Firma windykacyjna dzwoni w sprawie długów po ojcu

Co oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza?

Spadek obejmuje nie tylko majątek, ale także długi zmarłego. Wynika to z art. 922 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym z chwilą śmierci na spadkobierców przechodzą prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy, o ile nie są ściśle związane z jego osobą albo nie przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od dziedziczenia.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości stanu czynnego spadku, czyli wartości aktywów spadku ustalonej w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza. Jeżeli więc po zmarłym nie było majątku albo aktywa były niewielkie, odpowiedzialność spadkobiercy również powinna być ograniczona.

Od wielu lat brak złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania do spadku oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Jeżeli jednak spadkobierca złożył takie oświadczenie u notariusza, warto zachować akt poświadczenia dziedziczenia albo dokument potwierdzający oświadczenie, bo może być potrzebny przy kontakcie z wierzycielem.

Czy firma windykacyjna może żądać zapłaty długu po ojcu?

Firma windykacyjna może kontaktować się ze spadkobiercą, jeżeli działa jako wierzyciel albo pełnomocnik wierzyciela. Nie oznacza to jednak, że spadkobierca powinien płacić na podstawie samej rozmowy telefonicznej. W pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy dług rzeczywiście istniał, kto jest obecnym wierzycielem, z jakiej umowy wynika roszczenie, jaka jest jego wysokość i czy nie doszło do przedawnienia.

W opisanej sytuacji ważne jest to, że przez kilka lat nie było żadnych pism, wezwań ani informacji o postępowaniu sądowym. Jeżeli kontakt nastąpił wyłącznie telefonicznie, najlepiej nie potwierdzać długu, nie deklarować spłaty i nie zawierać ugody przed sprawdzeniem dokumentów. Bezpieczna odpowiedź brzmi: proszę przesłać pisemne dokumenty potwierdzające roszczenie, jego wysokość, podstawę prawną oraz Państwa umocowanie do działania.

Nie ma obowiązku podawania przez telefon numeru PESEL, adresu, danych dzieci, informacji o majątku ani przesyłania dokumentów spadkowych osobie, której tożsamości i uprawnień nie można zweryfikować. Dokumenty można rozważyć dopiero po otrzymaniu pisma z pełnymi danymi wierzyciela i wskazaniem podstawy roszczenia.

Jakich dokumentów żądać od windykatora?

Spadkobierca powinien poprosić o dokumenty pozwalające realnie ocenić sprawę. W szczególności warto żądać:

• kopii umowy kredytu, pożyczki albo karty kredytowej, z której ma wynikać dług,
• harmonogramu spłat albo zestawienia operacji pokazującego wymagalność poszczególnych rat,
• wyliczenia kapitału, odsetek, kosztów i dat, od których są naliczane,
• dowodu przejścia wierzytelności, jeżeli dług został sprzedany funduszowi albo firmie windykacyjnej,
• informacji, czy zapadł wyrok, nakaz zapłaty albo inny tytuł egzekucyjny,
• kopii dokumentu potwierdzającego umocowanie osoby kontaktującej się do działania w imieniu wierzyciela.

Dopiero po otrzymaniu takich dokumentów można ocenić, czy roszczenie istnieje, jaka jest jego wysokość, czy obejmuje dług spadkowy, czy dotyczy tylko części spadkobierców i czy nie jest przedawnione.

Przedawnienie kredytu i karty kredytowej po śmierci dłużnika

Śmierć kredytobiorcy nie powoduje automatycznie, że dług wygasa, ale sama w sobie nie odnawia też terminu przedawnienia. Wierzyciel nadal musi wykazać istnienie roszczenia i dochować terminów przedawnienia.

Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego podstawowy termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata. Roszczenia banku, firmy pożyczkowej albo funduszu, który nabył wierzytelność kredytową, są zwykle roszczeniami związanymi z działalnością gospodarczą, dlatego w praktyce najczęściej stosuje się termin 3-letni.

Przy kredycie ratalnym każda rata ma własny termin płatności i co do zasady przedawnia się osobno od dnia, w którym stała się wymagalna. Jeżeli umowa została wypowiedziana, pozostała niespłacona kwota może stać się wymagalna po upływie okresu wypowiedzenia, ale raty wymagalne wcześniej zachowują własny bieg przedawnienia.

Trzeba też pamiętać o aktualnej zasadzie końca terminu. Jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. W praktyce roszczenie z raty wymagalnej np. w maju 2022 r. może przedawnić się z końcem 2025 r., o ile wcześniej nie nastąpiło zdarzenie wpływające na bieg terminu.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany m.in. przez czynność przed sądem lub organem egzekucyjnym podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia, a także przez uznanie roszczenia przez dłużnika. Po przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo. Sam zwykły telefon windykatora nie przerywa przedawnienia.

Jeżeli roszczenie jest kierowane przeciwko konsumentowi, po upływie terminu przedawnienia wierzyciel nie może domagać się jego zaspokojenia. W postępowaniu sądowym przedawnienie roszczenia przeciwko konsumentowi sąd powinien co do zasady uwzględnić z urzędu, choć w wyjątkowych przypadkach może nie uwzględnić przedawnienia, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Z ostrożności w pismach do wierzyciela i tak warto wyraźnie wskazać, że roszczenie jest kwestionowane także z powodu przedawnienia.

