- Sam wniosek dłużnika o wyłączenie ruchomości spod zajęcia nie kończy egzekucji, ale może spowodować odwołanie albo przesunięcie licytacji.
- Wierzyciel powinien niezwłocznie zażądać od komornika pisemnej informacji, z jakiej podstawy odwołano licytację i czy sąd wydał postanowienie wstrzymujące sprzedaż.
- Skargę na czynności komornika wnosi się co do zasady w terminie tygodnia, za pośrednictwem komornika, który dokonał zaskarżonej czynności albo zaniechał czynności.
- Dłużnik prowadzący działalność może powołać się na art. 1061 K.p.c. tylko wtedy, gdy chodzi o rzecz niezbędną do prowadzenia działalności i wskaże majątek zastępczy pozwalający zaspokoić wierzyciela.
- Jeżeli egzekucja z ruchomości jest nieskuteczna, wierzyciel powinien rozważyć równoległe skierowanie egzekucji do rachunków bankowych, wierzytelności, wynagrodzenia, nieruchomości albo innych składników majątku dłużnika.
Odwołanie licytacji nie oznacza jeszcze przegranej wierzyciela
Komornik prowadzi egzekucję na podstawie wniosku wierzyciela i tytułu wykonawczego, czyli najczęściej prawomocnego orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Jeżeli w toku egzekucji doszło do zajęcia wyposażenia hotelu, a następnie komornik odwołał drugi termin licytacji, trzeba odróżnić trzy sytuacje: zwykłe przesunięcie terminu, wstrzymanie sprzedaży przez sąd oraz umorzenie egzekucji z konkretnych ruchomości.
Najważniejsze jest ustalenie, czy komornik otrzymał tylko wniosek dłużnika, czy także postanowienie sądu nakazujące wstrzymanie licytacji. Samo twierdzenie dłużnika, że ma prawo żądać wyłączenia ruchomości, nie przesądza jeszcze wyniku sprawy. Jeżeli jednak sąd wydał postanowienie zabezpieczające albo wstrzymujące sprzedaż, komornik powinien respektować takie rozstrzygnięcie.
Wierzyciel powinien działać pisemnie. Warto wysłać do kancelarii komorniczej wniosek o doręczenie odpisu pisma dłużnika, wskazanie podstawy prawnej odwołania licytacji, informację o stanie sprawy sądowej oraz o planowanych dalszych czynnościach. Pismo najlepiej nadać listem poleconym albo złożyć przez ePUAP, jeżeli kancelaria obsługuje taką korespondencję.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Zajęcie ruchomości dłużnika
Zgodnie z art. 845 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego komornik przystępuje do egzekucji z ruchomości przez ich zajęcie. Co do zasady można zająć ruchomości dłużnika będące w jego władaniu albo we władaniu wierzyciela, który skierował do nich egzekucję. Nie powinno się natomiast zajmować rzeczy, jeżeli z ujawnionych okoliczności wynika, że nie są własnością dłużnika.
Zajęcie następuje przez wpisanie ruchomości do protokołu zajęcia. Odpis protokołu powinien zostać doręczony dłużnikowi, współwłaścicielom zajętej ruchomości, którzy nie są dłużnikami, oraz wierzycielowi, jeżeli nie był obecny przy zajęciu. Wierzyciel ma interes w tym, aby sprawdzić protokół: opis rzeczy, oszacowanie, miejsce przechowania oraz ewentualne uwagi dłużnika lub osób trzecich.
Jeżeli wyposażenie hotelu znajduje się w posiadaniu dłużnika i nie ma wiarygodnych dokumentów, że należy do innej osoby, samo powoływanie się przez dłużnika na potrzebę dalszego prowadzenia działalności nie oznacza automatycznie, że zajęcie było nieprawidłowe. Taka argumentacja może jednak uruchomić dalszą procedurę przed sądem.
Zwolnienie przedmiotu z zajęcia lub wyłączenie spod egzekucji
Dłużnik albo osoba trzecia może próbować wykazać, że dana rzecz nie powinna być sprzedana. Podstawy mogą być różne. Jeżeli rzecz nie należy do dłużnika, osoba trzecia może powoływać się na swoje prawo własności i w razie potrzeby wytoczyć powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji. Jeżeli natomiast rzecz należy do dłużnika, ale ma dla niego szczególne znaczenie gospodarcze, w grę może wchodzić art. 1061 K.p.c.
Przy żądaniu zwolnienia rzeczy kluczowy jest protokół zajęcia komorniczego, bo pozwala ustalić datę zajęcia, opis przedmiotu i zakres zgłoszonych uwag.
