Sprzedaż nieruchomości przez dłużnika, skarga pauliańska i odpowiedzialność karna

Skarga pauliańska w świetle kodeksu cywilnego

Podstawą prawną skargi pauliańskiej jest art. 527 kodeksu cywilnego:

„Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.”

Skarga pauliańska pozwala wierzycielowi dochodzić swoich praw, jeżeli uzna, że czynność prawna dłużnika doprowadziła do uszczuplenia majątku i utrudniła zaspokojenie wierzytelności.

Przesłanki skuteczności skargi pauliańskiej

Aby sąd uwzględnił skargę pauliańską, muszą zostać spełnione m.in. następujące przesłanki:

1. dokonanie przez dłużnika ważnej czynności prawnej,

2. pokrzywdzenie wierzyciela,

3. uzyskanie przez osobę trzecią korzyści majątkowej,

4. świadomość dłużnika pokrzywdzenia wierzyciela,

5. świadomość osoby trzeciej o pokrzywdzeniu wierzyciela lub możliwość uzyskania takiej świadomości,

6. żądanie uznania czynności za bezskuteczną wobec wierzyciela.

Ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa na wierzycielu. Oznacza to, że firma windykacyjna będzie musiała przed sądem wykazać, że sprzedaż działki rzeczywiście pogorszyła pańskie możliwości spłaty.

Odpowiedzialność karna z art. 300 kodeksu karnego

Zgodnie z art. 300 § 1 kodeksu karnego:

„Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego powyżej następuje na wniosek pokrzywdzonego.”

Aby można było mówić o odpowiedzialności karnej, musi dojść do skutku w postaci faktycznego udaremnienia lub uszczuplenia możliwości spłaty wierzyciela. W Pana sytuacji sprzedaż działki nie miała takiego skutku, ponieważ pieniądze ze sprzedaży zostały przekazane wierzycielowi.

Ocena sytuacji

Firma windykacyjna ma prawo wnieść skargę pauliańską, ale jej powodzenie zależy od tego, czy udowodni przed sądem, że czynność prawna doprowadziła do pokrzywdzenia wierzycieli. Ponieważ cena była rynkowa, a środki trafiły do wierzyciela, trudno mówić o świadomym działaniu na szkodę.

W zakresie prawa karnego brak jest przesłanek do przypisania winy, ponieważ sprzedaż nieruchomości nie udaremniła spłaty wierzyciela, lecz przeciwnie – służyła jej realizacji.