Kredyt lub pożyczka wyłudzona na skradzione dane, sprzeciw, BIK i policja

Wyłudzenie kredytu lub pożyczki na skradzione dane wymaga działania na kilku płaszczyznach równocześnie. Postępowanie karne ma ustalić sprawcę i zabezpieczyć dowody, reklamacja ma zatrzymać działania instytucji finansowej, a sprzeciw sądowy ma zapobiec uprawomocnieniu się nakazu zapłaty. Osobno trzeba zadbać o poprawność danych w BIK, BIG i wewnętrznych bazach wierzyciela.

Najważniejsza praktyczna zasada brzmi: każde zgłoszenie składaj w sposób, który pozwala wykazać datę i treść pisma. Rozmowa telefoniczna może przyspieszyć reakcję, ale nie powinna zastępować reklamacji, sprzeciwu ani formalnego żądania sprostowania danych.

Na czym polega problem i kiedy występuje

Problem występuje wtedy, gdy inna osoba posługuje się cudzym imieniem, nazwiskiem, numerem PESEL, numerem dokumentu, dostępem do poczty elektronicznej, numerem telefonu, zdjęciem dokumentu albo przejętym kontem, aby uzyskać kredyt, pożyczkę, limit odnawialny lub zakup ratalny. Ofiara nie chce zawrzeć umowy, nie uczestniczy w procedurze albo oszust podszywa się pod nią na całej ścieżce zdalnej.

O wyłudzeniu można dowiedzieć się z Alertu BIK, raportu BIK, wezwania do zapłaty, telefonu windykatora, korespondencji banku, pisma firmy pożyczkowej, nakazu zapłaty albo zawiadomienia od komornika. Każdy z tych sygnałów wymaga innej reakcji, dlatego w pierwszej kolejności trzeba ustalić: kto twierdzi, że jest wierzycielem, jaki jest numer umowy, kiedy miała zostać zawarta, jaka kwota została wypłacona, na jaki rachunek trafiły pieniądze oraz czy sprawa ma już sygnaturę sądową lub egzekucyjną.

Nie należy ograniczać się do stwierdzenia, że podpis jest fałszywy. W pożyczkach internetowych podpis odręczny często w ogóle nie występuje. Spór może dotyczyć przelewu weryfikacyjnego, kodu SMS, identyfikacji wideo, selfie, danych urządzenia, adresu IP, rachunku wypłaty albo przejętego profilu klienta. Dlatego w reklamacji trzeba zakwestionować cały proces identyfikacji i autoryzacji, a nie tylko jeden dokument.

Podstawa prawna i granice zastosowania

Zasada, brak oświadczenia woli oznacza brak umowy

Zgodnie z art. 60 Kodeksu cywilnego oświadczenie woli może być wyrażone przez każde zachowanie, które ujawnia wolę dokonania czynności prawnej w sposób dostateczny. Jeżeli oszust samodzielnie podał cudze dane i przeszedł procedurę zawarcia umowy, osoba, pod którą się podszył, nie złożyła oświadczenia woli. W takim przypadku zasadniczym stanowiskiem jest to, że umowa kredytu lub pożyczki nie została z tą osobą zawarta.

Nie jest to typowa sytuacja, w której konsument chce odstąpić od własnej umowy albo uchylić się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem błędu. Ofiara wyłudzenia powinna konsekwentnie twierdzić, że nie składała wniosku, nie akceptowała warunków, nie autoryzowała zawarcia umowy i nie otrzymała świadczenia. Jeżeli wierzyciel dochodzi zapłaty, musi wykazać fakty, z których wywodzi swoje roszczenie, w tym skuteczne zawarcie umowy z pozwanym. Wynika to między innymi z art. 6 Kodeksu cywilnego.

W zależności od sposobu działania sprawcy mogą mieć znaczenie art. 286 § 1 Kodeksu karnego dotyczący oszustwa, art. 190a § 2 Kodeksu karnego dotyczący podszywania się pod inną osobę w celu wyrządzenia szkody oraz art. 270 Kodeksu karnego, gdy doszło do podrobienia lub użycia dokumentu. Kwalifikację prawną ustalają organy ścigania, dlatego pokrzywdzony nie musi samodzielnie wskazywać wszystkich przepisów w zawiadomieniu.

Dane o zobowiązaniu muszą być prawidłowe. Osoba, której dane dotyczą, może żądać dostępu do danych, ich sprostowania oraz ograniczenia przetwarzania na podstawie art. 15, 16 i 18 RODO. W odniesieniu do danych kredytowych znaczenie mają również art. 105 i 105a Prawa bankowego. Samo powołanie się na RODO nie zastępuje jednak zakwestionowania umowy i przedstawienia wierzycielowi konkretnego opisu wyłudzenia.