Komornik może umorzyć egzekucję w niezbędnym zakresie, jeżeli przedstawiono niebudzący wątpliwości dowód na piśmie, że zajęte ruchomości nie stanowią własności dłużnika. Jeżeli dowody są sporne albo niewystarczające, sprawa może wymagać rozstrzygnięcia przez sąd. Wierzyciel nie powinien w takiej sytuacji pozostawać bierny, lecz powinien domagać się wglądu w dokumenty i zajęcia stanowiska przed sądem.
W praktyce czym innym jest wniosek dłużnika o zwolnienie konkretnej rzeczy, a czym innym wycofanie egzekucji przez wierzyciela. Wierzyciel może decydować o zakresie egzekucji, ale dłużnik nie może samodzielnie narzucić wierzycielowi rezygnacji z zajętego składnika majątku tylko dlatego, że sprzedaż byłaby dla niego niewygodna.
Wyłączenia spod egzekucji a wyposażenie firmy
Art. 829 K.p.c. przewiduje katalog rzeczy i świadczeń niepodlegających egzekucji. W sprawach dotyczących ruchomości najczęściej pojawia się argument, że zajęte przedmioty są niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika. Ten wyjątek nie powinien być jednak rozszerzany na każde wyposażenie firmy. Prowadzenie hotelu, pensjonatu lub innego przedsiębiorstwa zwykle nie jest tożsame z osobistą pracą zarobkową wykonywaną przy użyciu podstawowych narzędzi.
Jeżeli dłużnik prowadzi działalność gospodarczą w formie przedsiębiorstwa, może powołać się na art. 1061 K.p.c. Przepis ten pozwala mu wystąpić do sądu o wyłączenie spod zajęcia rzeczy niezbędnej do prowadzenia działalności, ale pod warunkiem wskazania składników majątku, z których możliwe będzie zaspokojenie roszczenia wierzyciela w zamian za rzecz zwolnioną.
Sąd powinien wysłuchać stron i ocenić nie tylko interes dłużnika, lecz także interes wierzyciela oraz społeczno-gospodarcze znaczenie działalności dłużnika. Jeżeli dłużnik chce zachować wyposażenie hotelu, powinien realnie wskazać majątek zastępczy, który pozwoli zaspokoić wierzyciela. Wierzyciel może podnosić, że proponowane mienie zastępcze jest iluzoryczne, trudne do sprzedaży albo niewystarczające.
Przy ocenie wniosku dłużnika znaczenie może mieć także nieproporcjonalność egzekucji, ale nie w tym sensie, że dłużnik może zablokować każdą sprzedaż wartościowych rzeczy. Jeżeli roszczenie wierzyciela jest wysokie, narastały odsetki, a dłużnik przez dłuższy czas nie spłacał długu, sąd powinien brać pod uwagę również realną potrzebę skutecznego zaspokojenia wierzyciela.
Licytacja ruchomości i skutki braku nabywców
Jeżeli zajęte ruchomości nie zostały sprzedane wcześniej w innym trybie, komornik sprzedaje je co do zasady w drodze licytacji publicznej. Obwieszczenie o licytacji powinno zostać zamieszczone na tablicy ogłoszeń sądu rejonowego właściwego dla miejsca licytacji oraz na stronie internetowej Krajowej Rady Komorniczej. Dłużnik powinien otrzymać obwieszczenie najpóźniej tydzień przed rozpoczęciem licytacji, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.
Cena wywołania w pierwszym terminie licytacji ruchomości wynosi trzy czwarte wartości szacunkowej. Jeżeli pierwsza licytacja nie dojdzie do skutku, ruchomości mogą być sprzedane w drugim terminie, w którym cena wywołania wynosi połowę wartości szacunkowej. Sprzedaż nie może nastąpić poniżej ceny wywołania.
Brak oferentów na pierwszej licytacji nie przekreśla dalszej egzekucji. Wierzyciel może dopilnować, aby kolejny termin został prawidłowo obwieszczony, oraz rozważyć wniosek o prowadzenie sprzedaży w trybie, który zwiększy szanse znalezienia nabywcy. Trzeba jednak pamiętać, że komornik nie może sprzedać rzeczy z naruszeniem postanowienia sądu wstrzymującego egzekucję albo z pominięciem praw osoby trzeciej, która uzyskała właściwe zabezpieczenie.
Skarga na czynności komornika
Jeżeli komornik odwołał licytację bez podstawy prawnej, nie doręcza wierzycielowi istotnych pism, nie wyjaśnia przyczyn zaniechania albo przewleka dalsze czynności, wierzyciel może rozważyć skargę na czynności komornika. Skarga przysługuje także na zaniechanie dokonania czynności.
