Odpowiedzialność żony za kredyt zmarłego męża

Odpowiedzialność żony za kredyt po zmarłym mężu

Po śmierci kredytobiorcy niespłacony kredyt nie wygasa tylko dlatego, że zmarł dłużnik. Co do zasady staje się długiem spadkowym. Odpowiedzialność za taki dług może dotyczyć żony zmarłego w dwóch sytuacjach: gdy sama była stroną zobowiązania, na przykład współkredytobiorcą albo poręczycielem, albo gdy dziedziczy po mężu i przyjmuje spadek.

Rozdzielność majątkowa ma znaczenie przy ocenie, z jakich składników majątku można prowadzić egzekucję za długi powstałe za życia małżonków. Nie wyłącza jednak dziedziczenia. Jeżeli zmarły nie zostawił testamentu, do dziedziczenia ustawowego powołani są zwykle małżonek oraz dzieci zmarłego. W praktyce relacja spadkobierca a wierzyciel zależy więc od tego, kto dziedziczy, jakie oświadczenie spadkowe złożył i jaka jest wartość aktywów spadku.

Zgodnie z art. 1030 Kodeksu cywilnego: „Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku”. Oznacza to, że po przyjęciu spadku wierzyciel może kierować roszczenia do spadkobiercy, ale zakres odpowiedzialności zależy od sposobu przyjęcia spadku.

Art. 1031 Kodeksu cywilnego rozróżnia dwa najważniejsze skutki: przy prostym przyjęciu spadku spadkobierca odpowiada za długi bez ograniczenia, natomiast przy przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza odpowiada tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza. Ograniczenie może odpaść, jeżeli spadkobierca podstępnie pominął majątek spadkowy albo podstępnie wpisał nieistniejące długi. Treść przepisu można sprawdzić tutaj: art. 1031 Kodeksu cywilnego.

Do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą za długi spadkowe odpowiedzialność solidarną. Wierzyciel może więc żądać zapłaty od jednego, kilku albo wszystkich spadkobierców, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z dobrodziejstwa inwentarza. Po dziale spadku odpowiedzialność za długi spadkowe rozkłada się co do zasady według wielkości udziałów.

Ważne jest także to, że renta rodzinna albo inne świadczenie przyznane wdowie przez ZUS po śmierci męża nie jest tym samym co spadek. Przyznanie części świadczenia z ZUS nie oznacza samo w sobie, że żona przyjęła spadek albo że z tego powodu odpowiada za kredyt.

Czy trzeba zgłosić bankowi śmierć kredytobiorcy?

Tak, warto niezwłocznie zgłosić bankowi śmierć kredytobiorcy i przesłać odpis aktu zgonu. Nie należy czekać, aż bank sam ustali zgon po zaległościach w spłacie. Zgłoszenie pozwala uporządkować sprawę, ustalić aktualne saldo zadłużenia, status ugody, wysokość zaległości, ewentualne ubezpieczenie kredytu oraz to, czy bank prowadzi już działania windykacyjne albo egzekucyjne.

Samo zgłoszenie zgonu nie powoduje jednak anulowania kredytu. Jeżeli kredyt nie był objęty skutecznym ubezpieczeniem albo ubezpieczyciel odmówi wypłaty, bank może dochodzić należności od osób, które odpowiadają za dług: współdłużników, poręczycieli, dłużników rzeczowych lub spadkobierców. W przypadku zaległego kredytu trzeba też sprawdzić zasady naliczania odsetek po śmierci, bo śmierć dłużnika nie zawsze zatrzymuje narastanie kosztów.

Do banku najlepiej wysłać pismo, w którym wskazuje się datę śmierci, załącza akt zgonu i prosi o informację, jakie dokumenty bank uznaje za potrzebne do dalszego kontaktu ze spadkobiercami. Bank zwykle będzie oczekiwał dokumentu potwierdzającego dziedziczenie, czyli prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Postępowanie spadkowe a informacja o kredycie

W praktyce nie składa się „wniosku o przyjęcie spadku”. Spadkobierca może złożyć przed sądem albo notariuszem oświadczenie o prostym przyjęciu spadku, przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzuceniu spadku. Osobną sprawą jest wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, który służy ustaleniu, kto i w jakich udziałach dziedziczy.

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Jeżeli w tym terminie nie złoży żadnego oświadczenia, zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku zasadniczo wskazuje się osoby wchodzące w krąg spadkobierców, testament, jeśli istnieje, oraz okoliczności dotyczące dziedziczenia. Sąd w tym postępowaniu nie rozlicza kredytu i nie ustala szczegółowo wszystkich długów. Informacja o kredycie ma natomiast duże znaczenie przy decyzji, czy spadek przyjąć, odrzucić, czy sporządzić wykaz inwentarza albo wnioskować o spis inwentarza.

Jeżeli spadkobierca chce realnie korzystać z ograniczenia odpowiedzialności do wartości aktywów spadku, powinien zadbać o rzetelny wykaz inwentarza albo spis inwentarza. W takim wykazie należy ująć znane składniki majątku spadkowego i znane długi, w tym kredyt bankowy, ugodę z bankiem, koszty egzekucyjne oraz inne zobowiązania, o których spadkobierca wie.

Wspólny rachunek bankowy a zajęcie komornicze

Wspólny rachunek bankowy nie jest tym samym co rachunek jednej osoby, do którego druga ma tylko pełnomocnictwo. Przy rachunku wspólnym obie osoby są współposiadaczami rachunku. Przy pełnomocnictwie właścicielem rachunku pozostaje jedna osoba, a pełnomocnictwo co do zasady wygasa wraz ze śmiercią mocodawcy, chyba że szczególne przepisy lub treść pełnomocnictwa przewidują inaczej.

