Jak zabezpieczyć rodzinę przed długami alkoholika?

Długi alkoholika a odpowiedzialność rodziny

Samo uzależnienie od alkoholu nie powoduje automatycznie przejęcia długów przez rodzinę. W praktyce trzeba jednak odróżnić odpowiedzialność małżonka za życia dłużnika od odpowiedzialności spadkobierców po jego śmierci.

Jeżeli kredyt został zaciągnięty wyłącznie przez jednego małżonka i bez zgody drugiego małżonka, wierzyciel co do zasady nie może prowadzić egzekucji z całego majątku wspólnego. Znaczenie mają tutaj przepisy art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz konkretna treść umowy kredytowej.

Natomiast dzieci nie odpowiadają za długi rodzica za jego życia. Odpowiedzialność może pojawić się dopiero po śmierci dłużnika i przyjęciu spadku.

Rozdzielność majątkowa i ochrona mieszkania

Jednym z najczęściej stosowanych rozwiązań jest ustanowienie rozdzielności majątkowej. Można to zrobić notarialnie albo przez sąd. Od momentu ustanowienia rozdzielności nowo powstające zobowiązania jednego małżonka co do zasady nie obciążają drugiego.

Nie oznacza to jednak pełnej ochrony przed wierzycielami. Jeżeli dłużnik już miał problemy finansowe albo działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli, późniejsze przepisywanie majątku może zostać zakwestionowane.

W praktyce szczególnie ryzykowne są:

• darowizny mieszkań na rzecz dzieci lub małżonka,
• sprzedaż majątku po rażąco zaniżonej cenie,
• pozorne umowy zawierane wyłącznie w celu uniknięcia egzekucji.

Wierzyciel może wtedy wystąpić ze skargą pauliańską i żądać uznania czynności za bezskuteczną wobec siebie. Dotyczy to również sytuacji opisanych w artykule o skardze pauliańskiej wobec obdarowanego.

Darowizna mieszkania a skarga pauliańska

Zgodnie z art. 527 i następnymi Kodeksu cywilnego wierzyciel może żądać uznania czynności prawnej za bezskuteczną, jeżeli została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli.

W praktyce oznacza to, że bank lub firma pożyczkowa może próbować podważyć darowiznę mieszkania albo udziału w nieruchomości, jeśli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny lub trudniej prowadzić przeciwko niemu egzekucję.

Roszczenie takie co do zasady wygasa po upływie 5 lat od dokonania czynności.

Największe ryzyko dotyczy darowizn dokonywanych na rzecz najbliższej rodziny. W takich przypadkach prawo wprowadza domniemanie, że osoba obdarowana wiedziała o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Zobacz również: odrzucenie spadku po ojcu

Umowa dożywocia

Część rodzin rozważa zawarcie umowy dożywocia zamiast darowizny. Polega ona na przeniesieniu własności nieruchomości w zamian za zapewnienie utrzymania do końca życia.

Takie rozwiązanie może być trudniejsze do podważenia niż zwykła darowizna, ale nadal nie daje pełnej ochrony. Sąd każdorazowo ocenia, czy umowa miała rzeczywisty charakter odpłatny oraz czy nie została zawarta wyłącznie w celu ucieczki przed wierzycielami.

Jeżeli zadłużenie już istnieje albo dłużnik przewiduje problemy finansowe, wierzyciel nadal może próbować kwestionować skuteczność takiej umowy.

Brak zgody małżonki na kredyt

Jeżeli żona nie wyrażała zgody na zaciągnięcie kredytu, sytuacja prawna wygląda korzystniej dla rodziny. Zgodnie z art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wierzyciel może wtedy dochodzić spłaty głównie z majątku osobistego dłużnika.

Nie oznacza to jednak całkowitego bezpieczeństwa mieszkania. Jeżeli dłużnik posiada udział w nieruchomości, wierzyciel może próbować prowadzić egzekucję właśnie z tego udziału.

W przypadku wspólności majątkowej znaczenie ma również to, czy zobowiązanie zostało zaciągnięte na zwykłe potrzeby rodziny, czy wyłącznie na potrzeby jednej osoby.

Przeczytaj też: brak zgody małżonki na kredyt

Odrzucenie spadku po zadłużonym rodzicu

Po śmierci dłużnika spadkobiercy mają obecnie co do zasady 6 miesięcy od chwili dowiedzenia się o tytule swojego powołania do spadku na złożenie oświadczenia:

• o przyjęciu spadku,
• o przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza,
• o odrzuceniu spadku.

Jeżeli spadkobierca nie złoży żadnego oświadczenia, następuje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiedzialność za długi jest ograniczona do wartości odziedziczonego majątku.

W wielu przypadkach rodzina decyduje się jednak na całkowite odrzucenie spadku, aby uniknąć problemów związanych z długami.

Warto pamiętać, że odrzucenie spadku przez rodzica powoduje wejście do dziedziczenia jego dzieci. Przy małoletnich konieczne jest zwykle uzyskanie zgody sądu rodzinnego.

Ubezwłasnowolnienie alkoholika

W przypadku ciężkiego alkoholizmu można rozważyć postępowanie o ubezwłasnowolnienie całkowite lub częściowe. Podstawą może być art. 13 Kodeksu cywilnego, który wskazuje między innymi na pijaństwo jako przesłankę ubezwłasnowolnienia.

Ubezwłasnowolnienie nie rozwiązuje automatycznie problemu istniejących długów, ale może ograniczyć możliwość zaciągania kolejnych zobowiązań.

Jeżeli osoba zawierała umowy w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji, czasem możliwe jest również powoływanie się na nieważność umowy z osobą niezdolną do świadomego oświadczenia na podstawie art. 82 Kodeksu cywilnego. Wymaga to jednak zwykle opinii biegłych i oceny konkretnego stanu faktycznego.

Warto też rozważyć działania opisane w artykule dotyczącym ochrony rodziny przed długami uzależnionego, zwłaszcza gdy problem zadłużenia stale się pogłębia.

FAQ

Czy dzieci odpowiadają za długi alkoholika za jego życia?

Nie. Dzieci nie odpowiadają za zobowiązania rodzica za jego życia, chyba że same podpisały umowę jako współkredytobiorcy lub poręczyciele.

Czy bank może zająć wspólne mieszkanie małżonków?

Tak, ale zależy to od rodzaju długu, ustroju majątkowego oraz tego, czy drugi małżonek wyraził zgodę na zobowiązanie.

Czy darowizna mieszkania chroni przed komornikiem?

Nie zawsze. Wierzyciel może próbować podważyć darowiznę skargą pauliańską, jeśli została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Czy można zmusić alkoholika do leczenia?

W określonych przypadkach można złożyć wniosek do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych o wszczęcie procedury zobowiązania do leczenia odwykowego.

Czy ubezwłasnowolnienie powoduje unieważnienie wcześniejszych kredytów?

Nie. Ubezwłasnowolnienie działa na przyszłość. Wcześniejsze umowy można podważać tylko w określonych sytuacjach, np. gdy osoba działała bez świadomości znaczenia swoich czynności.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 28 lutego 2013 r., I ACa 870/12
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2008 r., V CSK 434/07

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.