Skargę wnosi się co do zasady w terminie tygodniowym. Termin liczy się od dnia dokonania czynności, jeżeli skarżący był przy niej obecny albo został o niej zawiadomiony, w innych przypadkach od dnia zawiadomienia o czynności, a przy braku zawiadomienia od dnia powzięcia wiadomości o czynności. Skargę na zaniechanie wnosi się od dnia, w którym skarżący dowiedział się, że czynność miała być dokonana.
Skargę wnosi się do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności albo zaniechał jej dokonania, a rozpoznaje ją sąd rejonowy właściwy ze względu na siedzibę kancelarii komornika. Komornik może skargę uwzględnić w całości. Jeżeli tego nie zrobi, sporządza uzasadnienie albo wyjaśnia przyczyny zaniechania i przekazuje skargę wraz z aktami do sądu.
Samo wniesienie skargi nie wstrzymuje automatycznie egzekucji ani wykonania zaskarżonej czynności. Jeżeli sprawa jest pilna, w skardze warto zawrzeć wniosek o wstrzymanie konkretnej czynności albo o zobowiązanie komornika do jej dokonania. W przypadku odwołanej licytacji trzeba precyzyjnie wskazać, czego wierzyciel żąda: uchylenia czynności, wyznaczenia nowego terminu, doręczenia dokumentów albo podjęcia zaległych czynności.
Co zrobić przy utrudnionym kontakcie z komornikiem?
Kontakt telefoniczny z kancelarią bywa pomocny, ale w spornej sprawie nie powinien zastępować pism procesowych. Wierzyciel powinien wysyłać wnioski na piśmie, zachowywać potwierdzenia nadania i wskazywać sygnaturę sprawy komorniczej. W jednym piśmie można zażądać: informacji o przyczynach odwołania licytacji, odpisu pisma dłużnika, wskazania, czy sprawa trafiła do sądu, oraz wyznaczenia dalszego terminu sprzedaży po ustaniu przeszkody.
Jeżeli problem polega na naruszeniu przepisów postępowania egzekucyjnego, właściwa jest skarga na czynności komornika. Jeżeli natomiast chodzi o organizację pracy kancelarii, uporczywy brak odpowiedzi, niekulturalne traktowanie albo problemy administracyjne, można złożyć skargę do prezesa właściwego sądu rejonowego w ramach nadzoru nad komornikiem. Taka skarga nie zastępuje jednak skargi procesowej z art. 767 K.p.c. i zwykle nie służy do zmiany konkretnej czynności egzekucyjnej.
Wierzyciel powinien także rozważyć, czy egzekucja nie powinna zostać rozszerzona. Jeżeli dłużnik prowadzi hotel lub inną działalność, możliwe mogą być wierzytelności od kontrahentów, środki na rachunkach bankowych, wyposażenie niezwiązane bezpośrednio z działalnością, pojazdy, udziały, nieruchomości albo prawa majątkowe. Im więcej realnych źródeł zaspokojenia zostanie wskazanych komornikowi, tym mniejsze ryzyko, że jedna odwołana licytacja zatrzyma całą sprawę.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak różne mogą być skutki wniosku dłużnika o wyłączenie zajętego majątku i jakie działania może podjąć wierzyciel.
Komornik zajął wyposażenie małego pensjonatu: meble, sprzęt kuchenny i urządzenia recepcyjne. Dłużnik wniósł do sądu o wyłączenie rzeczy spod zajęcia, twierdząc, że bez nich nie może prowadzić działalności. Nie wskazał jednak żadnego majątku zastępczego, z którego wierzyciel mógłby zostać zaspokojony. Wierzyciel powinien w takim przypadku złożyć stanowisko do sądu i podnieść, że wniosek nie spełnia warunku z art. 1061 K.p.c., bo nie daje realnej alternatywy dla egzekucji.
Po zajęciu ruchomości zgłosiła się spółka leasingowa i przedstawiła umowę, z której wynikało, że część sprzętu nie należy do dłużnika. Jeżeli dokumenty nie budzą wątpliwości, komornik może ograniczyć egzekucję w tym zakresie. Jeżeli wierzyciel kwestionuje dokumenty, spór może trafić do sądu, a osoba trzecia powinna uzyskać odpowiednie rozstrzygnięcie, aby skutecznie zatrzymać sprzedaż.
Wierzyciel dowiedział się telefonicznie, że licytacja została odwołana, ale nie otrzymał żadnego uzasadnienia. W takiej sytuacji powinien wysłać do komornika pismo z żądaniem doręczenia postanowienia albo informacji o podstawie odwołania licytacji. Jeżeli z otrzymanych dokumentów wynika, że komornik bezpodstawnie zaniechał sprzedaży, wierzyciel może wnieść skargę w terminie tygodniowym liczonym od chwili, gdy dowiedział się o zaniechaniu.
