Problem ze spłatą kredytu na samochód – co z autem?

Najpierw sprawdź, jakie zabezpieczenie ma bank

Przy kredycie na zakup samochodu samo to, że w dowodzie rejestracyjnym wpisany jest tylko kredytobiorca, nie zawsze oznacza pełną swobodę rozporządzania pojazdem. Bank albo firma finansująca mogły ustanowić zabezpieczenie w odrębnej umowie lub w załączniku do umowy kredytu. Najczęściej spotyka się przewłaszczenie na zabezpieczenie, zastaw rejestrowy, cesję praw z polisy AC albo obowiązek uzyskania zgody banku na sprzedaż auta.

Jeżeli kredyt był zwykłym kredytem gotówkowym i w dokumentach nie ma skutecznego zabezpieczenia na pojeździe, wierzyciel może dochodzić zapłaty jak zwykłej wierzytelności pieniężnej. Nie oznacza to jednak prawa do samodzielnego zabrania auta. Jeżeli natomiast umowa przewiduje przewłaszczenie, zastaw albo obowiązek wydania samochodu po wypowiedzeniu umowy, sytuację trzeba oceniać według konkretnych zapisów umowy i aktualnego stanu zadłużenia.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie

Przewłaszczenie na zabezpieczenie jest umową zawieraną na podstawie zasady swobody umów, wyrażonej w art. 353¹ Kodeksu cywilnego. W praktyce dłużnik przenosi własność rzeczy na wierzyciela albo ustanawia mechanizm, w którym własność przechodzi na wierzyciela w razie niewykonania zobowiązania, a wierzyciel zobowiązuje się do zwrotnego przeniesienia własności po spłacie długu. Szczegółowy skutek zależy od treści podpisanych dokumentów.

W orzecznictwie podkreśla się, że celem przewłaszczenia nie jest definitywne wzbogacenie wierzyciela kosztem dłużnika, lecz zabezpieczenie spłaty. Jeżeli dochodzi do zaspokojenia z pojazdu, wierzyciel powinien rozliczyć wartość auta z wysokością długu, kosztami i zasadami określonymi w umowie. Po całkowitej spłacie zobowiązania kredytobiorca powinien dopilnować formalności związanych z przeniesieniem własności po spłacie, wykreśleniem zabezpieczeń i zwrotem dokumentów.

Jeżeli bank powołuje się na przewłaszczenie, warto sprawdzić w szczególności: kto jest właścicielem pojazdu według umowy, czy własność przeszła już na bank, kiedy powstaje obowiązek wydania pojazdu, czy kredyt został skutecznie wypowiedziany, jak ma wyglądać sprzedaż auta i rozliczenie nadwyżki po zaspokojeniu długu.

Czy windykator może odebrać samochód bez wyroku?

Windykator może kontaktować się z dłużnikiem, żądać zapłaty, prosić o dobrowolne wydanie pojazdu i przekazywać wezwania wierzyciela. Nie może jednak samodzielnie użyć przymusu, wejść na posesję wbrew woli posiadacza, zabrać kluczyków ani odholować samochodu tylko dlatego, że bank twierdzi, iż ma zabezpieczenie. Takie działania mogą naruszać posiadanie i prowadzić do odpowiedzialności cywilnej, a w skrajnych przypadkach także do odpowiedzialności karnej osób, które przekroczyły swoje uprawnienia.

Przymusowe odebranie rzeczy ruchomej odbywa się w trybie egzekucji świadczeń niepieniężnych. Zgodnie z art. 1041 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli dłużnik ma wydać wierzycielowi rzecz ruchomą, komornik odbiera ją dłużnikowi i wydaje wierzycielowi. Do tego potrzebny jest tytuł wykonawczy, a więc co do zasady prawomocne albo natychmiast wykonalne orzeczenie lub inny tytuł zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Warto odróżnić taką egzekucję wydania samochodu od egzekucji pieniężnej z rachunku, pensji lub świadczeń, przy której znaczenie ma między innymi kwota wolna od zajęcia komorniczego.

Dobrowolne wydanie auta może czasem ograniczyć koszty, ale nie powinno następować bez sprawdzenia dokumentów. Przed przekazaniem pojazdu warto zażądać pisemnego potwierdzenia, kto odbiera samochód, na jakiej podstawie, w jakim celu, gdzie będzie przechowywany, jak zostanie wyceniony i w jaki sposób wierzyciel rozliczy jego wartość z zadłużeniem. Jeżeli wierzyciel dochodzi zapłaty, a nie wydania pojazdu, możliwa jest również egzekucja z wynagrodzenia za pracę, dlatego warto zawczasu ustalić, jakiego roszczenia faktycznie dotyczy wezwanie.

Windykator nie ma uprawnień komornika, natomiast po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel może skierować egzekucję także do innych składników majątku. Dotyczy to również sytuacji, gdy dłużnik posiada konto Revolut lub zagraniczny rachunek bankowy.

Brak możliwości swobodnej sprzedaży samochodu

Sprzedaż samochodu obciążonego zabezpieczeniem może być ryzykowna. Zgodnie z art. 556³ Kodeksu cywilnego rzecz ma wadę prawną między innymi wtedy, gdy stanowi własność osoby trzeciej, jest obciążona prawem osoby trzeciej albo ograniczenie w korzystaniu lub rozporządzaniu rzeczą wynika z decyzji lub orzeczenia właściwego organu. Jeżeli kupujący nie wie o obciążeniu, może kierować roszczenia do sprzedawcy.

