- Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, nakazem zapłaty albo ugodą sądową przedawnia się co do zasady po 6 latach, a roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości po 3 latach.
- W starych sprawach trzeba stosować przepisy przejściowe z reformy z 2018 r. i porównać termin liczony według dawnych oraz nowych zasad.
- Wniosek o wszczęcie egzekucji, jeżeli został skutecznie złożony przed przedawnieniem, przerywa bieg terminu; po zakończeniu egzekucji termin biegnie na nowo.
- Komornik przy pierwszej czynności powinien doręczyć dłużnikowi zawiadomienie o wszczęciu egzekucji wraz z wymaganymi pouczeniami i odpisem tytułu wykonawczego.
- Jeżeli z tytułu wykonawczego wynika upływ terminu przedawnienia, a wierzyciel nie wykaże dokumentem przerwania biegu terminu, komornik powinien odmówić wszczęcia egzekucji.
Stan prawny omówienia: 5 czerwca 2026 r. W sprawach dotyczących starych długów najważniejsze są daty: uprawomocnienia się orzeczenia, nadania klauzuli wykonalności, wszczęcia i zakończenia poprzednich egzekucji oraz ewentualnych wpłat albo uznań długu. Bez tych dat nie da się bezpiecznie przesądzić, czy dług jest już przedawniony.
Przedawnienie roszczeń stwierdzonych orzeczeniem sądu
Terminy przedawnienia roszczeń majątkowych reguluje przede wszystkim art. 118 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z aktualną zasadą ogólną, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej 3 lata. Jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Dla długu potwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu, nakazem zapłaty, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą sądową albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd kluczowy jest art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego. Takie roszczenie przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat. Jeżeli natomiast stwierdzone orzeczeniem roszczenie obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, na przykład odsetki za okres po powstaniu tytułu, przedawniają się one z upływem 3 lat.
W przypadku spraw rozpoczętych wiele lat temu nie wystarczy jednak proste stwierdzenie, że termin wynosi dziś 6 lat. Trzeba jeszcze uwzględnić przepisy przejściowe ustawy z 13 kwietnia 2018 r., która weszła w życie 9 lipca 2018 r. Więcej o skutkach tej zmiany znajdziesz w opracowaniu szczegółowo o reformie 2018.
Jak liczyć termin w starych sprawach po reformie z 2018 r.?
Jeżeli roszczenie powstało przed 9 lipca 2018 r. i w tym dniu nie było jeszcze przedawnione, co do zasady stosuje się już nowe przepisy. Gdy nowy termin jest krótszy niż dawny, bieg nowego terminu rozpoczyna się 9 lipca 2018 r. Jeżeli jednak według dawnych przepisów przedawnienie nastąpiłoby wcześniej, decyduje wcześniejsza data.
Praktycznie oznacza to konieczność porównania dwóch terminów. Dla roszczeń, które przed reformą przedawniały się po 10 latach, termin liczony według nowych zasad od 9 lipca 2018 r. upływał zasadniczo 31 grudnia 2024 r. Jeżeli jednak dawny 10-letni termin kończył się wcześniej, na przykład w 2023 r., to właściwa jest ta wcześniejsza data. Jeżeli dawny termin kończyłby się później, zasadniczo stosuje się termin wynikający z nowych zasad.
W sprawie podobnej do opisanej w pytaniu trzeba więc ustalić, kiedy zakończyło się poprzednie postępowanie egzekucyjne. Jeżeli nakaz zapłaty albo wyrok był już prawomocny wiele lat temu, a poprzednia egzekucja została prawomocnie umorzona w 2013 r., to po jej zakończeniu termin przedawnienia zaczął biec na nowo. Jeżeli potem nie było żadnej skutecznej czynności przerywającej bieg przedawnienia, przy dawnym 10-letnim terminie roszczenie mogło przedawnić się w 2023 r., czyli wcześniej niż 31 grudnia 2024 r.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Przerwanie biegu przedawnienia przez egzekucję
Bieg przedawnienia przerywa się między innymi przez czynność przed sądem albo innym organem powołanym do egzekwowania roszczeń danego rodzaju, jeżeli czynność jest podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia. W praktyce takim zdarzeniem może być skuteczny wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji komorniczej.
