Czy komornik może zająć konto bankowe w Anglii?

Czy polski komornik może prowadzić egzekucję poza granicami kraju?

Co do zasady polski komornik działa w granicach polskiej jurysdykcji. W sprawach egzekucyjnych jurysdykcja krajowa jest związana z tym, że egzekucja ma być prowadzona w Polsce. Polski organ egzekucyjny nie uzyskuje więc kompetencji do działania na terytorium innego państwa tylko dlatego, że posiada polski tytuł wykonawczy.

Oznacza to, że komornik działający przy polskim sądzie nie może samodzielnie wysłać zajęcia do Barclays, HSBC ani innego banku prowadzącego rachunek w Wielkiej Brytanii i na tej podstawie zablokować pieniędzy na koncie. Dotyczy to również sytuacji, w której wierzyciel dokładnie zna nazwę banku i numer rachunku dłużnika.

Nie oznacza to jednak, że rachunek w Wielkiej Brytanii jest poza zasięgiem wierzyciela. Jeżeli wierzyciel dysponuje orzeczeniem nadającym się do uznania i wykonania za granicą, może podjąć odpowiednie czynności przed właściwym sądem brytyjskim, a następnie korzystać z lokalnych środków egzekucyjnych.

Co zmieniła Konwencja haska 2019 od 1 lipca 2025 r.?

1 lipca 2025 r. weszła w życie dla Wielkiej Brytanii Konwencja haska z 2 lipca 2019 r. o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń w sprawach cywilnych lub handlowych. Polska jest objęta Konwencją poprzez uczestnictwo Unii Europejskiej. W odpowiednich sprawach Konwencja tworzy wspólne ramy uznawania i wykonywania polskich orzeczeń w Wielkiej Brytanii oraz brytyjskich orzeczeń w państwach związanych Konwencją.

Nie jest to jednak mechanizm pozwalający polskiemu komornikowi działać w Anglii. Konwencja dotyczy przede wszystkim obrotu orzeczeniami między państwami. Po przejściu procedury wymaganej w Wielkiej Brytanii samo wykonanie orzeczenia odbywa się według prawa miejscowego.

Zakres Konwencji nie obejmuje wszystkich możliwych sporów. Stosuje się ją do kwalifikujących się orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych, natomiast część materii została z jej zakresu wyłączona. Dlatego przed rozpoczęciem postępowania trzeba sprawdzić zarówno charakter orzeczenia, jak i przesłanki jego uznania lub wykonania.

Czy Konwencja haska 2019 obejmuje każdy starszy polski wyrok?

Nie. Szczególnie ważna jest reguła czasowa z art. 16 Konwencji. Konwencję stosuje się do uznania i wykonania orzeczenia, jeżeli w chwili wszczęcia postępowania w państwie pochodzenia Konwencja obowiązywała pomiędzy państwem pochodzenia a państwem, w którym ma nastąpić uznanie lub wykonanie.

W relacji Polski z Wielką Brytanią oznacza to zasadniczo, że Konwencja haska 2019 ma zastosowanie do orzeczeń pochodzących z postępowań wszczętych 1 lipca 2025 r. lub później. Nie wystarczy więc, że sam wyrok został wydany po tej dacie. Jeżeli sprawę wszczęto wcześniej, trzeba ustalić inną podstawę uznania i wykonania.

W odniesieniu do niektórych znacznie starszych spraw nadal mogą mieć znaczenie przepisy przejściowe związane z Brexitem. W szczególności umowa o wystąpieniu Wielkiej Brytanii z UE zachowała stosowanie rozporządzenia Bruksela I bis do uznawania i wykonywania orzeczeń wydanych w postępowaniach wszczętych przed końcem okresu przejściowego, czyli przed 1 stycznia 2021 r. Każdy taki przypadek wymaga jednak sprawdzenia dat i rodzaju postępowania.

Jak wygląda wykonanie polskiego wyroku w Anglii i Walii?

Jeżeli polskie orzeczenie mieści się w zakresie Konwencji haskiej 2019, osoba zainteresowana jego wykonaniem w Anglii i Walii występuje o rejestrację orzeczenia w odpowiednim sądzie. Brytyjskie przepisy wykonujące Konwencję przewidują w Anglii i Walii oraz w Irlandii Północnej właściwość High Court, a w Szkocji – Court of Session.

