- Roszczenie alimentacyjne stwierdzone prawomocnym wyrokiem przedawnia się co do zasady po 6 latach.
- Każde skutecznie prowadzone postępowanie egzekucyjne przerywa bieg przedawnienia.
- Uchylenie obowiązku alimentacyjnego nie likwiduje wcześniejszych zaległości.
- Odsetki od alimentów przedawniają się oddzielnie i zwykle po 3 latach.
- Dłużnik może dochodzić pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w części objętej przedawnieniem.
Przedawnienie alimentów zasądzonych wyrokiem sądu
W opisanej sytuacji trzeba odróżnić dwa rodzaje przedawnienia. Co innego dotyczy bieżących roszczeń alimentacyjnych, a co innego należności już zasądzonych prawomocnym wyrokiem sądu.
Zgodnie z art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem 3 lat. Przepis ten odnosi się jednak głównie do niezaspokojonych świadczeń alimentacyjnych jako takich.
Jeżeli natomiast alimenty zostały już stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu, zastosowanie znajduje art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego. Obecnie roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się z upływem 6 lat.
Do 9 lipca 2018 r. termin ten wynosił 10 lat. W praktyce przy starszych sprawach trzeba więc dodatkowo stosować przepisy przejściowe dotyczące zmian terminów przedawnienia.
Warto też pamiętać, że odsetki od zaległych alimentów traktowane są odrębnie i co do zasady przedawniają się po 3 latach.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Przerwanie biegu przedawnienia przez komornika
Kluczowe znaczenie w takich sprawach ma art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem bieg przedawnienia przerywa każda czynność przed sądem albo komornikiem podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia.
W praktyce oznacza to, że przedawnienie przerywają m.in.:
- złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji,
- prowadzenie postępowania komorniczego,
- złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności,
- uznanie długu przez dłużnika,
- częściowa dobrowolna spłata zaległości.
Po każdym skutecznym przerwaniu termin przedawnienia biegnie od początku. Dodatkowo przez czas trwania egzekucji przedawnienie co do zasady nie biegnie.
Czy po ponad 20 latach możliwa jest jeszcze egzekucja?
Tak, w określonych sytuacjach jest to nadal możliwe. Jeżeli wcześniejsze postępowanie egzekucyjne było prowadzone przez wiele lat i zostało umorzone dopiero np. w 2015 r., termin przedawnienia zaczął biec od nowa właśnie od tej daty.
W takim przypadku ponowne wszczęcie egzekucji przed upływem kolejnych 6 lat mogło skutecznie ponownie przerwać bieg przedawnienia.
Dlatego samo przekonanie, że „minęło już 20 lat”, nie oznacza jeszcze automatycznie wygaśnięcia możliwości egzekucji.
Inaczej może wyglądać sytuacja w zakresie odsetek. Jeżeli między zakończeniem poprzedniej egzekucji a wszczęciem kolejnej upłynęły ponad 3 lata, część odsetek mogła się przedawnić.
W takich sprawach warto przeanalizować również zagadnienie przedawnienie a egzekucja komornicza, ponieważ nie każdy przedawniony dług automatycznie powoduje obowiązek umorzenia egzekucji.
Podobna analiza może być potrzebna również w kontekście obrony przed dawnym roszczeniem, gdy wierzyciel po wielu latach wraca do egzekwowania należności.
Jak można bronić się przed egzekucją?
Jeżeli dłużnik uważa, że całość albo część roszczenia uległa przedawnieniu, może rozważyć wniesienie powództwa przeciwegzekucyjnego na podstawie art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego.
Takie powództwo służy do pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w całości albo części. Najczęściej dotyczy to właśnie przedawnionych odsetek lub błędnie wyliczonych należności.
Sama skarga na czynności komornika zwykle nie wystarcza do definitywnego podważenia istnienia długu. Komornik co do zasady wykonuje bowiem tytuł wykonawczy i nie bada samodzielnie przedawnienia roszczenia.
Jeżeli sprawa dotyczy alimentów związanych z Funduszem Alimentacyjnym, sytuacja może wyglądać inaczej niż przy alimentach między byłymi małżonkami. Warto wtedy przeanalizować także problematykę długu alimentacyjnego po wygaśnięciu obowiązku.
W praktyce znaczenie może mieć również przedawnienie roszczenia stwierdzonego wyrokiem, ponieważ podobne zasady stosuje się także do innych należności zasądzonych przez sąd.
Czy komornik może zostawić bardzo niską emeryturę?
Egzekucja alimentów podlega bardziej rygorystycznym zasadom niż zwykłe długi. Przy świadczeniach alimentacyjnych komornik może zająć większą część emerytury lub wynagrodzenia niż przy zwykłych należnościach.
Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. W razie wątpliwości warto sprawdzić:
- czy egzekucja rzeczywiście dotyczy alimentów,
- czy komornik prawidłowo wyliczył kwoty potrąceń,
- czy część należności nie jest już przedawniona,
- czy nie doszło do pobrania zawyżonych odsetek.
Przykłady
Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce działa przedawnienie alimentów i przerwanie biegu terminu przez egzekucję komorniczą.
Pan Andrzej miał zasądzone alimenty na byłą żonę jeszcze w latach 90. W 2001 r. komornik wszczął egzekucję i prowadził ją aż do 2014 r. Po kilku latach wierzycielka ponownie skierowała sprawę do komornika. Mimo bardzo starego wyroku sąd uznał, że należność główna nie była jeszcze przedawniona, ponieważ wcześniejsza egzekucja skutecznie przerwała bieg terminu.
Pani Ewa dochodziła od byłego męża zaległych alimentów wraz z odsetkami. Dłużnik wniósł jednak powództwo przeciwegzekucyjne i wykazał, że od zakończenia poprzedniej egzekucji do ponownego złożenia wniosku minęło ponad 3 lata. Sąd uznał, że część odsetek była już przedawniona.
Pan Tomasz był przekonany, że skoro obowiązek alimentacyjny został uchylony przez sąd, to wcześniejsze zaległości automatycznie wygasły. Dopiero po zajęciu emerytury dowiedział się, że uchylenie obowiązku dotyczy wyłącznie przyszłych świadczeń, a stare zaległości nadal mogą być dochodzone.
FAQ
Czy alimenty zawsze przedawniają się po 3 latach?
Nie. Termin 3-letni dotyczy co do zasady roszczeń alimentacyjnych jako świadczeń okresowych. Jeżeli jednak alimenty zostały zasądzone prawomocnym wyrokiem sądu, zastosowanie ma art. 125 Kodeksu cywilnego.
Czy uchylenie obowiązku alimentacyjnego kasuje stare długi?
Nie. Uchylenie obowiązku alimentacyjnego działa na przyszłość. Wcześniejsze zaległości nadal mogą być egzekwowane.
Czy komornik bada przedawnienie długu?
Zasadniczo nie. Komornik wykonuje tytuł wykonawczy. Zarzut przedawnienia najczęściej trzeba podnosić przed sądem.
Czy można odzyskać niesłusznie wyegzekwowane pieniądze?
W niektórych sytuacjach tak, ale zwykle wymaga to wcześniejszego uzyskania wyroku pozbawiającego wykonalności tytuł wykonawczy.
Czy częściowa spłata długu wpływa na przedawnienie?
Tak. Dobrowolna częściowa spłata może zostać uznana za uznanie długu i przerwać bieg przedawnienia.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
3. Wyrok Sądu Najwyższego z 15.01.2014 r., I CSK 197/13.