Po każdym przerwaniu przedawnienia termin biegnie na nowo. Jeżeli przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu egzekucyjnym, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki to postępowanie nie zostanie zakończone. Dopiero po prawomocnym zakończeniu egzekucji, na przykład po jej umorzeniu z powodu bezskuteczności, należy liczyć kolejny termin przedawnienia.
Nie każda czynność wierzyciela ma jednak taki sam skutek. Od 30 czerwca 2022 r. wszczęcie mediacji oraz zawezwanie do próby ugodowej co do zasady nie przerywają biegu przedawnienia, lecz powodują jego zawieszenie na czas trwania mediacji albo postępowania pojednawczego. Dlatego przy analizie starszej sprawy trzeba rozróżnić, czy doszło do przerwania biegu terminu, czy tylko do jego zawieszenia.
Ponowne wszczęcie egzekucji przez komornika
Wierzyciel może ponownie złożyć wniosek egzekucyjny po wcześniejszym umorzeniu, ale w starej sprawie trzeba najpierw prawidłowo policzyć termin według przepisów przejściowych i uwzględnić wszystkie czynności wpływające na jego bieg. To właśnie odróżnia ten artykuł od ogólnego poradnika o kolejnym postępowaniu.
Jeżeli z tytułu wynika upływ terminu, znaczenie ma również dokument wykazujący jego przerwanie. Pełną procedurę po umorzeniu i ponownym wniosku opisuje materiał o wznowieniu egzekucji po umorzeniu; tutaj dalsza analiza dotyczy reformy z 2018 r. i starych tytułów wykonawczych.
Czy komornik musi zawiadomić dłużnika?
Tak. Zgodnie z art. 805 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przy pierwszej czynności egzekucyjnej doręcza się dłużnikowi zawiadomienie o wszczęciu egzekucji. Zawiadomienie powinno zawierać między innymi treść tytułu wykonawczego, wskazanie sposobu egzekucji oraz pouczenie o możliwości, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności. Dłużnik powinien też otrzymać odpis tytułu wykonawczego albo właściwy dokument zweryfikowany przez komornika.
Jeżeli dłużnik nie otrzymał zawiadomienia, powinien jak najszybciej ustalić w kancelarii komorniczej, na jakiej podstawie i od kiedy prowadzona jest egzekucja. W zależności od sytuacji możliwa może być skarga na czynność komornika albo na zaniechanie dokonania czynności. Skargę reguluje art. 767 K.p.c. Co do zasady wniesienie skargi nie wstrzymuje egzekucji ani wykonania zaskarżonej czynności, chyba że sąd zawiesi postępowanie albo wstrzyma dokonanie czynności.
Co zrobić po piśmie od komornika lub firmy windykacyjnej?
W pierwszej kolejności należy ustalić, czy chodzi o zwykłe wezwanie do zapłaty, czy o formalne postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika. Wezwanie od firmy windykacyjnej nie jest tym samym co egzekucja komornicza, ale może zapowiadać dalsze działania wierzyciela. Jeżeli problemem są wezwania z dawnych spraw, warto porównać datę wymagalności długu, datę tytułu wykonawczego i ewentualne zdarzenia przerywające lub zawieszające przedawnienie.
Dalsze kroki przedstawia poradnik „jak sprawdzić przedawnienie długu”.
W sprawie komorniczej warto wystąpić o wgląd do akt albo o kopie najważniejszych dokumentów: tytułu wykonawczego, wniosku wierzyciela, dokumentów potwierdzających przerwanie przedawnienia, postanowień o umorzeniu wcześniejszych egzekucji oraz zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy zasadne jest złożenie wniosku do komornika, skargi na czynności komornika, czy powództwa przeciwegzekucyjnego.
Jeżeli przedawnienie nastąpiło już po powstaniu tytułu wykonawczego, dłużnik w określonych sytuacjach może rozważyć powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 § 1 pkt 2 K.p.c. To instrument sądowy służący pozbawieniu tytułu wykonawczego wykonalności w całości albo części, gdy po powstaniu tytułu zaszło zdarzenie powodujące wygaśnięcie zobowiązania albo niemożność egzekwowania go. Dobór środka zależy jednak od dokumentów i przebiegu konkretnej sprawy.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, dlaczego w sprawach o stare długi decydują konkretne daty i dokumenty, a nie samo przekonanie, że sprawa jest dawna.