Po prawidłowej rejestracji orzeczenie może być wykonywane tak, jak orzeczenie właściwego sądu brytyjskiego, z uwzględnieniem miejscowych przepisów proceduralnych. Nie jest więc potrzebne prowadzenie egzekucji przez polskiego komornika na terenie Wielkiej Brytanii.

Jeżeli celem wierzyciela jest rachunek bankowy znajdujący się w Anglii lub Walii, jednym z lokalnych instrumentów egzekucyjnych jest third party debt order. Zgodnie z częścią 72 brytyjskich Civil Procedure Rules sąd może nakazać osobie trzeciej, w tym bankowi, zapłatę wierzycielowi pieniędzy należnych dłużnikowi. Procedura przewiduje najpierw postanowienie tymczasowe, a następnie rozstrzygnięcie, czy wydać postanowienie końcowe.

W Szkocji i Irlandii Północnej obowiązują odrębne zasady proceduralne. Dlatego przed rozpoczęciem działań trzeba ustalić nie tylko państwo, ale również część Zjednoczonego Królestwa, w której znajduje się rachunek lub inny majątek.

Czy europejski nakaz zabezpieczenia rachunku działa na konto w Anglii?

Nie należy traktować europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym z rozporządzenia UE nr 655/2014 jako aktualnego instrumentu pozwalającego zajmować rachunki w Wielkiej Brytanii. Co więcej, Wielka Brytania już przy przyjmowaniu tego rozporządzenia nie uczestniczyła w jego stosowaniu i nie była nim związana.

Europejski nakaz zabezpieczenia rachunku służy zabezpieczaniu środków na rachunkach prowadzonych w państwach członkowskich związanych tym rozporządzeniem. Nie stanowi podstawy do wysłania z Polski nakazu zabezpieczenia na rachunek prowadzony przez bank w Anglii.

Jak wierzyciel powinien postępować, gdy dłużnik ma konto w Wielkiej Brytanii?

Nie ma jednego trybu właściwego dla każdego polskiego wyroku. Racjonalna kolejność działań wygląda zwykle następująco:

1. ustalić, czy wierzyciel posiada już orzeczenie sądu, ugodę albo inny tytuł oraz czy nadaje się on do wykonania,
2. sprawdzić datę wszczęcia postępowania, z którego pochodzi orzeczenie,
3. ustalić, czy zastosowanie ma Konwencja haska 2019, przepisy przejściowe związane z Brexitem, Konwencja haska z 2005 r. dotycząca umów o wybór sądu albo inna podstawa uznania i wykonania,
4. ustalić, czy majątek znajduje się w Anglii i Walii, Szkocji czy Irlandii Północnej,
5. przeprowadzić wymaganą procedurę uznania lub rejestracji orzeczenia,
6. po uzyskaniu podstawy wykonania zastosować odpowiedni środek egzekucyjny przewidziany przez lokalne prawo.

Przy niewielkim długu znaczenie ma także rachunek ekonomiczny. Koszty tłumaczeń, dokumentów, opłat i pomocy prawnika w Wielkiej Brytanii mogą powodować, że egzekucja zagraniczna będzie mniej opłacalna niż negocjacje lub egzekucja z dostępnego majątku w Polsce. Przy wysokich należnościach albo znacznych aktywach dłużnika za granicą ocena może być zupełnie inna.

Czy polski komornik może nadal zająć majątek dłużnika w Polsce?

Tak. Miejsce zamieszkania lub pracy dłużnika za granicą samo w sobie nie wyłącza egzekucji z majątku położonego w Polsce. Jeżeli istnieje odpowiedni polski tytuł wykonawczy, komornik może prowadzić egzekucję z tych składników majątku, które podlegają polskiej jurysdykcji.

Może chodzić m.in. o:

• rachunki bankowe prowadzone przez polskie banki,
• nieruchomości położone w Polsce,
• ruchomości znajdujące się w Polsce,
• udziały lub inne prawa majątkowe,
• wierzytelności przysługujące dłużnikowi wobec podmiotów objętych polską egzekucją.

Jeżeli dłużnik pozostawił rachunek w polskim banku, sam fakt zamieszkania w Anglii nie chroni środków znajdujących się na tym rachunku przed zajęciem zgodnie z polskimi przepisami.

Podobne problemy mogą dotyczyć innych składników mienia znajdujących się poza Polską. Zobacz również: egzekucja majątku za granicą.

Jakie możliwości obrony ma dłużnik?

Środki obrony zależą od tego, na jakim etapie znajduje się sprawa i w którym państwie prowadzone są czynności. Nie należy utożsamiać obrony przed polską egzekucją z obroną w postępowaniu o uznanie lub wykonanie polskiego orzeczenia w Wielkiej Brytanii.

