- Żona nie odpowiada automatycznie za kredyt męża zaciągnięty bez jej zgody.
- Dzieci odpowiadają za długi ojca dopiero po przyjęciu spadku.
- Darowizna mieszkania lub udziału w nieruchomości może zostać podważona przez wierzyciela skargą pauliańską.
- Rozdzielność majątkowa może ograniczyć ryzyko egzekucji z majątku wspólnego.
- W przypadku ciężkiego alkoholizmu można rozważyć postępowanie o ubezwłasnowolnienie.
Długi alkoholika a odpowiedzialność rodziny
Samo uzależnienie od alkoholu nie powoduje automatycznie przejęcia długów przez rodzinę. W praktyce trzeba jednak odróżnić odpowiedzialność małżonka za życia dłużnika od odpowiedzialności spadkobierców po jego śmierci.
Powiązane ryzyko przedstawia artykuł „ochrona majątku przed hazardem”.
Osobny przypadek analizuje artykuł „ochrona rodziny przed hazardem”.
Jeżeli kredyt został zaciągnięty wyłącznie przez jednego małżonka i bez zgody drugiego małżonka, wierzyciel co do zasady nie może prowadzić egzekucji z całego majątku wspólnego. Znaczenie mają tutaj przepisy art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz konkretna treść umowy kredytowej.
Natomiast dzieci nie odpowiadają za długi rodzica za jego życia. Odpowiedzialność może pojawić się dopiero po śmierci dłużnika i przyjęciu spadku.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Rozdzielność majątkowa i ochrona mieszkania
Jednym z najczęściej stosowanych rozwiązań jest ustanowienie rozdzielności majątkowej. Można to zrobić notarialnie albo przez sąd. Od momentu ustanowienia rozdzielności nowo powstające zobowiązania jednego małżonka co do zasady nie obciążają drugiego.
Nie oznacza to jednak pełnej ochrony przed wierzycielami. Jeżeli dłużnik już miał problemy finansowe albo działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli, późniejsze przepisywanie majątku może zostać zakwestionowane.
W praktyce szczególnie ryzykowne są:
- darowizny mieszkań na rzecz dzieci lub małżonka,
- sprzedaż majątku po rażąco zaniżonej cenie,
- pozorne umowy zawierane wyłącznie w celu uniknięcia egzekucji.
Wierzyciel może wtedy wystąpić ze skargą pauliańską i żądać uznania czynności za bezskuteczną wobec siebie. Dotyczy to również sytuacji opisanych w artykule o skardze pauliańskiej wobec obdarowanego.
Darowizna mieszkania a skarga pauliańska
Zgodnie z art. 527 i następnymi Kodeksu cywilnego wierzyciel może żądać uznania czynności prawnej za bezskuteczną, jeżeli została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli.
W praktyce oznacza to, że bank lub firma pożyczkowa może próbować podważyć darowiznę mieszkania albo udziału w nieruchomości, jeśli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny lub trudniej prowadzić przeciwko niemu egzekucję.
Roszczenie takie co do zasady wygasa po upływie 5 lat od dokonania czynności.
Największe ryzyko dotyczy darowizn dokonywanych na rzecz najbliższej rodziny. W takich przypadkach prawo wprowadza domniemanie, że osoba obdarowana wiedziała o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Zobacz również: odrzucenie spadku po ojcu
Umowa dożywocia
Część rodzin rozważa zawarcie umowy dożywocia zamiast darowizny. Polega ona na przeniesieniu własności nieruchomości w zamian za zapewnienie utrzymania do końca życia.
Takie rozwiązanie może być trudniejsze do podważenia niż zwykła darowizna, ale nadal nie daje pełnej ochrony. Sąd każdorazowo ocenia, czy umowa miała rzeczywisty charakter odpłatny oraz czy nie została zawarta wyłącznie w celu ucieczki przed wierzycielami.
Jeżeli zadłużenie już istnieje albo dłużnik przewiduje problemy finansowe, wierzyciel nadal może próbować kwestionować skuteczność takiej umowy.
Brak zgody małżonki na kredyt
Jeżeli żona nie wyrażała zgody na zaciągnięcie kredytu, sytuacja prawna wygląda korzystniej dla rodziny. Zgodnie z art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wierzyciel może wtedy dochodzić spłaty głównie z majątku osobistego dłużnika.
Nie oznacza to jednak całkowitego bezpieczeństwa mieszkania. Jeżeli dłużnik posiada udział w nieruchomości, wierzyciel może próbować prowadzić egzekucję właśnie z tego udziału.
W przypadku wspólności majątkowej znaczenie ma również to, czy zobowiązanie zostało zaciągnięte na zwykłe potrzeby rodziny, czy wyłącznie na potrzeby jednej osoby.
Przeczytaj też: brak zgody małżonki na kredyt
Odrzucenie spadku po zadłużonym rodzicu
Po śmierci dłużnika spadkobiercy mają obecnie co do zasady 6 miesięcy od chwili dowiedzenia się o tytule swojego powołania do spadku na złożenie oświadczenia:
- o przyjęciu spadku,
- o przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza,
- o odrzuceniu spadku.
Jeżeli spadkobierca nie złoży żadnego oświadczenia, następuje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiedzialność za długi jest ograniczona do wartości odziedziczonego majątku.
W wielu przypadkach rodzina decyduje się jednak na całkowite odrzucenie spadku, aby uniknąć problemów związanych z długami.
Warto pamiętać, że odrzucenie spadku przez rodzica powoduje wejście do dziedziczenia jego dzieci. Przy małoletnich konieczne jest zwykle uzyskanie zgody sądu rodzinnego.
Ubezwłasnowolnienie alkoholika
W przypadku ciężkiego alkoholizmu można rozważyć postępowanie o ubezwłasnowolnienie całkowite lub częściowe. Podstawą może być art. 13 Kodeksu cywilnego, który wskazuje między innymi na pijaństwo jako przesłankę ubezwłasnowolnienia.
Ubezwłasnowolnienie nie rozwiązuje automatycznie problemu istniejących długów, ale może ograniczyć możliwość zaciągania kolejnych zobowiązań.
Jeżeli osoba zawierała umowy w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji, czasem możliwe jest również powoływanie się na nieważność umowy na podstawie art. 82 Kodeksu cywilnego. Wymaga to jednak zwykle opinii biegłych i oceny konkretnego stanu faktycznego.
Warto też rozważyć działania opisane w artykule dotyczącym ochrony rodziny przed długami uzależnionego, zwłaszcza gdy problem zadłużenia stale się pogłębia.
Przykłady
Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać działania podejmowane przez rodzinę zadłużonej osoby uzależnionej od alkoholu.
Pan Andrzej od kilku lat nadużywa alkoholu i bez wiedzy żony zawarł kilka umów pożyczek. Małżonkowie ustanowili rozdzielność majątkową jeszcze przed wszczęciem egzekucji. Dzięki temu wierzyciel nie mógł prowadzić egzekucji z wynagrodzenia żony ani z jej majątku osobistego.
Po śmierci zadłużonego ojca dorosłe dzieci zdecydowały się odrzucić spadek. Ponieważ jedno z nich miało małoletniego syna, konieczne było uzyskanie zgody sądu rodzinnego również na odrzucenie spadku w imieniu dziecka.
Pani Teresa przepisała mieszkanie na córkę krótko po wypowiedzeniu kredytu przez bank. Wierzyciel wystąpił później do sądu ze skargą pauliańską, twierdząc, że darowizna została dokonana w celu uniknięcia egzekucji. Sprawa wymagała kilkuletniego postępowania sądowego.
