- Podstawą dochodzenia zapłaty jest dokument, w którym ustalono kwotę, terminy rat i podmiot zobowiązany do spłaty.
- Jeżeli dłużnikiem jest spółka jawna, roszczenie należy kierować przede wszystkim do spółki, a w razie potrzeby także do wspólników.
- Od każdej niespłaconej raty można żądać odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następującego po terminie płatności.
- Przy roszczeniu 48 000 zł opłata od pozwu wynosi obecnie 5% wartości przedmiotu sporu, czyli 2400 zł.
- Nie warto zwlekać, bo każda rata może przedawniać się osobno, zwykle według zasad właściwych dla roszczeń gospodarczych.
Od czego zacząć, gdy wspólnik nie spłaca umówionej kwoty?
Najpierw trzeba dokładnie przeczytać dokument, który został podpisany przy wyjściu ze spółki albo przy zmianie wspólnika. Kluczowe są trzy elementy: kto jest dłużnikiem, jaka kwota została uzgodniona i kiedy miały być płatne kolejne raty. Inaczej prowadzi się sprawę, gdy obowiązek zapłaty przyjęła sama spółka jawna, inaczej gdy osobiste zobowiązanie podpisał konkretny wspólnik.
W opisanej sytuacji istotne jest również to, czy doszło do klasycznego wystąpienia wspólnika ze spółki i rozliczenia jego udziału kapitałowego, czy do przeniesienia ogółu praw i obowiązków na inną osobę. Przy wystąpieniu wspólnika zastosowanie może mieć art. 65 Kodeksu spółek handlowych, który przewiduje ustalenie wartości udziału kapitałowego na podstawie osobnego bilansu. Jeżeli jednak strony zawarły odrębne porozumienie, ugodę lub uchwałę określającą konkretną kwotę i raty, ten dokument będzie podstawowym dowodem w sprawie.
Jeżeli z dokumentów wynika, że ustalono spłatę 5 rat po 12 000 zł i zapłacono tylko jedną ratę, podstawowe roszczenie obejmuje 48 000 zł oraz odsetki za opóźnienie od każdej niezapłaconej raty. Warto zebrać także potwierdzenie pierwszej wpłaty, korespondencję, wiadomości SMS, e-maile, potwierdzenia rozmów ugodowych i każdy dokument, z którego wynika, że dłużnik uznawał obowiązek zapłaty.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Roszczenie do spółki jawnej o spłatę udziału
Jeżeli uchwała wspólników albo porozumienie wskazuje, że spłaty miał dokonać podmiot kontynuujący działalność, czyli spółka jawna, roszczenie należy kierować przede wszystkim do spółki. W wezwaniu i pozwie warto powołać dokument ustalający spłatę, terminy rat, wysokość dotychczasowej zapłaty oraz dokładne wyliczenie zaległości.
Nie należy ograniczać się do ustnych rozmów z byłym wspólnikiem. W sprawie o zapłatę liczy się materiał dowodowy: podpisane porozumienie, uchwała wspólników, dowody przelewów, korespondencja oraz ewentualne potwierdzenia uznania długu. Jeżeli spółka utraciła płynność albo przestała realnie działać, trzeba rozważyć dalsze dochodzenie po niewypłacalności, w tym możliwość sięgnięcia do majątku wspólników.
Jeżeli dokument został podpisany nie przez spółkę, ale przez konkretnego wspólnika we własnym imieniu, trzeba ocenić, czy roszczenie przysługuje przeciwko temu wspólnikowi osobiście. W praktyce przed pozwem warto ustalić, czy podpisujący działał jako reprezentant spółki, jako wspólnik prowadzący sprawy spółki, czy jako prywatny dłużnik.
Wezwanie do zapłaty
Pierwszym formalnym krokiem powinno być przedsądowe wezwanie do zapłaty. Najlepiej wysłać je listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, a dodatkowo e-mailem, jeżeli strony wcześniej komunikowały się w ten sposób. Wezwanie powinno wskazywać dłużnika, podstawę roszczenia, kwotę należności głównej, terminy wymagalności rat, rachunek bankowy do zapłaty oraz krótki termin na uregulowanie zaległości, na przykład 7 albo 14 dni.
W wezwaniu warto żądać zapłaty 48 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi osobno od każdej niezapłaconej raty. Zgodnie z art. 481 Kodeksu cywilnego wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, nawet jeżeli nie poniósł dodatkowej szkody. Jeżeli strony w porozumieniu ustaliły inne odsetki, trzeba sprawdzić, czy nie przekraczają limitu odsetek maksymalnych za opóźnienie.
Wezwanie ma także znaczenie procesowe. W pozwie trzeba wskazać, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu. Dobrze przygotowane wezwanie pokazuje sądowi, że wierzyciel próbował zakończyć sprawę bez procesu i może pomóc w rozstrzyganiu o kosztach.
Pozew o zapłatę i koszty sądowe
Jeżeli wezwanie nie przyniesie rezultatu, kolejnym krokiem jest pozew o zapłatę. Przy kwocie 48 000 zł opłata sądowa od pozwu wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, czyli 2400 zł. W pozwie można domagać się zwrotu tej opłaty, zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, jeżeli wierzyciel korzysta z profesjonalnego pełnomocnika, oraz dalszych odsetek.
