zastosować właściwy środek procesowy.
FAQ
Rata była płatna 15 maja 2021 r. – kiedy się przedawniła?
Przy trzyletnim terminie i braku zdarzeń wpływających na jego bieg trzy lata upłynęły 15 maja 2024 r., ale na podstawie art. 118 K.c. koniec przedawnienia przypadł na 31 grudnia 2024 r. Od 1 stycznia 2025 r. roszczenie jest więc co do zasady przedawnione.
Czy każda rata czesnego ma osobny termin przedawnienia?
Tak. Każdą ratę analizuje się według jej własnej daty wymagalności. Przy trzyletnim terminie raty wymagalne w tym samym roku mogą jednak – z powodu reguły końca roku z art. 118 K.c. – przedawnić się tego samego dnia, np. 31 grudnia trzeciego kolejnego roku.
Czy pismo firmy windykacyjnej przerywa przedawnienie?
Nie. Zwykłe wezwanie do zapłaty nie jest zdarzeniem wymienionym w art. 123 K.c. i samo nie przerywa biegu przedawnienia. Znaczenie może mieć natomiast późniejsze zachowanie dłużnika, np. uznanie roszczenia.
Co ze starymi umowami sprzed zmian prawa o szkolnictwie wyższym?
Trzeba ustalić datę zawarcia umowy, datę wymagalności należności oraz właściwe przepisy przejściowe. Dla dawnych umów istotne są m.in. art. 160a ust. 7 poprzedniej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, art. 32 nowelizacji z 11 lipca 2014 r. i uchwała Sądu Najwyższego III CZP 74/17. Dodatkowo przy należnościach istniejących w chwili reformy przedawnienia z 2018 r. trzeba uwzględnić przepisy przejściowe tej reformy.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 117, 1171, 118 oraz 120–125.
2. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, w szczególności art. 5.
3. Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym, w szczególności historyczny art. 160a ust. 7, oraz ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw, w szczególności art. 32.
4. Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w szczególności art. 264.
5. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2017 r., sygn. III CZP 74/17.