Przy przewłaszczeniu problem jest szczególnie poważny, bo kredytobiorca może nie być już jedynym właścicielem pojazdu albo może mieć ograniczone prawo rozporządzania nim. Przy zastawie rejestrowym wpis w rejestrze zastawów również może obciążać rzecz i wpływać na sytuację kupującego. W praktyce sprzedaż samochodu z obciążeniem bez ujawnienia zabezpieczenia może doprowadzić do sporu z bankiem, roszczeń kupującego o odstąpienie od umowy, obniżenie ceny albo odszkodowanie, a w szczególnych okolicznościach także do zarzutów związanych z wprowadzeniem nabywcy w błąd.

Jeżeli dłużnik chce sprzedać auto, powinien najpierw uzyskać stanowisko wierzyciela. Często możliwe jest rozliczenie transakcji w taki sposób, że część ceny trafia bezpośrednio do banku, zabezpieczenie zostaje zwolnione, a dopiero potem samochód jest przenoszony na nabywcę. Takie rozwiązanie trzeba jednak potwierdzić pisemnie.

Co zrobić po wezwaniu do zapłaty albo wydania auta?

Po otrzymaniu wezwania do zapłaty lub wydania pojazdu najpierw należy ustalić, czy kredyt został skutecznie wypowiedziany. W przypadku kredytu bankowego art. 75c Prawa bankowego przewiduje, że jeżeli kredytobiorca opóźnia się ze spłatą, bank powinien wezwać go do zapłaty, wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni roboczych. W tym wezwaniu bank informuje też o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia w terminie 14 dni roboczych od otrzymania wezwania.

Jeżeli bank wypowiada umowę kredytu, standardowy termin wypowiedzenia wynosi 30 dni, chyba że umowa przewiduje termin dłuższy. W razie zagrożenia upadłością kredytobiorcy termin ustawowy może wynosić 7 dni. Po skutecznym wypowiedzeniu cała niespłacona kwota może stać się wymagalna, a wierzyciel może dochodzić zapłaty i korzystać z ustanowionych zabezpieczeń.

W praktyce warto podjąć kilka działań: zażądać aktualnego salda zadłużenia, kopii umowy zabezpieczenia, pełnomocnictwa windykatora, dokumentu wypowiedzenia kredytu oraz pisemnego rozliczenia, co stanie się z autem po jego wydaniu. Jeżeli istnieje realna szansa spłaty zaległości, można złożyć wniosek o restrukturyzację, rozłożenie zaległości na raty albo czasową zmianę harmonogramu.

Niespłacony kredyt samochodowy może skutkować wpisem, dlatego warto znać zasady usunięcia wpisu w BIK.

Przykłady

FAQ

Czy wpis w dowodzie rejestracyjnym przesądza, że auto nie jest obciążone?

Nie. Dowód rejestracyjny nie zawsze pokazuje wszystkie ograniczenia. Trzeba sprawdzić umowę kredytu, załączniki, umowę przewłaszczenia, ewentualny zastaw rejestrowy i korespondencję z bankiem.

Czy muszę oddać samochód windykatorowi po telefonicznym wezwaniu?

Nie należy wydawać auta wyłącznie na podstawie rozmowy telefonicznej. Warto żądać pisemnej podstawy żądania, pełnomocnictwa, rozliczenia zadłużenia i informacji, co stanie się z pojazdem po wydaniu.

Czy komornik może odebrać samochód?

Tak, ale dopiero w postępowaniu egzekucyjnym i na podstawie tytułu wykonawczego. Komornik działa według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, a nie na podstawie samego polecenia windykatora. Przy zajęciu cudzych rzeczy kluczowe są zasady dotyczące egzekucji z ruchomości należącej do osoby trzeciej, w tym termin na wniesienie powództwa o zwolnienie spod egzekucji.

Czy mogę sprzedać samochód, jeśli kredyt nie jest spłacony?

To zależy od treści zabezpieczenia. Jeżeli auto jest przewłaszczone, zastawione albo sprzedaż wymaga zgody banku, zawarcie umowy bez ujawnienia tych informacji może narazić sprzedawcę na poważne roszczenia.

Co zrobić, gdy bank wypowiedział kredyt?

Trzeba sprawdzić, czy wypowiedzenie było poprzedzone prawidłowym wezwaniem do zapłaty i informacją o restrukturyzacji. Następnie warto ustalić saldo zadłużenia, możliwość ugody i skutki ustanowionego zabezpieczenia na samochodzie.

Podsumowanie

Problem ze spłatą kredytu na samochód trzeba oceniać przez pryzmat umowy i rodzaju zabezpieczenia. Jeżeli pojazd został przewłaszczony albo obciążony zastawem, sprzedaż bez zgody wierzyciela może być bardzo ryzykowna. Nie oznacza to jednak, że windykator może samodzielnie odebrać auto bez wyroku, tytułu wykonawczego i komornika.

Najważniejsze jest szybkie sprawdzenie dokumentów: umowy kredytu, umowy zabezpieczenia, wypowiedzenia, wezwania do zapłaty, salda zadłużenia i pełnomocnictwa windykatora. Dopiero po takiej analizie można ocenić, czy negocjować restrukturyzację, dobrowolnie wydać pojazd, sprzedać auto za zgodą banku, czy bronić się przed niezasadnym żądaniem.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - ISAP
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - ISAP
3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - ISAP
4. Ustawa z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów - ISAP
5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. akt I ACa 215/14
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 r., sygn. akt III CSK 462/14
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt V CSKP 173/21

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.