Odrzucenie spadku po wuju – kiedy trzeba złożyć oświadczenie?

Odrzucenie lub przyjęcie spadku

Zgodnie z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców. Obejmuje to zarówno majątek, jak i długi spadkowe.

Na podstawie art. 1012 Kodeksu cywilnego spadkobierca może:

• przyjąć spadek wprost,
• przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza,
• albo spadek odrzucić.

Obecnie brak złożenia oświadczenia w terminie oznacza automatyczne przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi jest wtedy ograniczona do wartości aktywów spadku ustalonych w wykazie albo spisie inwentarza.

Jeżeli jednak wiadomo, że spadkodawca pozostawił wyłącznie zadłużenie albo majątek jest znikomy, w praktyce często bezpieczniejszym rozwiązaniem okazuje się odrzucenie spadku.

Kiedy dalszy krewny dziedziczy po zmarłym?

Jeżeli dzieci spadkodawcy odrzucą spadek, do dziedziczenia mogą dojść ich dzieci, a następnie dalsi krewni zgodnie z kolejnością przewidzianą w Kodeksie cywilnym. W praktyce możliwe jest więc również dziedziczenie w dalszej grupie spadkowej, obejmujące rodzeństwo zmarłego albo dzieci rodzeństwa.

W opisanej sytuacji syn brata zmarłego wuja może zostać powołany do dziedziczenia dopiero wtedy, gdy wcześniej odrzucą spadek osoby znajdujące się bliżej w kolejności dziedziczenia.

Termin na odrzucenie spadku

Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania.

W przypadku dalszych krewnych termin ten zwykle biegnie od chwili uzyskania informacji, że wcześniejsi spadkobiercy odrzucili spadek. Nie trzeba otrzymać oficjalnego pisma z sądu. Wystarczająca może być wiarygodna informacja uzyskana od rodziny, notariusza albo innego uczestnika postępowania.

Jeżeli po upływie terminu okaże się, że istnieją nieujawnione zobowiązania spadkodawcy, warto przeanalizować możliwość powołania się na błąd. Problematykę tę omawia również artykuł dotyczący sytuacji, gdy dług ujawniony po sześciu miesiącach pojawia się już po upływie terminu do odrzucenia spadku.

Jak złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?

Na podstawie art. 1018 Kodeksu cywilnego oświadczenie można złożyć:

• przed sądem,
• albo przed notariuszem.

Oświadczenie można złożyć ustnie albo pisemnie z podpisem urzędowo poświadczonym. W praktyce najczęściej odbywa się to podczas wizyty u notariusza.

Jeżeli spadkobierca ma małoletnie dzieci, należy pamiętać, że po odrzuceniu spadku przez rodzica dzieci również mogą wejść do kręgu spadkobierców. W takiej sytuacji często konieczne staje się także odrzucenie w imieniu małoletnich dzieci.

Warto również pamiętać, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 19 października 2018 r. (III CZP 36/18) nie można skutecznie odrzucić spadku przed rozpoczęciem biegu terminu do złożenia oświadczenia. Innymi słowy, nie można odrzucić spadku „profilaktycznie”, zanim dana osoba rzeczywiście stanie się powołana do dziedziczenia.

Czy ktoś musi poinformować o dziedziczeniu?

Przepisy nie nakładają na sąd ani inne organy obowiązku informowania każdej osoby o tym, że może zostać spadkobiercą. W praktyce wiele osób dowiaduje się o powołaniu do spadku od członków rodziny albo wierzycieli.

Dlatego po uzyskaniu informacji o odrzuceniu spadku przez bliższych krewnych nie warto zwlekać z ustaleniem swojej sytuacji prawnej. Sześciomiesięczny termin liczony jest od momentu uzyskania wiedzy o powołaniu do dziedziczenia, a nie od chwili otrzymania dokumentów z sądu.

Co zrobić po przekroczeniu terminu?

W pewnych sytuacjach możliwe jest uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie. Dotyczy to głównie przypadków działania pod wpływem błędu albo groźby.

Zgodnie z art. 1019 Kodeksu cywilnego spadkobierca może wystąpić do sądu o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu. Samo przekroczenie terminu nie oznacza jednak automatycznie, że sąd uwzględni taki wniosek. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny.

FAQ

Czy muszę odrzucić spadek po wuju, jeśli inni już to zrobili?

Tak, jeżeli po odrzuceniu spadku przez bliższych krewnych staje się Pan lub Pani kolejnym spadkobiercą ustawowym. Oświadczenie każda osoba składa samodzielnie.

Od kiedy liczy się termin 6 miesięcy?

Od chwili uzyskania informacji o swoim powołaniu do spadku, najczęściej od momentu dowiedzenia się o odrzuceniu spadku przez wcześniejszych spadkobierców.

Czy brak działania oznacza odziedziczenie długów?

Brak oświadczenia powoduje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi jest wtedy ograniczona do wartości aktywów spadku.

Czy można odrzucić sam dług bez odrzucania całego spadku?

Nie. Odrzucenie albo przyjęcie dotyczy całego spadku, a nie tylko wybranych składników majątku czy zobowiązań.

Czy notariusz może przyjąć oświadczenie o odrzuceniu spadku?

Tak. Oświadczenie można złożyć zarówno przed sądem, jak i przed notariuszem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt III CZP 36/18

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.