Przedawnienie składek ZUS zabezpieczonych hipoteką – co może egzekwować ZUS?

Przedawnienie składek ZUS – podstawowe zasady

Zgodnie z art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ZUS przedawniają się co do zasady po upływie 5 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Termin ten obowiązuje obecnie dla większości należności składkowych.

W starszych sprawach należy jednak uwzględnić przepisy przejściowe. Dla części zaległości powstałych przed 1 stycznia 2012 r. zastosowanie mogą mieć wcześniejsze regulacje przewidujące 10-letni termin przedawnienia.

W praktyce oznacza to, że przy bardzo starych zaległościach ZUS trzeba każdorazowo ustalić:

• kiedy składki stały się wymagalne,
• czy bieg przedawnienia był zawieszany albo przerywany,
• czy należność została zabezpieczona hipoteką lub zastawem.

Kiedy bieg przedawnienia składek ZUS zostaje zawieszony?

Przedawnienie nie zawsze biegnie nieprzerwanie. Ustawa przewiduje sytuacje, w których termin przedawnienia ulega zawieszeniu. Najczęściej dotyczy to:

• zawarcia układu ratalnego lub odroczenia płatności,
• prowadzenia postępowania dotyczącego obowiązku ubezpieczenia albo wysokości składek,
• prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o którym dłużnik został skutecznie zawiadomiony,
• postępowania spadkowego po śmierci dłużnika.

W praktyce bardzo istotne jest ustalenie, czy ZUS rzeczywiście podejmował skuteczne czynności egzekucyjne oraz czy dłużnik był o nich informowany. Samo istnienie dokumentów w aktach nie zawsze oznacza skuteczne zawieszenie biegu przedawnienia.

W przypadku starszych należności warto również porównać sytuację składek ZUS z zasadami dotyczącymi przedawnienia roszczeń cywilnych, ponieważ mechanizmy przedawnienia w sprawach publicznoprawnych i cywilnych różnią się od siebie.

Kiedy składki ZUS nie przedawniają się całkowicie?

Wyjątek dotyczy należności zabezpieczonych hipoteką albo zastawem. Zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia możliwości dochodzenia należności z przedmiotu zabezpieczenia.

Oznacza to, że nawet jeśli składki są już przedawnione wobec dłużnika osobistego, ZUS może nadal prowadzić egzekucję z nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową.

Nie oznacza to jednak pełnej dowolności po stronie ZUS. Po upływie terminu przedawnienia należności mogą być egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki albo zastawu i tylko w granicach wynikających z zabezpieczenia.

W praktyce szczególne znaczenie ma suma hipoteki wpisana do księgi wieczystej. W starszych sprawach dotyczących hipotek ustanowionych przed nowelizacją ustawy o księgach wieczystych i hipotece często pojawiają się spory dotyczące zakresu odsetek oraz kosztów ubocznych.

W kontekście zabezpieczeń majątkowych warto również przeanalizować zagadnienia związane z zabezpieczeniem hipotecznym i zastaw ZUS, ponieważ podobne zasady dotyczą także innych form zabezpieczania należności publicznoprawnych.

Zakres odpowiedzialności przy hipotece przymusowej ZUS

Jeżeli ZUS zabezpieczył należność hipoteką przymusową, wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości niezależnie od tego, kto jest jej aktualnym właścicielem.

Dotyczy to również spadkobierców, którzy odziedziczyli nieruchomość obciążoną hipoteką. Odpowiadają oni jednak przede wszystkim rzeczowo – czyli do wysokości obciążenia nieruchomości.

W wielu sprawach pojawia się problem żądania przez ZUS odsetek narastających przez kilkanaście lub kilkadziesiąt lat. Aktualne orzecznictwo i praktyka wskazują jednak, że po przedawnieniu należności zakres egzekucji powinien być ograniczony do granic wynikających z zabezpieczenia hipotecznego oraz przepisów regulujących odpowiedzialność rzeczową.

Nie można automatycznie zakładać, że ZUS ma prawo dochodzić dowolnie wysokich odsetek wykraczających poza zakres zabezpieczenia ujawnionego w księdze wieczystej.

Jeżeli sprawa dotyczy małżonków albo majątku wspólnego, warto dodatkowo sprawdzić zasady dotyczące odpowiedzialności małżonka za zaległe składki, ponieważ odpowiedzialność współmałżonka zależy od wielu okoliczności prawnych i majątkowych.

Czy ZUS musi wykreślić hipotekę po spłacie?

Co do zasady po całkowitej spłacie należności zabezpieczonej hipoteką ZUS powinien wydać dokument pozwalający na wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej.

Jeżeli istnieje spór co do wysokości należności albo odsetek, konieczne może być wcześniejsze ustalenie rzeczywistego zakresu odpowiedzialności. W praktyce często wymaga to analizy:

• treści wpisu hipotecznego,
• decyzji ZUS,
• historii egzekucji,
• terminów przedawnienia,
• zakresu odpowiedzialności spadkobierców.

W niektórych przypadkach możliwe jest także wystąpienie do ZUS z wnioskiem o umorzenie części należności albo odsetek, szczególnie gdy występują wyjątkowe okoliczności życiowe lub społeczne.

FAQ

Czy składki ZUS zawsze przedawniają się po 5 latach?

Nie. W starszych sprawach mogą mieć zastosowanie wcześniejsze przepisy przewidujące 10-letni termin przedawnienia. Dodatkowo bieg przedawnienia może zostać zawieszony.

Czy hipoteka ZUS wygasa po przedawnieniu długu?

Nie. Sama hipoteka co do zasady pozostaje w księdze wieczystej do czasu spłaty zabezpieczonej należności albo wykreślenia wpisu.

Czy ZUS może żądać odsetek po przedawnieniu?

Po przedawnieniu zakres dochodzenia należności jest ograniczony. W praktyce spory często dotyczą tego, czy odsetki mieszczą się jeszcze w zakresie zabezpieczenia hipotecznego.

Czy spadkobierca odpowiada za stare długi wobec ZUS?

Tak, ale odpowiedzialność zależy od sposobu przyjęcia spadku, wartości majątku spadkowego oraz istniejących zabezpieczeń hipotecznych.

Czy można negocjować z ZUS spłatę zadłużenia?

Tak. W określonych sytuacjach możliwe jest rozłożenie zaległości na raty, odroczenie płatności albo częściowe umorzenie należności.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
2. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
4. Wyrok WSA w Warszawie z 9 grudnia 2009 r., sygn. V SA/Wa 1479/09.
5. Aktualne orzecznictwo dotyczące odpowiedzialności rzeczowej przy hipotece przymusowej ZUS.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.