Pożyczki i długi osoby chorej psychicznie – jak chronić rodzinę?

Czy bank może udzielić pożyczki osobie chorej psychicznie?

Samo leczenie psychiatryczne albo pobieranie renty nie powoduje automatycznie utraty zdolności do czynności prawnych. Oznacza to, że osoba dorosła, która nie została ubezwłasnowolniona, może zawierać umowy kredytowe, pożyczkowe czy zakupowe.

Bank lub firma pożyczkowa co do zasady oceniają przede wszystkim zdolność kredytową oraz formalne dane klienta. W praktyce instytucje finansowe bardzo rzadko mają pełną wiedzę o stanie psychicznym klienta. Nie istnieje też ogólny rejestr osób leczonych psychiatrycznie dostępny dla banków.

Nie oznacza to jednak, że każda taka umowa będzie ważna. Jeżeli osoba podpisująca umowę znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji, można powoływać się na art. 82 Kodeksu cywilnego. W takim przypadku umowa może zostać uznana za nieważną.

Kiedy można podważyć umowę pożyczki?

Najważniejsze znaczenie ma stan osoby w chwili podpisywania umowy. Choroba psychiczna sama w sobie nie wystarcza do unieważnienia zobowiązania. Konieczne jest wykazanie, że dana osoba nie była w stanie świadomie lub swobodnie podejmować decyzji.

Dowodami mogą być między innymi:

• dokumentacja leczenia psychiatrycznego,
• historia hospitalizacji,
• opinie lekarzy psychiatrów,
• opinia biegłego sądowego,
• zeznania rodziny lub świadków.

W praktyce szczególnie istotne są sytuacje związane z epizodami psychotycznymi, manią, głęboką depresją, otępieniem albo silnym uzależnieniem wpływającym na zdolność oceny rzeczywistości. Problemy podobnego rodzaju mogą występować także wtedy, gdy pojawia się uzależnienie behawioralne a zaciąganie zobowiązań.

Ubezwłasnowolnienie jako ochrona przed dalszym zadłużaniem

Jeżeli osoba trwale nie radzi sobie z prowadzeniem swoich spraw i zaciąga kolejne zobowiązania mimo oczywistego braku możliwości spłaty, rodzina może rozważyć złożenie wniosku o ubezwłasnowolnienie.

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego możliwe jest:

• ubezwłasnowolnienie całkowite – gdy osoba nie jest zdolna kierować swoim postępowaniem,
• ubezwłasnowolnienie częściowe – gdy potrzebuje pomocy przy prowadzeniu swoich spraw.

Sprawy takie rozpoznaje sąd okręgowy. Wniosek mogą złożyć m.in. małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo albo prokurator. Sąd obowiązkowo korzysta z opinii biegłych psychiatrów, a często również psychologa.

W trakcie postępowania sąd może ustanowić doradcę tymczasowego. To rozwiązanie bywa bardzo pomocne, gdy istnieje ryzyko dalszego zaciągania pożyczek jeszcze przed zakończeniem sprawy.

W praktyce podobne problemy pojawiają się także przy innych zaburzeniach wpływających na kontrolę finansów, np. gdy występuje choroba psychiczna członka rodziny a dług albo analogiczna sytuacja przy uzależnieniu.

Czy rodzina odpowiada za długi osoby chorej psychicznie?

Co do zasady dzieci, rodzeństwo czy inni bliscy nie odpowiadają za długi dorosłej osoby tylko dlatego, że są rodziną. Odpowiedzialność może pojawić się dopiero np. po przyjęciu spadku albo podpisaniu umowy jako współkredytobiorca czy poręczyciel.

Warto pamiętać, że po śmierci dłużnika spadkobiercy odpowiadają za długi zasadniczo tylko do wysokości wartości odziedziczonego majątku, jeżeli nie odrzucą spadku lub nie przyjmą go z dobrodziejstwem inwentarza.

Upadłość konsumencka osoby chorej psychicznie

Jeżeli zadłużenie jest już bardzo wysokie i nie ma realnych możliwości spłaty, można rozważyć upadłość konsumencką. Choroba psychiczna często ma istotne znaczenie przy ocenie przyczyn niewypłacalności.

Sąd bada indywidualną sytuację dłużnika, jego stan zdrowia, możliwości zarobkowe oraz okoliczności powstania zadłużenia. W wielu przypadkach możliwe jest częściowe albo całkowite oddłużenie.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać problemy związane z zadłużaniem się osób chorujących psychicznie oraz jakie działania najczęściej podejmuje rodzina.

FAQ

Czy choroba psychiczna automatycznie unieważnia pożyczkę?

Nie. Konieczne jest wykazanie, że w chwili podpisywania umowy osoba nie mogła świadomie albo swobodnie podjąć decyzji.

Czy bank widzi, że klient leczy się psychiatrycznie?

Co do zasady nie. Dane medyczne są objęte tajemnicą i bank nie ma automatycznego dostępu do historii leczenia.

Kto może złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie?

Między innymi małżonek, rodzice, dzieci, rodzeństwo oraz prokurator.

Czy komornik może zająć rentę osoby chorej psychicznie?

Tak, ale tylko w granicach przewidzianych przez przepisy. Część świadczenia pozostaje wolna od potrąceń.

Czy rodzina musi spłacać takie długi?

Nie, chyba że sama podpisała umowę albo przyjęła spadek po zmarłym dłużniku bez ograniczenia odpowiedzialności.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.