Wyjątki i sytuacje wymagające ostrożności

Ocena może być trudniejsza, gdy poszkodowany sam podał kod SMS, zatwierdził operację w aplikacji, udostępnił przestępcy zdalny dostęp do urządzenia, wykonał przelew weryfikacyjny albo świadomie przekazał dokument bliskiej osobie. Nie przesądza to automatycznie o istnieniu długu, ale spór może dotyczyć nie tylko podszycia się, lecz również zakresu udzielonego upoważnienia, sposobu autoryzacji i tego, czy zachowanie poszkodowanego można uznać za własne oświadczenie woli.

Jeżeli pieniądze trafiły na rachunek poszkodowanego i zostały przez niego wykorzystane, mogą pojawić się dodatkowe zagadnienia, w tym obowiązek rozliczenia uzyskanej korzyści. Nie należy wtedy składać uproszczonego oświadczenia, że nie otrzymano żadnych środków, jeżeli historia rachunku temu przeczy.

Fakt, że oszustem był członek rodziny, partner albo współlokator, nie tworzy automatycznie zobowiązania po stronie ofiary. Taka sytuacja zwykle wymaga jednak dokładnego wyjaśnienia dostępu do telefonu, poczty, rachunku i dokumentów. Szersze omówienie podobnego problemu zawiera artykuł pożyczka wzięta na cudze dane.

Od 1 czerwca 2024 r. określone instytucje finansowe mają obowiązek sprawdzać zastrzeżenie numeru PESEL przed zawarciem objętych ustawą umów kredytu lub pożyczki. Jeżeli numer był zastrzeżony w chwili zawarcia takiej umowy, przepisy mogą dodatkowo blokować dochodzenie roszczenia wobec posiadacza numeru PESEL. Zastrzeżenie dokonane dopiero po wyłudzeniu nie działa wstecz, ale ogranicza ryzyko kolejnych prób.

Jak wygląda procedura krok po kroku

1. Ustal źródło informacji i etap sprawy. Zapisz nazwę instytucji, numer umowy, datę zawarcia, kwotę, numer rachunku wypłaty, dane windykatora, sygnaturę sądu i sygnaturę komornika. Zachowaj koperty, ponieważ data doręczenia może decydować o terminie sprzeciwu.
2. Zabezpiecz tożsamość i kanały komunikacji. Zastrzeż numer PESEL, a w razie utraty dokumentu także dokument tożsamości. Zmień hasła do poczty, bankowości i kont klienta, wyloguj obce sesje, włącz uwierzytelnianie wieloskładnikowe, sprawdź przekierowania poczty oraz skontaktuj się z operatorem, jeżeli mogło dojść do przejęcia karty SIM.
3. Złóż reklamację do banku lub firmy pożyczkowej. Napisz, że nie składałeś wniosku, nie zawierałeś umowy, nie autoryzowałeś jej i kwestionujesz istnienie zobowiązania. Zażądaj natychmiastowego wstrzymania windykacji, niewysyłania dalszych danych jako zaległości, oznaczenia sprawy jako spornej, zabezpieczenia materiału dowodowego oraz pisemnego potwierdzenia przyjęcia reklamacji.
4. Zażądaj dokumentów i danych. Poproś o kopię wniosku, umowy, formularzy identyfikacyjnych, nagrań, korespondencji, danych urządzenia, adresów IP, czasu logowań, numerów telefonu, informacji o rachunku wypłaty, sposobie weryfikacji tożsamości i historii zmian danych klienta. Żądanie można oprzeć również na art. 15 RODO, z uwzględnieniem praw innych osób i tajemnic prawnie chronionych.
5. Zgłoś przestępstwo Policji lub prokuraturze. Opisz chronologicznie, kiedy dowiedziałeś się o umowie, dlaczego jej nie zawierałeś, jakie dane mogły zostać wykorzystane i jakie dokumenty posiadasz. Dołącz kopie korespondencji, raportu BIK, umowy i wezwań. Poproś o potwierdzenie złożenia zawiadomienia oraz numer sprawy, gdy zostanie nadany.
6. Skontaktuj się z BIK i zakwestionuj wpis u źródła. Poinformuj BIK o podejrzeniu wyłudzenia, ale równolegle zażądaj od instytucji raportującej niezwłocznej korekty danych. W piśmie wskaż, że nie istniał stosunek prawny, a do czasu wyjaśnienia żądasz ograniczenia przetwarzania kwestionowanych danych i niewykorzystywania ich jako potwierdzonej zaległości.
7. Powiadom windykatora lub nabywcę wierzytelności. Jeżeli dług został sprzedany, prześlij nowemu podmiotowi kopię reklamacji i potwierdzenie zawiadomienia organów ścigania. Zażądaj wstrzymania kontaktu windykacyjnego i przedstawienia pełnego łańcucha dokumentów. Cesja nie naprawia braku zawarcia umowy.
8. Wnieś sprzeciw od nakazu zapłaty. Sprzeciw kieruje się do sądu wskazanego w nakazie. Termin wynosi co do zasady dwa tygodnie od doręczenia. W sprzeciwie zaskarż nakaz w całości, zaprzecz zawarciu umowy i otrzymaniu środków, zakwestionuj autoryzację, podpis, rachunek wypłaty i proces identyfikacji, a także wskaż dowody, których przeprowadzenia żądasz. W EPU pismo wnosi się przez system e-sądu albo w dopuszczalnej formie papierowej, a nie przez zwykły e-mail lub ePUAP.
9. Jeżeli działa komornik, ustal tytuł wykonawczy. Komornik nie rozstrzyga, czy umowa była prawdziwa. Trzeba uzyskać od niego dane tytułu, sądu i wierzyciela, a następnie niezwłocznie podjąć właściwe kroki przed sądem. W zależności od sposobu doręczenia i rodzaju orzeczenia może chodzić o sprzeciw, wniosek o przywrócenie terminu, zaskarżenie postanowienia dotyczącego klauzuli wykonalności, wniosek o wstrzymanie wykonania albo powództwo przeciwegzekucyjne. Dobór środka wymaga analizy akt i dat.

