Jak zabezpieczyć raty kredytu przed zajęciem komorniczym?

Postępowanie komornicze

Komornik prowadzi egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego, którym najczęściej jest prawomocny wyrok sądu albo nakaz zapłaty zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Komornik nie rozstrzyga ponownie, czy dług faktycznie istnieje ani czy jest zasadny – jego obowiązkiem jest wykonanie tytułu wykonawczego zgodnie z przepisami i wnioskiem wierzyciela.

Zgodnie z art. 804 Kodeksu postępowania cywilnego komornik co do zasady nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Dłużnik może jednak korzystać ze środków ochrony przewidzianych w przepisach. Skarga na czynności komornika służy kontroli czynności egzekucyjnych, natomiast zakwestionowanie samego obowiązku lub wadliwie doręczonego nakazu zapłaty wymaga zastosowania odpowiedniego środka procesowego.

Zajmowanie środków przez komornika

Egzekucja z rachunku bankowego jest prowadzona na podstawie art. 889 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego. Komornik przesyła zajęcie do banku elektronicznie, najczęściej za pośrednictwem systemu OGNIVO. Od chwili skutecznego doręczenia zajęcia bank ogranicza możliwość dysponowania środkami do wysokości egzekwowanej należności, z uwzględnieniem ustawowych wyłączeń i ograniczeń.

Zajęcie obejmuje zarówno środki już znajdujące się na rachunku, jak i wpływy pojawiające się później. Dotyczy to także rachunków wspólnych małżonków. Bank co do zasady nie rozstrzyga samodzielnie, do kogo w stosunkach majątkowych małżonków należą poszczególne środki – wykonuje zajęcie zgodnie z przepisami.

Nie należy jednak utożsamiać zajęcia rachunku wspólnego z możliwością prowadzenia egzekucji z każdego rachunku należącego do osoby trzeciej. Znaczenie ma to, kto jest posiadaczem rachunku, przeciwko komu wystawiono tytuł wykonawczy oraz czy istnieje szczególna podstawa prowadzenia egzekucji.

Czy komornik może zająć wspólne konto małżonków?

Tak. Art. 891² § 1 K.p.c. pozwala prowadzić egzekucję z rachunku wspólnego dłużnika i jego małżonka na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego wyłącznie przeciwko dłużnikowi. Do samego zajęcia takiego rachunku nie jest konieczne wcześniejsze uzyskanie klauzuli wykonalności przeciwko drugiemu małżonkowi.

Oznacza to, że zajęcie może objąć wspólne konto również wtedy, gdy wpływa na nie wynagrodzenie małżonka, który nie jest dłużnikiem. Nie przesądza to jednak, że wszystkie zgromadzone pieniądze mogą ostatecznie zostać przeznaczone na zaspokojenie wierzyciela.

Art. 891² § 2 K.p.c. przewiduje możliwość obrony małżonka dłużnika przez powództwo o zwolnienie od egzekucji, jeżeli na rachunku wspólnym zgromadzono środki spełniające przesłanki wskazane w tym przepisie. Chodzi o środki niewchodzące do majątku osobistego dłużnika albo niepochodzące z pobranego przez dłużnika wynagrodzenia za pracę, dochodów z jego innej działalności zarobkowej oraz wskazanych w ustawie praw twórcy.

Nie wystarczy samo stwierdzenie, że drugi małżonek nie figuruje w tytule wykonawczym. Dla oceny ochrony znaczenie mają pochodzenie pieniędzy, stosunki majątkowe małżonków i dowody dotyczące zgromadzonych środków.

Jak małżonek może odzyskać środki zajęte na wspólnym rachunku?

Jeżeli zajęcie wspólnego rachunku narusza prawa małżonka niebędącego dłużnikiem, należy ustalić, jakie środki znajdują się na koncie, skąd pochodzą i czy spełnione są przesłanki ochrony przewidzianej w art. 891² § 2 K.p.c.

W pierwszej kolejności warto zgromadzić:

• umowę rachunku bankowego i dokument potwierdzający jego współposiadanie;
• historię rachunku pozwalającą zidentyfikować poszczególne wpływy;
• zaświadczenia od pracodawcy oraz dokumenty potwierdzające wysokość wynagrodzenia małżonka;
• dokumenty dotyczące ustroju majątkowego małżonków, jeżeli mają znaczenie dla sprawy;
• zawiadomienie o zajęciu, sygnaturę egzekucji oraz korespondencję z komornikiem i bankiem.

Można zwrócić się do komornika o wyjaśnienie zakresu zajęcia i przedstawić dokumenty wskazujące na prawa drugiego małżonka. Nie oznacza to jednak, że komornik ma obowiązek zwolnić część pieniędzy wyłącznie na podstawie zaświadczenia o wynagrodzeniu lub zwykłego wniosku.

