Firma windykacyjna dzwoni w sprawie długów po ojcu

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że spadkobiercy ponoszą ograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy do wysokości stanu czystego spadku.

Spadek to ogół praw i obowiązków należących do spadkodawcy w chwili jego śmierci i przechodzących na jego następców prawnych (art. 922 Kodeksu cywilnego). W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, iż dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych, zobowiązaniowych, których podmiotem był spadkodawca, koszty zabezpieczenia spadku (art. 634 Kodeksu postępowania cywilnego), koszty ogłoszenia testamentu (art. 646–651), koszty przesłuchania świadków testamentu ustnego (art. 661–662), koszty związane z ustanowieniem wykonawcy testamentu, jego wynagrodzenie oraz wydatki związane z jego działalnością (art. 989 § 2 Kodeksu cywilnego), koszty spisu inwentarza (art. 637 Kodeksu postępowania cywilnego), koszty zarządu spadku nieobjętego (art. 666–668).

Zobacz też: Brak spisu inwentarza

Odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe

Granice odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe wyznacza wartość stanu czynnego spadku ustalonego spisie bądź w wykazie inwentarza. Stan czynny spadku to inaczej aktywa należące do majątku spadkowego. Spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiada za długi spadkowe tylko do wysokości stanu czynnego spadku, ustalonego w spisie inwentarza. Masa spadkowa jest różnicą pomiędzy aktywami a pasywami spadku. Spis inwentarza jest dokonywany przez komornika. Zgodnie z art. 637 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego „na wniosek tego, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą, albo wykonawcy testamentu lub wierzyciela mającego pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy sąd spadku wydaje postanowienie o sporządzeniu spisu inwentarza”. Zgodnie z art. 637¹ wniosek o sporządzenie spisu inwentarza może być także zgłoszony bezpośrednio komornikowi, który byłby właściwy do wykonania postanowienia sądu spadku o sporządzeniu spisu. Komornik przystępuje niezwłocznie do sporządzenia spisu i zawiadamia o tym sąd spadku, który wydaje postanowienie w przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza.

Zgodnie z art. 638⁷–638¹² na komorniku ciążą szczególne obowiązki. Jednym z nich jest obowiązek zaznaczyć wartości przedmiotów spadkowych ustaloną według stanu i cen z chwili otwarcia spadku. Zamieszczając długi spadkowe, należy określić ich stan z chwili otwarcia spadku (art. 638⁸ § 1–3). Komornik ma też obowiązek ustalić i wykazać wartość stanu czynnego spadku z uwzględnieniem rzeczy i praw spornych (art. 638⁸ § 4).

Spis inwentarza

Celem spisu inwentarza jest ustalenie składu i wartości całego spadku. Obejmuje on zarówno aktywa (stan czynny), jak i pasywa (stan bierny) spadku. Do spisu wciąga się majątek oraz długi spadkodawcy z zaznaczeniem wartości każdego przedmiotu oraz wysokość długu.

Konsekwencją spisu inwentarza jest to, że spadkobierca ma obowiązek spłacać długi spadkowe zgodnie ze sporządzonym spisem. To na spadkobiercy ciąży obowiązek poznania treści spisu inwentarza, bowiem ma to swoje konsekwencje. Na przykład, jeżeli wartość stanu czynnego spadku jest niższa od wartości długów spadkowych, świadczenia na rzecz wierzycieli powinny ulec proporcjonalnemu zmniejszeniu.

Jeżeli wartość stanu czynnego spadku jest za mała i nie wystarcza na spłatę wszystkich długów, spadkobierca jest wtedy zwolniony z odpowiedzialności wobec nieznanych wierzycieli.

Kiedy spadkobierca spłacił tylko niektóre spośród długów spadkowych, gdy nie wiedział i przy dołożeniu należytej staranności nie mógł się dowiedzieć o istnieniu innych długów – znajduje zastosowanie art. 1032 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli suma ta wyczerpała wartość stanu czynnego spadku, spadkobierca jest zwolniony od odpowiedzialności za pozostałe długi. Jeżeli suma spłaconych długów była niższa niż wartość aktywów spadkowych, spadkobierca ponosi odpowiedzialność do wysokości pozostałej nadwyżki. W razie gdy wartość pozostałej nadwyżki nie wystarcza na zaspokojenie wierzycieli spadkowych, świadczenia na ich rzecz powinny ulec proporcjonalnemu zmniejszeniu. Wyłączona jest możliwość domagania się od wcześniej zaspokojonych wierzycieli zwrotu części spełnionego świadczenia.

