- Na odrzucenie spadku są co do zasady 6 miesięcy od chwili dowiedzenia się o powołaniu do dziedziczenia.
- Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
- Nikt nie ma obowiązku oficjalnie informować dalszego krewnego o tym, że stał się spadkobiercą.
- Nie można skutecznie odrzucić spadku „na zapas”, zanim dana osoba rzeczywiście zostanie powołana do dziedziczenia.
Odrzucenie lub przyjęcie spadku
Zgodnie z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców. Obejmuje to zarówno majątek, jak i długi spadkowe.
Powiązane ryzyko przedstawia artykuł „odrzucenie spadku z długami”.
Na podstawie art. 1012 Kodeksu cywilnego spadkobierca może:
- przyjąć spadek wprost,
- przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza,
- albo spadek odrzucić.
Obecnie brak złożenia oświadczenia w terminie oznacza automatyczne przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi jest wtedy ograniczona do wartości aktywów spadku ustalonych w wykazie albo spisie inwentarza.
Jeżeli jednak wiadomo, że spadkodawca pozostawił wyłącznie zadłużenie albo majątek jest znikomy, w praktyce często bezpieczniejszym rozwiązaniem okazuje się odrzucenie spadku.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Kiedy dalszy krewny dziedziczy po zmarłym?
Jeżeli dzieci spadkodawcy odrzucą spadek, do dziedziczenia mogą dojść ich dzieci, a następnie dalsi krewni zgodnie z kolejnością przewidzianą w Kodeksie cywilnym. W praktyce możliwe jest więc również dziedziczenie w dalszej grupie spadkowej, obejmujące rodzeństwo zmarłego albo dzieci rodzeństwa.
W opisanej sytuacji syn brata zmarłego wuja może zostać powołany do dziedziczenia dopiero wtedy, gdy wcześniej odrzucą spadek osoby znajdujące się bliżej w kolejności dziedziczenia.
Termin na odrzucenie spadku
Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania.
W przypadku dalszych krewnych termin ten zwykle biegnie od chwili uzyskania informacji, że wcześniejsi spadkobiercy odrzucili spadek. Nie trzeba otrzymać oficjalnego pisma z sądu. Wystarczająca może być wiarygodna informacja uzyskana od rodziny, notariusza albo innego uczestnika postępowania.
Jeżeli po upływie terminu okaże się, że istnieją nieujawnione zobowiązania spadkodawcy, warto przeanalizować możliwość powołania się na błąd. Problematykę tę omawia również artykuł dotyczący sytuacji, gdy dług ujawniony po sześciu miesiącach pojawia się już po upływie terminu do odrzucenia spadku.
Jak złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?
Na podstawie art. 1018 Kodeksu cywilnego oświadczenie można złożyć:
- przed sądem,
- albo przed notariuszem.
Oświadczenie można złożyć ustnie albo pisemnie z podpisem urzędowo poświadczonym. W praktyce najczęściej odbywa się to podczas wizyty u notariusza.
Jeżeli spadkobierca ma małoletnie dzieci, należy pamiętać, że po odrzuceniu spadku przez rodzica dzieci również mogą wejść do kręgu spadkobierców. W takiej sytuacji często konieczne staje się także odrzucenie w imieniu małoletnich dzieci.
Warto również pamiętać, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 19 października 2018 r. (III CZP 36/18) nie można skutecznie odrzucić spadku przed rozpoczęciem biegu terminu do złożenia oświadczenia. Innymi słowy, nie można odrzucić spadku „profilaktycznie”, zanim dana osoba rzeczywiście stanie się powołana do dziedziczenia. Przed skierowaniem sprawy do sądu praktycznym rozwiązaniem może być ugoda z wierzycielem.
Czy ktoś musi poinformować o dziedziczeniu?
Przepisy nie nakładają na sąd ani inne organy obowiązku informowania każdej osoby o tym, że może zostać spadkobiercą. W praktyce wiele osób dowiaduje się o powołaniu do spadku od członków rodziny albo wierzycieli.
Dlatego po uzyskaniu informacji o odrzuceniu spadku przez bliższych krewnych nie warto zwlekać z ustaleniem swojej sytuacji prawnej. Sześciomiesięczny termin liczony jest od momentu uzyskania wiedzy o powołaniu do dziedziczenia, a nie od chwili otrzymania dokumentów z sądu.
Co zrobić po przekroczeniu terminu?
W pewnych sytuacjach możliwe jest uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie. Dotyczy to głównie przypadków działania pod wpływem błędu albo groźby.
Zgodnie z art. 1019 Kodeksu cywilnego spadkobierca może wystąpić do sądu o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu. Samo przekroczenie terminu nie oznacza jednak automatycznie, że sąd uwzględni taki wniosek. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują najczęstsze sytuacje związane z dziedziczeniem długów po dalszych krewnych.
Pan Adam dowiedział się od kuzynki, że dzieci jego zmarłego wuja odrzuciły spadek z powodu dużych długów. Ponieważ ojciec pana Adama, będący bratem zmarłego, już nie żył, Adam wszedł do kręgu spadkobierców. W ciągu kilku tygodni udał się do notariusza i skutecznie odrzucił spadek.
Pani Katarzyna uznała, że skoro nikt oficjalnie nie poinformował jej o dziedziczeniu po wujku, termin jeszcze nie biegnie. Po ponad sześciu miesiącach od rozmowy z rodziną okazało się jednak, że została uznana za spadkobiercę, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Pan Tomasz odrzucił spadek po zadłużonym wuju, ale zapomniał o konieczności działania również w imieniu swoich małoletnich dzieci. Dopiero konsultacja z prawnikiem pozwoliła mu odpowiednio wcześnie wystąpić do sądu rodzinnego i uniknąć przejścia odpowiedzialności na dzieci.
