- Sam brak wezwania do zapłaty nie zawsze oznacza automatyczny zwrot kosztów procesu.
- Znaczenie ma to, czy pozwany dał powód do wniesienia pozwu i czy uznał roszczenie przy pierwszej czynności procesowej.
- W sprawach o nakaz zapłaty można kwestionować również rozstrzygnięcie o kosztach sądowych.
- Termin na wniesienie środka zaskarżenia zależy od rodzaju nakazu zapłaty i trybu postępowania.
Kiedy pozwany może żądać zwrotu kosztów procesu?
Zgodnie z art. 101 Kodeksu postępowania cywilnego, zwrot kosztów należy się pozwanemu mimo uwzględnienia powództwa, jeżeli nie dał powodu do wytoczenia sprawy i przy pierwszej czynności procesowej uznał żądanie pozwu.
Przepis ten znajduje zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy dłużnik nie uchylał się od zapłaty, nie wiedział o zadłużeniu albo wierzyciel nie podjął wcześniej próby polubownego rozwiązania sprawy. O praktycznym zastosowaniu art. 101 K.p.c. w praktyce egzekucyjnej piszemy oddzielnie.
W praktyce sąd ocenia jednak całość okoliczności sprawy. Sam brak wezwania do zapłaty nie oznacza jeszcze automatycznie, że koszty procesu zostaną przerzucone na powoda.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Znaczenie wezwania do zapłaty przed skierowaniem sprawy do sądu
Wierzyciel co do zasady powinien wcześniej poinformować dłużnika o zaległości i umożliwić dobrowolną zapłatę. W wielu sprawach takie działanie stanowi również dowód podjęcia próby polubownego rozwiązania sporu.
Nie oznacza to jednak, że brak wezwania automatycznie uniemożliwia wniesienie pozwu. Sąd bada przede wszystkim, czy pozwany swoim zachowaniem dawał podstawy do skierowania sprawy do sądu.
W praktyce istotne znaczenie ma także treść korespondencji stron oraz wcześniejsze monity. O znaczeniu przedsądowego wezwania do zapłaty piszemy też z perspektywy wierzyciela.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego a brak wezwania do zapłaty
W wyroku z 22 stycznia 1979 r. (sygn. II CZ 150/78) Sąd Najwyższy wskazał, że brak wcześniejszego wezwania do dobrowolnego spełnienia świadczenia nie uzasadnia automatycznie zasądzenia kosztów procesu od powoda, jeżeli pozwany uznał powództwo jedynie częściowo i kwestionował część roszczeń.
Oznacza to, że zastosowanie art. 101 K.p.c. zależy od zachowania pozwanego po otrzymaniu pozwu lub nakazu zapłaty. Jeżeli pozwany wdaje się w spór co do meritum sprawy, możliwość odzyskania kosztów procesu znacząco maleje.
Jak zakwestionować koszty zasądzone w nakazie zapłaty?
W przypadku nakazu zapłaty można kwestionować nie tylko sam obowiązek zapłaty, ale również rozstrzygnięcie dotyczące kosztów procesu.
Rodzaj środka zaskarżenia zależy od trybu, w jakim wydano nakaz zapłaty:
- w postępowaniu upominawczym wnosi się sprzeciw od nakazu zapłaty,
- w postępowaniu nakazowym wnosi się zarzuty od nakazu zapłaty.
W piśmie procesowym warto wyraźnie wskazać, że pozwany nie dawał powodów do wszczęcia postępowania oraz był gotowy dobrowolnie spełnić świadczenie.
Uzupełniająco warto zapoznać się również z materiałem dotyczącym środków zaskarżenia w postępowaniu nakazowym.
Terminy na wniesienie środka zaskarżenia są krótkie i najczęściej wynoszą 14 dni od doręczenia nakazu zapłaty wraz z pouczeniem. W niektórych przypadkach możliwe jest także zaskarżenie samego rozstrzygnięcia o kosztach.
Co warto przygotować przed złożeniem pisma do sądu?
Warto zgromadzić dokumenty potwierdzające, że wierzyciel wcześniej nie kontaktował się w sprawie długu albo że pozwany był gotowy do dobrowolnej zapłaty. Mogą to być:
- korespondencja mailowa,
- potwierdzenia wcześniejszych wpłat,
- informacje o zmianie adresu lub danych kontaktowych,
- dowody braku doręczenia wezwania do zapłaty.
Jeżeli sprawa dotyczy relacji biznesowych, pomocne mogą być również dokumenty związane z dochodzeniem zapłaty od kontrahenta.
Przykłady
Poniższe sytuacje pokazują, kiedy sąd może uwzględnić argumenty dotyczące braku wezwania do zapłaty i kosztów procesu.
Pani Joanna otrzymała nakaz zapłaty dotyczący zaległego czesnego za studia. Uczelnia wysłała pozew na stary adres, a wcześniej nie kierowała do niej żadnych monitów ani wezwań. Po otrzymaniu nakazu Joanna od razu uznała należność i spłaciła dług, a następnie wniosła sprzeciw w zakresie kosztów procesu, wskazując na art. 101 K.p.c.
Pan Tomasz prowadził działalność gospodarczą i otrzymał pozew od kontrahenta bez wcześniejszego kontaktu w sprawie faktury. Nie kwestionował należności, lecz wskazał, że wierzyciel nigdy nie wysłał wezwania do zapłaty ani nie próbował wyjaśnić sprawy polubownie. Sąd częściowo uwzględnił jego stanowisko dotyczące kosztów procesu.
FAQ
Czy brak wezwania do zapłaty zawsze oznacza zwrot kosztów procesu?
Nie. Sąd ocenia również zachowanie pozwanego i to, czy dawał podstawy do skierowania sprawy do sądu.
Czy można zakwestionować tylko koszty sądowe?
Tak, w niektórych sytuacjach możliwe jest zaskarżenie wyłącznie rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
Czy uznanie długu pomaga odzyskać koszty?
Może mieć znaczenie, jeżeli nastąpiło przy pierwszej czynności procesowej i pozwany wcześniej nie uchylał się od zapłaty.
Ile czasu jest na reakcję po otrzymaniu nakazu zapłaty?
Najczęściej termin wynosi 14 dni od doręczenia nakazu wraz z pouczeniem, ale warto sprawdzić dokładne pouczenie dołączone do przesyłki sądowej.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP
2. Wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 1979 r., sygn. II CZ 150/78