Jeżeli spadkobierca nie wiedział o innych długach lub mógł się o nich dowiedzieć przy dołożeniu należytej staranności – znajduje zastosowanie art. 1032 § 2. W takiej sytuacji konsekwencją jest rozszerzenie granic odpowiedzialności ponad wartość stanu czynnego spadku. Nie jest to jednak odpowiedzialność nieograniczona, ale ograniczona do takiej wysokości, w jakiej zobowiązany byłby w stanie je zaspokoić, gdyby należycie spłacał wszystkie długi spadkowe.

Nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza daje podstawę do powoływania się na to zdarzenie w toku postępowania egzekucyjnego. W takim bowiem przypadku dłużnik może żądać umorzenia postępowania egzekucyjnego w takim zakresie, w jakim egzekwowane świadczenie przekracza wartość stanu czynnego spadku (art. 825 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego). Należy jednak zauważyć, że do osiągnięcia tego celu konieczne jest sporządzenie spisu inwentarza, skoro w świetle art. 1031 § 2 zdanie pierwsze Kodeksu cywilnego odpowiedzialność spadkobiercy ograniczona jest do wartości stanu czynnego spadku, ustalonego w spisie inwentarza.

Zgodnie z art. 825 pkt 3Kodeksu postępowania cywilnego organ egzekucyjny umorzy postępowanie w całości lub części na wniosek, jeżeli egzekucję skierowano przeciwko osobie, która według klauzuli wykonalności nie jest dłużnikiem i która sprzeciwiła się prowadzeniu egzekucji, albo jeżeli prowadzenie egzekucji pozostaje z innych powodów w oczywistej sprzeczności z treścią tytułu wykonawczego.

Wierzyciele mogą żądać od spadkobierców zapłaty wszelkich należności, nawet jeśli nie wiedzieli oni o zaciągniętych przez spadkodawcę kredytach czy pożyczkach. Jeżeli jednak wobec dłużnika nie były podejmowane żadne czynności w celu wyegzekwowania zobowiązania, to roszczenie może się ulec przedawnieniu. Terminy przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych określają przepisy Kodeksu cywilnego oraz przepisy zawarte w przepisach szczególnych ustaw. Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Do świadczeń okresowych należą renty, świadczenia typu alimentacyjnego, tzw. raty umorzeniowe od pożyczek długoterminowych i kredytów, z reguły czynsze najmu lub dzierżawy, odsetki, wynagrodzenie za pracę (także wynikające z umowy-zlecenia).

Przedawnienie rat kredytu

W orzecznictwie (m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt I C 1681/12) potwierdzono, że poszczególne raty kredytu przedawniają się po upływie trzech lat, licząc od dnia, w którym rata powinna zostać spłacona zgodnie z zawartą umową kredytową, w związku z czym okres przedawnienia biegnie tu oddzielnie w stosunku do każdej z rat.

Zgodnie z art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego „bieg przedawnienia przerywa się:

1) przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;

2) przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje;

3) przez wszczęcie mediacji”.

Przerwanie przedawnienia ma ten skutek, że po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie na nowo. Jeżeli zatem trzyletni termin przedawnienia biegł niezakłócenie i w czasie tego okresu wierzyciele nie podejmowali żadnych czynności mogących przerwać bieg tego terminu, to roszczenie z tytułu raty kredytowej uległo przedawnieniu licząc od dnia, w którym rata powinna zostać spłacona zgodnie z zawartą umową kredytową.

W moim przekonaniu powinni Państwo jako spadkobiercy otrzymać wezwanie do zapłaty w formie pisemnej, a nie telefonicznej. Dlatego też dopóki nie dostanie Pani wezwania w formie pisemnej wskazującego wysokość długu, podstawę prawną, nie powinna Pani martwic się na zapas. Powinna Pani domagać się dokumentów będących podstawą wysuwanego względem Pani roszczenia oraz wysokości długu. Sam fakt podania terminu podpisania dokumentów spadkowych nie spełnia tego warunku. Zarzut przedawnienia nie działa „z urzędu”. Aby zatem móc z niego skorzystać, trzeba się na niego powołać.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt I C 1681/12

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.