Gdy potrzebne jest rozstrzygnięcie sporu o dopuszczalność egzekucji z określonych środków, właściwym instrumentem jest powództwo o zwolnienie od egzekucji przewidziane w art. 891² § 2 K.p.c. Przy jego dochodzeniu znaczenie mają również przepisy o powództwie osoby trzeciej, w szczególności art. 841 K.p.c. Pozew co do zasady wnosi się przeciwko wierzycielowi do sądu właściwego według przepisów o powództwach przeciwegzekucyjnych.

Trzeba pamiętać o terminie z art. 841 § 3 K.p.c.: co do zasady powództwo należy wnieść w ciągu miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, chyba że odrębny przepis przewiduje inny termin. Dlatego nie warto zwlekać z oceną dokumentów ani zakładać, że wcześniejsze pismo do komornika wstrzyma bieg terminu sądowego.

W razie ryzyka szybkiego przekazania pieniędzy wierzycielowi warto rozważyć również odpowiedni wniosek o zabezpieczenie roszczenia. Samo wniesienie pozwu nie powoduje automatycznie wstrzymania egzekucji.

Środki na koncie bankowym a raty kredytu

Samo ustawienie stałego zlecenia przelewu rat kredytu nie zabezpiecza środków przed zajęciem komorniczym. Po skutecznym zajęciu rachunku bank ogranicza możliwość swobodnego dysponowania pieniędzmi znajdującymi się na koncie.

W praktyce rata kredytu może nie zostać pobrana automatycznie, mimo wcześniej ustawionego zlecenia. Bank musi uwzględnić obowiązki wynikające z zajęcia komorniczego, a wcześniejsza dyspozycja spłaty kredytu nie zapewnia środkom pierwszeństwa przed egzekucją.

Na rachunkach objętych art. 54 Prawa bankowego obowiązuje kwota wolna od zajęcia wynosząca w każdym miesiącu kalendarzowym 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę. W przypadku rachunku wspólnego limit ten nie jest mnożony przez liczbę współposiadaczy. Kwota wolna nie dotyczy jednak wszystkich rodzajów rachunków i egzekucji, a przepisy szczególne mogą przewidywać odmienne zasady, np. przy egzekucji alimentów.

Odrębną ochronę zapewniają przepisy dotyczące określonych świadczeń wyłączonych spod egzekucji. Nie należy też mylić kwoty wolnej na rachunku bankowym z ograniczeniami potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Są to dwa różne mechanizmy prawne.

Jeżeli na rachunku pozostają dostępne środki w ramach kwoty wolnej, można wykorzystać je do spłaty raty. Nie daje to jednak gwarancji, że dostępna kwota wystarczy na wszystkie zobowiązania.

Zabezpieczenie środków na spłatę kredytu

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem w odniesieniu do wynagrodzenia osoby niebędącej dłużnikiem jest zwykle zmiana rachunku, na który wpływa jej pensja. Jeżeli wynagrodzenie trafia na konto należące wyłącznie do małżonka nieobjętego egzekucją, rachunek ten co do zasady nie powinien być zajmowany na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego tylko przeciwko drugiemu małżonkowi.

Nie jest to jednak sposób na ukrywanie majątku dłużnika. Jeżeli na rachunek osoby trzeciej trafiają pieniądze dłużnika, ich status i możliwość dochodzenia roszczeń przez wierzyciela wymagają odrębnej oceny. Samo otwarcie nowego konta przez dłużnika również nie chroni środków – taki rachunek może zostać ustalony i zajęty.

Jeżeli egzekucja utrudnia spłatę kredytu, warto jednocześnie:

• skontaktować się z bankiem kredytującym przed wystąpieniem większych zaległości;
• ustalić możliwość zmiany terminu pobrania raty, czasowego odroczenia spłaty albo zmiany harmonogramu;
• sprawdzić, jaka część środków na rachunku pozostaje dostępna pomimo zajęcia;
• rozważyć rozmowy z wierzycielem prowadzącym egzekucję w sprawie ugody lub dobrowolnych spłat;
• zweryfikować podstawę egzekucji, jeżeli istnieją wątpliwości co do prawidłowości doręczenia nakazu zapłaty.

Porozumienie z wierzycielem egzekwującym dług może umożliwić ograniczenie egzekucji, ale wymaga odpowiednich uzgodnień. Samo rozpoczęcie rozmów nie uchyla zajęcia rachunku. Z kolei zmiana zasad spłaty kredytu wymaga zgody banku kredytującego.

Egzekucja z wypłaty męża lub żony

Trzeba odróżnić zajęcie wynagrodzenia za pracę bezpośrednio u pracodawcy od zajęcia środków, które po wypłacie trafiły na wspólny rachunek bankowy.

Jeżeli tytuł wykonawczy został wystawiony wyłącznie przeciwko żonie, nie stanowi on sam przez się podstawy do zajęcia wynagrodzenia męża bezpośrednio u jego pracodawcy. Analogicznie wygląda sytuacja wynagrodzenia żony, jeżeli dłużnikiem jest wyłącznie mąż. Należy jednak uwzględnić ewentualną własną odpowiedzialność drugiego małżonka oraz podstawę i zakres tytułu wykonawczego.