Do pozwu należy dołączyć przede wszystkim dokument ustalający spłatę, dowód częściowej zapłaty, wezwanie do zapłaty, potwierdzenie nadania i odbioru wezwania oraz korespondencję potwierdzającą istnienie długu. Jeżeli sprawa ma charakter gospodarczy, trzeba szczególnie pilnować kompletności pozwu, bo w postępowaniu gospodarczym sąd może rygorystycznie oceniać spóźnione twierdzenia i dowody.
W zależności od dokumentów można rozważyć wniosek o wydanie nakazu zapłaty. Jest to szczególnie praktyczne, gdy dług wynika z podpisanego porozumienia, ugody, uchwały albo pisemnego uznania długu. Nakaz zapłaty może przyspieszyć sprawę, ale nie zastępuje potrzeby prawidłowego oznaczenia dłużnika i przygotowania dowodów.
Odpowiedzialność finansowa wspólników spółki jawnej
W spółce jawnej za zobowiązania odpowiada przede wszystkim sama spółka. Jednocześnie każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia, solidarnie ze spółką i pozostałymi wspólnikami. Wynika to z art. 22 § 2 Kodeksu spółek handlowych. Odpowiedzialność wspólników ma jednak charakter subsydiarny w egzekucji: komornik może skutecznie prowadzić egzekucję z majątku wspólnika, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.
To nie oznacza, że z pozwem przeciwko wspólnikowi zawsze trzeba czekać do zakończenia egzekucji przeciwko spółce. Art. 31 § 2 Kodeksu spółek handlowych pozwala wnieść powództwo przeciwko wspólnikowi zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. W praktyce wierzyciel może więc rozważyć pozwanie spółki oraz wspólników, a etap bezskuteczności egzekucji będzie miał znaczenie przy kierowaniu egzekucji do majątku wspólników.
Jeżeli do spółki przystąpił nowy wspólnik, trzeba dodatkowo zbadać datę powstania zobowiązania i sposób wejścia tej osoby do spółki. Co do zasady osoba przystępująca do spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki powstałe przed dniem jej przystąpienia. Jeżeli jednak doszło do przeniesienia ogółu praw i obowiązków, trzeba sprawdzić warunki z art. 10 Kodeksu spółek handlowych, w tym postanowienia umowy spółki i wymagane zgody.
Warto odróżnić tę sytuację od spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W spółce jawnej odpowiedzialność wspólników jest zasadą wynikającą z konstrukcji spółki osobowej, natomiast odpowiedzialność wspólnika spółki z o.o. wygląda inaczej i zwykle nie obejmuje prywatnego majątku wspólnika tylko z powodu posiadania udziałów. Jeszcze innym mechanizmem jest egzekucja od członków zarządu po bezskutecznej egzekucji przeciwko spółce z o.o.
Przedawnienie roszczenia o spłatę rat
Przed złożeniem pozwu trzeba sprawdzić terminy płatności wszystkich rat. Jeżeli świadczenie zostało rozłożone na raty, każda rata co do zasady staje się wymagalna osobno, w dniu określonym w porozumieniu. Od tej daty liczy się zarówno opóźnienie, jak i termin przedawnienia danej raty.
W przypadku roszczeń związanych z działalnością gospodarczą termin przedawnienia wynosi zasadniczo 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że przepis szczególny przewiduje krótszy termin. Jeżeli dłużnik uznawał dług, prowadził negocjacje ugodowe albo dokonywał częściowych spłat, te okoliczności trzeba osobno ocenić, bo mogą mieć znaczenie dla biegu przedawnienia i dowodzenia roszczenia.
Praktycznie oznacza to, że nie należy odkładać sprawy na później. Im dłuższy czas od terminu płatności, tym większe ryzyko sporu o przedawnienie, dokumenty, korespondencję i realną wypłacalność dłużników.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak podobne sprawy mogą wyglądać w praktyce i dlaczego tak ważne jest ustalenie, kto jest dłużnikiem oraz jakie dokumenty potwierdzają obowiązek spłaty.
Były wspólnik podpisał ze spółką jawną porozumienie, zgodnie z którym spółka miała zapłacić 80 000 zł w czterech ratach. Po dwóch ratach płatności ustały. Wierzyciel wysłał wezwanie do zapłaty, a następnie pozwał spółkę i aktualnych wspólników. Dzięki temu po bezskutecznej egzekucji przeciwko spółce mógł skierować egzekucję do majątku wspólników.
Wspólnik wychodzący ze spółki zawarł prywatną umowę z drugim wspólnikiem, że ten odkupi jego udział i zapłaci cenę w ratach. Spółka nie była stroną umowy. W takiej sytuacji pozew powinien być oceniony pod kątem osobistego zobowiązania wspólnika, a nie automatycznie jako pozew przeciwko spółce jawnej.
Spółka uzgodniła spłatę udziału w sześciu ratach, ale po pierwszej wpłacie zaczęła twierdzić, że nie ma środków. Były wspólnik zachował wiadomości, w których spółka prosiła o odroczenie terminu. Te wiadomości pomogły wykazać, że dług był znany i nie był kwestionowany, co wzmocniło pozycję wierzyciela w procesie.