Dokumenty i dowody

Skuteczność reklamacji i obrony sądowej zależy przede wszystkim od materiału pokazującego, że proces zawarcia umowy przebiegał poza kontrolą osoby, której dane wykorzystano. Warto żądać nie tylko samego formularza umowy, lecz całej ścieżki identyfikacji i wypłaty.

W żądaniu dostępu do danych należy wskazać konkretny zakres. Instytucja może odmówić wydania części informacji, jeżeli ujawnienie naruszałoby prawa innych osób albo chronione tajemnice, ale nie powinna zasłaniać się ogólnym stwierdzeniem, że cała procedura jest tajna. W sporze sądowym można wnosić, aby sąd zobowiązał powoda do przedstawienia określonych dokumentów i danych.

Terminy, koszty i najczęstsze ryzyka

Najpoważniejszym ryzykiem jest zignorowanie przesyłki sądowej. Nakaz może się uprawomocnić, a wierzyciel uzyska możliwość prowadzenia egzekucji, mimo że umowa została wyłudzona. Drugim częstym błędem jest ograniczenie się do rozmów telefonicznych bez pisemnego śladu.

Nie należy wykonywać symbolicznej wpłaty, podpisywać ugody ani prosić o rozłożenie długu na raty tylko po to, aby zatrzymać telefony. Takie zachowanie może zostać później przedstawione jako potwierdzenie zobowiązania. Jeżeli z przyczyn bezpieczeństwa konieczne jest dokonanie płatności, jej cel i zastrzeżenia trzeba przeanalizować indywidualnie.

Ryzykowne jest także przesyłanie skanów dokumentów na przypadkowe adresy otrzymane SMS-em lub podczas rozmowy z niezweryfikowanym konsultantem. Najpierw sprawdź domenę, numer infolinii i oficjalny kanał reklamacyjny. Oszuści mogą kontaktować się ponownie, podszywając się pod pracownika banku, BIK, Policję albo kancelarię odzyskującą środki.

Co zrobić przy błędzie lub sporze

Jeżeli instytucja uzna reklamację, zażądaj pisemnego potwierdzenia, że nie jesteś stroną umowy, nie istnieje wobec Ciebie roszczenie, windykacja została zakończona, a dane przekazane do BIK i innych rejestrów zostaną skorygowane. Poproś także o podanie terminu wykonania korekty i po jego upływie pobierz nowy raport.

Jeżeli reklamacja została odrzucona albo odpowiedź jest niepełna, złóż odwołanie przewidziane w procedurze instytucji i wskaż punkt po punkcie, które dowody nie zostały ocenione. Po wyczerpaniu reklamacji można zwrócić się do Rzecznika Finansowego o postępowanie interwencyjne lub polubowne, o ile dany podmiot podlega kompetencji Rzecznika.

Gdy problem dotyczy nieprawidłowego przetwarzania danych, można złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Skarga do UODO nie zastępuje jednak rozstrzygnięcia cywilnego co do istnienia umowy, dlatego w sporze o dług może być konieczne równoległe postępowanie przed sądem.

Jeżeli wierzyciel nadal twierdzi, że umowa istnieje, poszkodowany może rozważyć powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego na podstawie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli ma interes prawny w takim ustaleniu. W konkretnej sprawie trzeba ocenić, czy lepsza jest samodzielna inicjatywa procesowa, obrona w procesie wszczętym przez wierzyciela, czy środek przeciwegzekucyjny.