Wykaz inwentarza i spis inwentarza

Ograniczenie odpowiedzialności z dobrodziejstwa inwentarza działa realnie wtedy, gdy można wykazać wartość aktywów spadku. Służą do tego dwa dokumenty: wykaz inwentarza oraz spis inwentarza.

Wykaz inwentarza może złożyć spadkobierca w sądzie albo przed notariuszem. Powinien z należytą starannością ujawniać przedmioty należące do spadku, przedmioty zapisów windykacyjnych oraz długi spadkowe, z podaniem wartości według stanu i cen z chwili otwarcia spadku. Jeżeli po złożeniu wykazu ujawnią się nowe składniki majątku albo długi, wykaz należy uzupełnić.

Spis inwentarza sporządza komornik. Wniosek o sporządzenie spisu może złożyć m.in. osoba, która uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku, zapisobiercą, wykonawcą testamentu albo wierzycielem mającym pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy. Wniosek można zgłosić także bezpośrednio komornikowi właściwemu do sporządzenia spisu.

Jeżeli po ojcu nie było wartościowego majątku, a jedynym aktywem był niewielki przelew, dobrze jest zebrać dokumenty potwierdzające skład i wartość spadku. To pozwoli wykazać, że ewentualna odpowiedzialność za długi nie może przekroczyć wartości stanu czynnego spadku.

Odpowiedzialność kilku spadkobierców

Jeżeli spadek przypada kilku osobom, do chwili działu spadku spadkobiercy odpowiadają za długi spadkowe solidarnie. Oznacza to, że wierzyciel może kierować żądanie do jednego, kilku albo wszystkich spadkobierców, ale ten, kto zapłacił więcej niż wynika z jego udziału, może później rozliczać się z pozostałymi spadkobiercami.

Po dziale spadku odpowiedzialność spadkobierców jest co do zasady proporcjonalna do wielkości ich udziałów. Nadal jednak każdy spadkobierca może powoływać się na ograniczenie wynikające z przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Jeżeli spadkobierca sam przyjął spadek, jego dzieci nie stają się automatycznie dłużnikami po dziadku tylko dlatego, że istnieją długi spadkowe. Inaczej mogłoby być wtedy, gdyby rodzic odrzucił spadek, a do dziedziczenia doszłyby małoletnie dzieci. W takim przypadku potrzebne są osobne działania dotyczące dzieci i, co do zasady, zgoda sądu opiekuńczego na odrzucenie spadku w ich imieniu.

Co zrobić po telefonie firmy windykacyjnej?

Najbezpieczniej działać spokojnie i pisemnie. W praktyce warto wykonać następujące kroki:

1. zanotować nazwę firmy, imię i nazwisko rozmówcy, numer telefonu, datę rozmowy oraz dane rzekomego wierzyciela,
2. nie potwierdzać długu i nie deklarować spłaty bez dokumentów,
3. poprosić o przesłanie pełnej dokumentacji roszczenia na piśmie,
4. sprawdzić daty wymagalności rat, wypowiedzenia umowy oraz ewentualnych postępowań sądowych,
5. ustalić, czy istnieje wykaz inwentarza albo spis inwentarza i jaka jest wartość stanu czynnego spadku,
6. jeżeli roszczenie jest przedawnione, odpowiedzieć pisemnie, że jest kwestionowane i że korzysta się z ochrony przed przedawnionym roszczeniem,
7. jeżeli pojawi się pozew, nakaz zapłaty, korespondencja z sądu albo komornika, reagować natychmiast, bo terminy procesowe są krótkie.

W opisanej sytuacji, dopóki nie przyszło pisemne wezwanie i nie przedstawiono dokumentów, nie ma podstaw, aby płacić tylko dlatego, że ktoś zadzwonił i podał informację o dokumentach spadkowych. Należy jednak zachować czujność, bo pismo z sądu lub od komornika wymaga szybkiej reakcji.

FAQ

Podsumowanie

W sprawie długu po ojcu najważniejsze jest oddzielenie samego kontaktu windykatora od prawnego obowiązku zapłaty. Telefon nie wystarcza do uznania długu. Wierzyciel powinien wykazać dokumentami, że roszczenie istnieje, nie jest przedawnione i może być kierowane do konkretnego spadkobiercy.

Jeżeli spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiedzialność za długi spadkowe jest ograniczona do wartości aktywów spadku. W praktyce trzeba jednak umieć to wykazać za pomocą wykazu albo spisu inwentarza oraz pilnować, aby nie uznać niezweryfikowanego lub przedawnionego długu.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 117, art. 117¹, art. 118, art. 123, art. 124, art. 125, art. 922, art. 1015, art. 1031, art. 1031¹, art. 1031³, art. 1032 i art. 1034 - ISAP.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 319, art. 637, art. 637¹, art. 792, art. 825, art. 836 i art. 837 - ISAP.
3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2023 r., III CZP 52/22 - w zakresie odrębnego biegu przedawnienia wymagalnych rat kredytu.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.