Jeżeli egzekucję prowadzi polski komornik z majątku znajdującego się w Polsce, trzeba ustalić przede wszystkim, czy istnieje prawidłowy tytuł wykonawczy, czy obowiązek nim stwierdzony nadal istnieje oraz czy czynności egzekucyjne są zgodne z prawem. W zależności od problemu właściwe mogą być m.in. skarga na czynności komornika albo powództwo przeciwegzekucyjne. Są to różne środki i służą innym celom.

Jeżeli wierzyciel występuje o uznanie lub wykonanie polskiego orzeczenia w Wielkiej Brytanii, zastosowanie mają z kolei zasady właściwego reżimu międzynarodowego i miejscowego prawa procesowego. Konwencja haska 2019 przewiduje określone podstawy odmowy uznania lub wykonania, ale ich zastosowanie zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Sama przeprowadzka do Wielkiej Brytanii nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania ani automatycznego zakończenia egzekucji prowadzonej w Polsce. Nie oznacza również, że wierzyciel traci możliwość poszukiwania majątku dłużnika za granicą.

FAQ

Czy Konwencja haska 2019 działa między Polską a Wielką Brytanią?

Tak. Konwencja obowiązuje dla Wielkiej Brytanii od 1 lipca 2025 r., a Polska jest nią objęta poprzez Unię Europejską. Trzeba jednak sprawdzić zakres przedmiotowy Konwencji oraz datę wszczęcia postępowania, w którym wydano orzeczenie.

Czy Konwencja haska 2019 dotyczy starego wyroku sprzed 2025 r.?

Co do zasady nie, jeżeli postępowanie prowadzące do wydania tego wyroku zostało wszczęte przed 1 lipca 2025 r. Konwencja wymaga, aby w chwili wszczęcia postępowania obowiązywała pomiędzy państwem pochodzenia orzeczenia a państwem, w którym ma ono zostać uznane lub wykonane. Dla starszych spraw należy zbadać inne podstawy prawne, w tym przepisy przejściowe dotyczące Brexitu.

Czy polski komornik może wysłać zajęcie do Barclays lub HSBC?

Nie. Polski komornik nie uzyskuje kompetencji do bezpośredniego zajęcia rachunku prowadzonego w Wielkiej Brytanii. Jeżeli wierzyciel chce sięgnąć do takiego rachunku, musi skorzystać z odpowiedniej procedury uznania lub wykonania orzeczenia, a następnie z brytyjskich środków egzekucyjnych.

Czy europejski nakaz zabezpieczenia konta działa w Anglii?

Nie. Rozporządzenie UE nr 655/2014 dotyczące europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym nie jest podstawą zabezpieczenia rachunku prowadzonego w Wielkiej Brytanii. Wielka Brytania nie uczestniczyła w stosowaniu tego rozporządzenia.

Czy komornik może zająć polskie konto, gdy dłużnik mieszka w Anglii?

Tak. Jeżeli rachunek prowadzony jest przez polski bank i istnieją podstawy do prowadzenia egzekucji w Polsce, miejsce zamieszkania dłużnika w Wielkiej Brytanii samo w sobie nie wyłącza zajęcia rachunku.

Czy wyjazd do Wielkiej Brytanii powoduje umorzenie długu?

Nie. Wyjazd z Polski nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania ani automatycznego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel może nadal prowadzić egzekucję z majątku znajdującego się w Polsce, a w określonych przypadkach również podejmować działania w Wielkiej Brytanii.

Jeżeli problem dotyczy szerzej zobowiązań pozostawionych w Polsce po wyjeździe, zobacz również artykuł o polskich długach za granicą.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP
2. Konwencja z 2 lipca 2019 r. o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń w sprawach cywilnych lub handlowych – HCCH
3. Informacja HCCH o wejściu Konwencji w życie dla Wielkiej Brytanii 1 lipca 2025 r. – HCCH
4. Civil Jurisdiction and Judgments Act 1982, przepisy dotyczące rejestracji i wykonania orzeczeń na podstawie Konwencji haskiej 2019 – legislation.gov.uk
5. Civil Procedure Rules, Part 72 – Third Party Debt Orders – justice.gov.uk
6. Umowa o wystąpieniu Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, art. 67 – przepisy przejściowe dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń – legislation.gov.uk
7. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 655/2014 dotyczące europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym – EUR-Lex