W przypadku prowadzonej egzekucji nie wystarczy przesłać komornikowi zawiadomienia z Policji. Komornik jest związany tytułem wykonawczym i co do zasady nie bada, czy umowa została wyłudzona. Konieczne jest uzyskanie decyzji właściwego sądu albo innej podstawy do zawieszenia lub umorzenia egzekucji.

FAQ

Czy muszę spłacać pożyczkę, której nie zaciągałem?

Jeżeli nie zawarłeś umowy i nie złożyłeś oświadczenia woli, nie powinieneś uznawać długu ani płacić go wyłącznie pod presją windykacji. Musisz jednak formalnie zakwestionować roszczenie i nie wolno ignorować sądu lub komornika.

Czy zgłoszenie sprawy na Policji automatycznie usuwa dług?

Nie. Postępowanie karne dotyczy przestępstwa i sprawcy. Wierzyciel, BIK, sąd i komornik działają w odrębnych procedurach, dlatego trzeba składać osobne pisma.

Czy BIK może samodzielnie usunąć wyłudzoną pożyczkę?

BIK może przyjąć zgłoszenie i pomóc w kontakcie, ale dane o zobowiązaniu pochodzą od instytucji finansowej. W praktyce trzeba zażądać korekty przede wszystkim od banku lub firmy pożyczkowej, która przekazała dane, a następnie sprawdzić wykonanie zmiany w BIK.

Czy zastrzeżenie PESEL po wyłudzeniu unieważnia wcześniejszą umowę?

Nie działa wstecz. Zastrzeżenie ogranicza ryzyko kolejnych prób. Jeżeli PESEL był już zastrzeżony w chwili zawarcia umowy objętej obowiązkiem weryfikacji, może to stanowić dodatkową podstawę obrony.

Czy reklamację można złożyć e-mailem?

Reklamację można złożyć kanałem elektronicznym wskazanym przez podmiot. Najważniejsze jest zachowanie dowodu wysłania i treści. Jeżeli instytucja udostępnia formularz po zalogowaniu, warto pobrać potwierdzenie zgłoszenia.

Co wpisać w sprzeciwie od nakazu zapłaty?

Wskaż sąd i sygnaturę, zaskarż nakaz w całości, zaprzecz zawarciu umowy i otrzymaniu środków, opisz wyłudzenie oraz zgłoś dowody. Treść trzeba dostosować do rodzaju postępowania i pouczenia dołączonego do nakazu.

Co zrobić, gdy pożyczkę zaciągnął krewny mający dostęp do telefonu?

Brak zgody nadal może oznaczać brak umowy, ale trzeba szczegółowo opisać, kto miał dostęp do urządzenia, kodów, rachunku i dokumentów. Nie ukrywaj faktów, które mogą wynikać z logów lub historii konta.

Co zrobić, gdy komornik zajął rachunek?

Natychmiast ustal sąd, sygnaturę, wierzyciela i tytuł wykonawczy. Następnie trzeba dobrać właściwy środek sądowy i rozważyć wniosek o wstrzymanie wykonania. Reklamacja do banku nie zatrzymuje automatycznie egzekucji.

Podsumowanie

Po wykryciu wyłudzonego kredytu działaj równolegle: zabezpiecz PESEL i konta, zakwestionuj umowę u wierzyciela, zgłoś przestępstwo, zażądaj dokumentów i doprowadź do korekty danych w BIK. Jeżeli pojawił się nakaz zapłaty lub komornik, pierwszeństwo ma zachowanie terminu i właściwe pismo do sądu.

Nie opieraj sprawy wyłącznie na rozmowach telefonicznych ani na samym zawiadomieniu Policji. Komplet dokumentów, konsekwentne stanowisko o braku zawarcia umowy i szybka reakcja na pisma procesowe mają największe znaczenie dla ochrony przed cudzym długiem.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 6, art. 60 i art. 720.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, przepisy o sprzeciwie od nakazu zapłaty, EPU i powództwie o ustalenie.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w szczególności art. 190a § 2, art. 270 i art. 286 § 1.
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, w szczególności art. 105 i art. 105a.
• Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, przepisy o rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL.
• RODO i materiały Urzędu Ochrony Danych Osobowych, prawa dostępu, sprostowania i ograniczenia przetwarzania.
• Biuro Informacji Kredytowej, wsparcie w przypadku wyłudzeń.
• Portal Gov.pl, Elektroniczne Postępowanie Upominawcze.
• Rzecznik Finansowy, zasady składania reklamacji od 13 lutego 2026 r..

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.