Nakaz zapłaty uprawomocnił się w 2003 r. Wierzyciel wszczął egzekucję, która została umorzona w 2013 r. jako bezskuteczna. Jeżeli po umorzeniu nie było kolejnych skutecznych czynności przerywających bieg przedawnienia, termin liczony według dawnych 10-letnich zasad mógł upłynąć w 2023 r. W takiej sytuacji trzeba sprawdzić, czy wierzyciel przy ponownym wniosku egzekucyjnym wykazał dokumentem przerwanie biegu przedawnienia.
Wyrok stał się prawomocny w 2016 r. Gdyby nie było późniejszych czynności, po reformie należałoby co do zasady brać pod uwagę termin wynikający z nowych przepisów, czyli 31 grudnia 2024 r. Jeżeli jednak wierzyciel skutecznie wszczął egzekucję w 2022 r., bieg przedawnienia został przerwany, a w czasie egzekucji termin nie biegnie na nowo.
Sąd zasądził należność główną oraz odsetki do dnia zapłaty. Sama należność główna objęta prawomocnym orzeczeniem przedawnia się co do zasady w terminie 6-letnim, ale odsetki należne za okres po powstaniu tytułu jako świadczenia okresowe mogą przedawniać się w terminie 3-letnim. Dlatego nawet gdy egzekucja należności głównej jest dopuszczalna, warto oddzielnie przeanalizować zakres dochodzonych odsetek.
FAQ
Czy stary dług z nakazu zapłaty zawsze przedawnia się po 6 latach?
Nie zawsze. Obecnie termin z art. 125 K.c. wynosi co do zasady 6 lat, ale przy sprawach sprzed 9 lipca 2018 r. trzeba zastosować przepisy przejściowe i porównać termin dawny z nowym. Czasem decyduje wcześniejsza data wynikająca z dawnych 10-letnich zasad.
Czy ponowna egzekucja może przerwać przedawnienie?
Tak, skuteczny wniosek o wszczęcie egzekucji może przerwać bieg przedawnienia, jeżeli został złożony przed jego upływem. Po zakończeniu egzekucji termin biegnie na nowo. Jeżeli jednak roszczenie było już przedawnione, sytuacja wymaga odrębnej analizy.
Czy komornik sam bada przedawnienie długu?
Komornik nie prowadzi pełnego badania zasadności długu. Ma jednak obowiązek odmówić wszczęcia egzekucji, jeżeli z treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia upłynął, a wierzyciel nie dołączył dokumentu potwierdzającego przerwanie biegu przedawnienia.
Co zrobić, gdy komornik nie doręczył zawiadomienia o wszczęciu egzekucji?
Należy niezwłocznie skontaktować się z kancelarią komorniczą i ustalić, jakie pisma wysłano oraz na jaki adres. W zależności od ustaleń można rozważyć skargę na czynność komornika albo zaniechanie dokonania czynności. Trzeba pamiętać o krótkich terminach na zaskarżenie.
Czy przedawnienie automatycznie umarza egzekucję?
Nie zawsze. Jeżeli egzekucja już się toczy, dłużnik powinien aktywnie podnieść odpowiednie zarzuty i dobrać właściwy środek prawny. Czasem wystarczający może być wniosek do komornika lub skarga, a czasem konieczne jest powództwo przeciwegzekucyjne.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
- Kodeks cywilny, w szczególności art. 117, art. 118, art. 121, art. 123, art. 124 i art. 125: tekst jednolity w systemie ELI.
- Ustawa z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, w szczególności art. 5: Dz.U. 2018 poz. 1104.
- Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 797 § 11, art. 804, art. 805, art. 767 i art. 840: tekst jednolity w systemie ELI.
- Uchwała Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2022 r., III CZP 91/22, dotycząca odmowy wszczęcia egzekucji z powodu oczywistego upływu terminu przedawnienia: orzeczenie SN.