Jeżeli komornik zajął rachunek wspólny, bank działa według otrzymanego zawiadomienia o zajęciu. W przypadku rachunków wspólnych przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przewidują szczególne zasady egzekucji z wierzytelności z rachunku wspólnego oraz z rachunku wspólnego małżonków. Dlatego nie można zakładać, że bank automatycznie odblokuje cały rachunek tylko dlatego, że drugi współposiadacz rachunku nie jest dłużnikiem.

Jeżeli tytuł wykonawczy dotyczy wyłącznie zmarłego męża, a komornik albo bank nie wiedzą jeszcze o jego śmierci, trzeba jak najszybciej przekazać odpis aktu zgonu komornikowi, bankowi oraz ewentualnie wierzycielowi. Dobrze jest zażądać wydania postanowienia o zawieszeniu egzekucji i przesłania odpowiedniej informacji do banku.

Zawieszenie egzekucji nie zawsze oznacza natychmiastowe usunięcie wszystkich skutków zajęcia. Czynności dokonane przed zawieszeniem co do zasady pozostają w mocy, dopóki organ egzekucyjny ich nie uchyli albo postępowanie nie zostanie umorzone. Jeżeli z rachunku pobrano środki po śmierci dłużnika albo środki należały do żony, trzeba analizować daty zajęcia, daty przelewów, treść tytułu wykonawczego, status rachunku i pochodzenie pieniędzy.

Co dzieje się z egzekucją po śmierci dłużnika?

Zgodnie z art. 819 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego organ egzekucyjny zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci wierzyciela lub dłużnika. Postępowanie może być następnie podjęte z udziałem spadkobierców zmarłego, a w sprawach związanych z działalnością gospodarczą także w odpowiednim zakresie z udziałem zarządcy sukcesyjnego.

Jeżeli wierzyciel dysponuje już tytułem wykonawczym przeciwko zmarłemu, na przykład nakazem zapłaty z klauzulą wykonalności, śmierć dłużnika nie powoduje sama przez się utraty znaczenia tego tytułu. Wierzyciel może dążyć do kontynuowania sprawy wobec spadkobierców, ale musi wykazać, kto dziedziczy albo doprowadzić do ustanowienia właściwej reprezentacji spadku.

Jeżeli wierzyciel pozostaje bezczynny, postępowanie egzekucyjne może zostać umorzone na podstawie przepisów o bezczynności wierzyciela. W aktualnym stanie prawnym istotny jest sześciomiesięczny termin z art. 824 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego, a przy zawieszeniu z powodu śmierci dłużnika termin ten biegnie według szczególnej reguły przewidzianej w art. 824 § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Umorzenie egzekucji nie zawsze oznacza wygaśnięcie długu; może jedynie zakończyć konkretne postępowanie egzekucyjne.

Jakie działania powinna podjąć żona zmarłego?

Najbezpieczniej zacząć od zebrania dokumentów: aktu zgonu, umowy kredytu lub ugody, pism z banku, nakazu zapłaty, klauzuli wykonalności, zawiadomienia o zajęciu rachunku, historii rachunku oraz dokumentów dotyczących rozdzielności majątkowej. Bez tych dokumentów trudno ocenić, czy żona odpowiada jako spadkobierczyni, współdłużnik, poręczyciel czy wyłącznie jako współposiadacz rachunku.

Następnie trzeba ustalić, kto dziedziczy po zmarłym i czy upłynął już termin 6 miesięcy na złożenie oświadczenia spadkowego. Jeżeli w spadku mogą być długi, a wartość majątku jest niepewna, przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza oraz sporządzenie wykazu albo spisu inwentarza często ma kluczowe znaczenie dowodowe.

W piśmie do komornika należy wskazać śmierć dłużnika, załączyć akt zgonu i poprosić o zawieszenie postępowania oraz poinformowanie banku o skutkach zawieszenia. Jeżeli rachunek jest wspólny, warto równolegle wskazać, które środki należą do żony i z jakiego tytułu wpływają, na przykład emerytura, renta, wynagrodzenie lub świadczenia niepodlegające zajęciu.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak te same przepisy mogą działać inaczej w zależności od tego, czy żona była stroną kredytu, czy odpowiada wyłącznie jako spadkobierczyni oraz czy istnieje majątek spadkowy.

FAQ

Podsumowanie

Żona zmarłego nie odpowiada za kredyt tylko dlatego, że była jego małżonką. Odpowiedzialność może wynikać z podpisanej umowy, poręczenia, zabezpieczenia albo z dziedziczenia. Jeżeli dziedziczy, kluczowe są termin 6 miesięcy na oświadczenie spadkowe, sposób przyjęcia spadku oraz rzetelne ustalenie wartości aktywów i długów spadku.

W sprawie z wypowiedzianym kredytem, nakazem zapłaty, ugodą i możliwą egzekucją najważniejsze jest szybkie przekazanie aktu zgonu do banku i komornika, ustalenie aktualnego salda oraz zabezpieczenie dokumentów dotyczących rachunku wspólnego. Jeżeli rachunek został zajęty, trzeba działać formalnie, ponieważ sama informacja o śmierci dłużnika nie zawsze wystarczy do natychmiastowego zwolnienia środków.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 1012, art. 1015, art. 1030, art. 1031 i art. 1034.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 819, art. 824 oraz przepisy o egzekucji z rachunku bankowego.

3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz.U. 1997 nr 140 poz. 939, w zakresie rachunków bankowych i rachunków wspólnych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.