Art. 787 K.p.c. reguluje możliwość nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, jeżeli spełnione zostały przewidziane w nim przesłanki. Nie oznacza to jednak, że uzyskanie takiej klauzuli jest konieczne do samego zajęcia wspólnego rachunku bankowego. W tym zakresie stosuje się szczególny art. 891² K.p.c.

Jeżeli zatem wynagrodzenie osoby niebędącej dłużnikiem zostało wypłacone na wspólne konto, może dojść do zajęcia rachunku, mimo że bezpośrednie zajęcie tego wynagrodzenia u pracodawcy nie byłoby dopuszczalne na podstawie tytułu przeciwko drugiemu małżonkowi. Ochrony środków zgromadzonych na koncie należy wówczas poszukiwać w odpowiednich przepisach o egzekucji z rachunku wspólnego.

Co zrobić, jeśli egzekucja opiera się na starym nakazie zapłaty?

Jeżeli egzekucja została wszczęta na podstawie nakazu zapłaty doręczonego nieprawidłowo, warto sprawdzić akta postępowania sądowego i sposób doręczenia korespondencji. W określonych sytuacjach możliwe jest wykazanie, że termin do wniesienia sprzeciwu nie rozpoczął biegu, albo skorzystanie z innego właściwego środka procesowego.

Nie każdy stary nakaz można jednak skutecznie zakwestionować. Znaczenie ma rodzaj postępowania, data i sposób doręczenia, stan akt oraz to, czy orzeczenie rzeczywiście uzyskało prawomocność i wykonalność.

Najczęstsze pytania

Czy do zajęcia wspólnego konta potrzebna jest klauzula przeciwko małżonkowi?

Nie. Na podstawie art. 891² § 1 K.p.c. komornik może prowadzić egzekucję ze wspólnego rachunku dłużnika i jego małżonka na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego tylko przeciwko dłużnikowi. Nie przesądza to jednak o dopuszczalności egzekucji z każdego rodzaju majątku drugiego małżonka.

Jak małżonek broni własnych środków na wspólnym koncie?

Powinien zgromadzić dokumenty potwierdzające pochodzenie pieniędzy, ustalić zakres zajęcia i sprawdzić przesłanki z art. 891² § 2 K.p.c. Jeżeli zajęcie narusza jego prawa, może wystąpić z powództwem o zwolnienie określonych środków od egzekucji. Należy uwzględnić termin procesowy wynikający z art. 841 § 3 K.p.c.

Czy zwykły wniosek do komornika wystarczy do zwolnienia pensji małżonka?

Nie ma takiej gwarancji. Przedstawienie zaświadczenia o wynagrodzeniu oraz historii konta może pomóc wyjaśnić sytuację, ale nie zastępuje sądowego powództwa o zwolnienie od egzekucji, gdy zachodzi spór o środki objęte zajęciem wspólnego rachunku.

Czy rachunek tylko na nazwisko małżonka może być zajęty za cudzy dług?

Co do zasady nie, jeżeli małżonek jest wyłącznym posiadaczem rachunku i nie jest osobą, przeciwko której prowadzona jest egzekucja. Sama okoliczność pozostawania w związku małżeńskim z dłużnikiem nie uprawnia do zajęcia jego indywidualnego rachunku na podstawie tytułu przeciwko drugiej osobie. Inaczej należy oceniać sytuacje, w których istnieje odrębna podstawa odpowiedzialności albo odpowiedni tytuł przeciwko temu małżonkowi.

Czy stałe zlecenie przelewu chroni ratę kredytu?

Nie. Stałe zlecenie jest dyspozycją płatniczą, a nie zabezpieczeniem środków przed egzekucją. Po zajęciu rachunku przelew może nie zostać wykonany. Jeżeli zbliża się termin raty, należy skontaktować się z bankiem i ustalić dostępną możliwość zapłaty.

Czy można otworzyć nowe konto podczas egzekucji?

Tak. Rachunek należący do dłużnika może jednak zostać ustalony i zajęty, nawet jeśli został otwarty już po wszczęciu egzekucji. Rachunek należący wyłącznie do małżonka nieobjętego egzekucją podlega odmiennym zasadom i co do zasady nie powinien być zajmowany za dług drugiego małżonka.

Jak szybko bank przekazuje zajęte środki komornikowi?

Zgodnie z art. 889² K.p.c. co do zasady bank przekazuje zajętą kwotę po upływie siedmiu dni od doręczenia zawiadomienia o zajęciu, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków i przeszkód w przekazaniu środków. Nie należy więc zakładać, że samo wystąpienie do komornika z pismem ochroni pieniądze przed przekazaniem. Przy sporze o prawa małżonka trzeba odpowiednio szybko ocenić potrzebę podjęcia działań sądowych.