- Środki zgromadzone na książeczce oszczędnościowej co do zasady wchodzą do spadku, chyba że została ustanowiona skuteczna dyspozycja wkładem na wypadek śmierci.
- Brak książeczki PKO nie przekreśla możliwości odzyskania pieniędzy — bank posiada dokumentację rachunku.
- Stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia można uzyskać nawet wiele lat po śmierci spadkodawcy.
- Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci jest ograniczona ustawowym limitem wynikającym z Prawa bankowego.
- W sprawach dotyczących zadłużonego spadku warto dodatkowo sprawdzić zakres odpowiedzialności za długi spadkowe.
W latach dziewięćdziesiątych mama pana Filipa udzieliła mu pełnomocnictwa do wkładu długoterminowego na książeczce oszczędnościowej PKO. Po jej śmierci książeczka zaginęła, a rodzina nie przeprowadziła od razu formalności spadkowych. Po latach pan Filip chce ustalić, czy nadal może odzyskać pieniądze oraz czy bank powinien poinformować rodzinę o rachunku i zgromadzonych środkach.
Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci
Środki znajdujące się na rachunku bankowym lub książeczce oszczędnościowej po śmierci właściciela co do zasady wchodzą do spadku. Bank wypłaci je spadkobiercom dopiero po przedstawieniu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza.
Wyjątkiem jest tzw. dyspozycja wkładem na wypadek śmierci. Na podstawie art. 56 ustawy Prawo bankowe właściciel rachunku może wskazać osoby, które po jego śmierci otrzymają określoną kwotę bez konieczności przeprowadzania działu spadku.
Beneficjentami takiej dyspozycji mogą być wyłącznie:
- małżonek,
- dzieci i wnuki,
- rodzice i dziadkowie,
- rodzeństwo.
Dyspozycja może obejmować kilka osób jednocześnie. Łączna wysokość wypłat jest jednak ograniczona ustawowo i nie może przekroczyć dwudziestokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez nagród z zysku za miesiąc poprzedzający śmierć posiadacza rachunku.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Książeczki PKO i stare rachunki oszczędnościowe
W praktyce wiele spraw spadkowych dotyczy dawnych książeczek PKO założonych jeszcze przed transformacją ustrojową lub w latach dziewięćdziesiątych. Dotyczy to zarówno zwykłych książeczek oszczędnościowych, jak i książeczek mieszkaniowych czy wkładów terminowych.
Sama likwidacja danego rodzaju produktu bankowego nie powoduje utraty środków klienta. Bank nadal ma obowiązek prowadzenia dokumentacji rachunku oraz rozliczenia środków należących do właściciela albo jego spadkobierców.
W praktyce problemem bywa brak dokumentów, zagubiona książeczka albo brak wiedzy rodziny o istnieniu rachunku. Nie oznacza to jednak automatycznie utraty prawa do pieniędzy.
Czy pełnomocnictwo do książeczki działa po śmierci właściciela?
Co do zasady pełnomocnictwo do rachunku bankowego wygasa z chwilą śmierci właściciela rachunku, chyba że umowa z bankiem przewiduje inaczej. Oznacza to, że samo wcześniejsze pełnomocnictwo zwykle nie wystarczy do wypłaty pieniędzy po śmierci posiadacza książeczki.
W praktyce bank będzie oczekiwał dokumentów potwierdzających prawa spadkobiercy albo skutecznej dyspozycji wkładem na wypadek śmierci.
Dlatego w sytuacji pana Filipa kluczowe znaczenie ma ustalenie:
- czy mama ustanowiła dyspozycję wkładem na wypadek śmierci,
- czy rachunek nadal istnieje w systemach bankowych,
- czy doszło już do formalnego stwierdzenia nabycia spadku.
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie przedawnia się. Można go złożyć nawet wiele lat po śmierci spadkodawcy.
Postępowanie prowadzi sąd rejonowy właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego. Alternatywnie spadkobiercy mogą udać się do notariusza i sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia, jeśli między uczestnikami nie ma sporu.
Do wniosku najczęściej dołącza się:
- akt zgonu spadkodawcy,
- akty stanu cywilnego spadkobierców,
- ewentualny testament,
- potwierdzenie opłaty sądowej.
Po uzyskaniu dokumentu spadkowego można zwrócić się do banku o udzielenie informacji o rachunkach oraz wypłatę środków.
W sprawach dotyczących zadłużonych spadków warto dodatkowo sprawdzić, jak zabezpieczyć się przed długami spadkowymi, zwłaszcza gdy nie został sporządzony spis inwentarza.
Co się dzieje z rachunkiem bankowym po śmierci klienta banku?
Po uzyskaniu informacji o śmierci klienta bank blokuje możliwość korzystania z rachunku przez osoby nieuprawnione. Nie oznacza to jednak natychmiastowego zamknięcia rachunku ani przepadku pieniędzy.
Bank może wypłacić część środków na pokrycie kosztów pogrzebu osobie, która przedstawi rachunki potwierdzające poniesione wydatki. Więcej na ten temat można przeczytać w artykule dotyczącym wypłaty środków na koszty pogrzebu.
W przypadku rachunków wspólnych banki stosują różne rozwiązania przewidziane w regulaminach i umowach rachunku. Część banków pozostawia rachunek drugiemu współposiadaczowi, inne wydzielają udział zmarłego do masy spadkowej.
Nie ma także przepisu nakazującego bankowi samodzielne poszukiwanie spadkobierców i aktywne informowanie ich o istniejących rachunkach, chyba że wynika to z konkretnych procedur dotyczących rachunków nieaktywnych.
Roszczenie o zwrot wkładu oszczędnościowego
Brak książeczki oszczędnościowej nie oznacza automatycznej utraty pieniędzy. Książeczka była przede wszystkim dokumentem potwierdzającym istnienie wkładu, natomiast bank przechowuje własną dokumentację rachunku.
W praktyce bank może jednak wymagać przeprowadzenia dodatkowej procedury identyfikacyjnej lub złożenia odpowiednich oświadczeń.
Należy również zwrócić uwagę na kwestie przedawnienia. Obecnie ogólny termin przedawnienia roszczeń majątkowych wynosi co do zasady 6 lat, jednak w przypadku wkładów oszczędnościowych oraz konkretnych stanów faktycznych ocena może wymagać analizy indywidualnej. Znaczenie może mieć m.in. charakter rachunku, moment wymagalności roszczenia czy ewentualne przerwanie biegu przedawnienia.
Dlatego przy bardzo starych książeczkach lub rachunkach warto wcześniej ustalić sytuację prawną z bankiem albo skonsultować sprawę z prawnikiem.
Przykłady
Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać sprawy związane z książeczkami oszczędnościowymi i rachunkami po śmierci właściciela.
Pani Anna po śmierci męża przedstawiła w banku rachunki za organizację pogrzebu. Dzięki temu bank wypłacił część środków z rachunku zmarłego jeszcze przed zakończeniem postępowania spadkowego.
Pan Tomasz odnalazł po śmierci ojca starą książeczkę PKO z lat dziewięćdziesiątych. Mimo braku aktualnych wpisów bank potwierdził istnienie rachunku, jednak wcześniej konieczne było przeprowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.
Pani Katarzyna odziedziczyła spadek po zadłużonym rodzicu. Oprócz rachunku oszczędnościowego w skład spadku wchodziły również niespłacone zobowiązania. Przed przyjęciem spadku zdecydowała się przeanalizować zakres swojej odpowiedzialności za długi.
