- Na zwykłym rachunku firmowym przedsiębiorcy co do zasady nie działa kwota wolna przewidziana w art. 54 Prawa bankowego dla rachunków oszczędnościowych i oszczędnościowo-rozliczeniowych.
- Art. 890 § 2 K.p.c. pozwala w ustawowym zakresie na bieżące wypłaty wynagrodzeń pracowników wraz z podatkami i innymi ciężarami ustawowymi związanymi z tymi wypłatami.
- Nie istnieje ogólna ustawowa rezerwa na VAT, PIT, własne składki ZUS przedsiębiorcy ani inne bieżące koszty firmy.
- Wierzytelność z umowy B2B może korzystać z art. 833 § 21 K.p.c., jeżeli jest świadczeniem powtarzającym się służącym utrzymaniu albo stanowi jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną.
- Ochrona wierzytelności od kontrahenta i ochrona pieniędzy po ich wpływie na rachunek bankowy to dwa różne zagadnienia.
Egzekucja z konta firmowego przedsiębiorcy
W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej przedsiębiorca pozostaje osobą fizyczną, a majątek wykorzystywany w działalności nie tworzy odrębnego majątku należącego do innego podmiotu. Komornik może więc prowadzić egzekucję między innymi z wierzytelności na rachunku firmowym, jeżeli rachunek należy do dłużnika i nie zachodzi szczególne ustawowe wyłączenie.
Trzeba jednak odróżnić rachunek firmowy od rachunków wymienionych w art. 54 Prawa bankowego. Przepis ten ustanawia miesięczną kwotę wolną dla środków znajdujących się na rachunkach oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz terminowych lokatach oszczędnościowych osoby fizycznej. Typowy rachunek rozliczeniowy prowadzony dla działalności gospodarczej nie korzysta z tej ochrony tylko dlatego, że jego właścicielem jest osoba fizyczna prowadząca firmę.
Jeżeli zajęcie dotyczy prywatnego rachunku spełniającego warunki z art. 54 Prawa bankowego, zastosowanie może mieć kwota wolna na rachunku osobistym. Nie należy jednak automatycznie przenosić tej zasady na rachunek firmowy.
Wynagrodzenia pracowników i związane z nimi ciężary – art. 890 § 2
Od braku zwykłej kwoty wolnej na rachunku firmowym trzeba odróżnić szczególną regulację z art. 890 § 2 K.p.c. Wynikający z zajęcia rachunku zakaz wypłat nie obejmuje w ustawowym zakresie bieżących wypłat na wynagrodzenie za pracę wraz z podatkami i innymi ciężarami ustawowymi związanymi z tymi wynagrodzeniami.
Aby przedsiębiorca mógł skorzystać z tego rozwiązania, powinien przedstawić komornikowi odpis listy płac lub inny wiarygodny dowód potwierdzający bieżące należności pracownicze. Bank dokonuje wypłaty na podstawie zezwolenia komornika. Art. 890 § 2 przewiduje przy tym ustawowy limit odnoszący się do przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa GUS.
Przedsiębiorca zatrudnia pracowników i po zajęciu rachunku przedstawia komornikowi bieżącą listę płac oraz dokumenty pozwalające ustalić podatki i ustawowe ciężary związane z wypłatą tych wynagrodzeń. Może wówczas domagać się zastosowania art. 890 § 2 K.p.c. Nie oznacza to jednak zwolnienia dodatkowych środków przeznaczonych na wszystkie pozostałe zobowiązania podatkowe i składkowe firmy.
Własne podatki i ZUS przedsiębiorcy – brak ogólnego wyłączenia
Art. 890 § 2 K.p.c. nie tworzy ogólnej puli pieniędzy chronionej dlatego, że przedsiębiorca zamierza przeznaczyć ją na VAT, podatek dochodowy, własne składki ZUS, ratę leasingu, czynsz za lokal albo inne koszty działalności. Sam obowiązek zapłaty takich należności nie powoduje automatycznego zwolnienia odpowiedniej kwoty z zajęcia rachunku.
Inaczej należy oceniać podatki i inne ustawowe ciężary bezpośrednio związane z bieżącą wypłatą wynagrodzeń pracowników, ponieważ właśnie tę sytuację obejmuje art. 890 § 2. Dlatego dokumentowanie listy płac i związanych z nią należności ma inne znaczenie niż przedstawienie komornikowi deklaracji dotyczących własnych podatków albo składek przedsiębiorcy.
Komornik zajął rachunek firmowy albo dochód z B2B?
Zakres ochrony zależy od tego, czy zajęto rachunek bankowy, wierzytelność od kontrahenta czy inne składniki majątku. Prawnik może ocenić dokumenty i wskazać, czy w konkretnej sytuacji można powołać się na art. 890 § 2 albo art. 833 § 21 K.p.c.
Opisz zajęcie i sprawdź możliwości działania ›Umowa B2B a ochrona przed egzekucją
Inne zasady mogą mieć znaczenie wtedy, gdy komornik zajmuje nie pieniądze znajdujące się już na rachunku przedsiębiorcy, lecz wierzytelność przysługującą mu wobec kontrahenta. W przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą zastosowanie może znaleźć art. 833 § 21 K.p.c.
Zgodnie z tym przepisem ograniczenia przewidziane w art. 87 i art. 871 Kodeksu pracy stosuje się odpowiednio do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania, albo do świadczeń stanowiących jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną. Są to alternatywne przesłanki. Przepis nie wymaga więc w każdym przypadku, aby przedsiębiorca współpracował wyłącznie z jednym kontrahentem.
Sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej, wystawiania faktur czy rozliczania podatku VAT również nie wyklucza tej ochrony. Trzeba natomiast ustalić rzeczywisty charakter zajętej wierzytelności. Regularne wynagrodzenie wypłacane za osobistą pracę wykonywaną co miesiąc może być oceniane inaczej niż jednorazowa należność za sprzedaż towaru, duży kontrakt inwestycyjny albo sporadyczne zlecenie gospodarcze.
Jak wykazać, że dochód B2B podlega art. 833 § 21 K.p.c.?
Jeżeli komornik zajął wynagrodzenie należne od kontrahenta, przedsiębiorca powinien przedstawić dokumenty pozwalające ocenić charakter tego świadczenia. Przydatne mogą być w szczególności:
- umowa określająca sposób i częstotliwość rozliczeń,
- faktury wystawiane w regularnych okresach,
- historia wcześniejszych cyklicznych płatności od kontrahenta,
- dokumenty wskazujące, że świadczenie służy bieżącemu utrzymaniu dłużnika,
- informacje i dokumenty pozwalające ustalić, czy jest to jedyne źródło dochodu osoby fizycznej.
W piśmie do komornika warto wskazać wprost art. 833 § 21 K.p.c. i wyjaśnić, która z ustawowych przesłanek jest spełniona. Jeżeli przepis ma zastosowanie, do zajętej wierzytelności odpowiednio stosuje się ograniczenia wynikające z art. 87 i art. 871 Kodeksu pracy.
Osoba prowadząca jednoosobową działalność co miesiąc wystawia kontrahentowi fakturę za osobiście wykonywane usługi i z tych regularnych płatności finansuje swoje utrzymanie. Po zajęciu wierzytelności przedstawia umowę, faktury i historię płatności. O zastosowaniu art. 833 § 21 nie przesądza sama nazwa umowy B2B ani faktura, lecz powtarzalny i utrzymaniowy charakter konkretnego świadczenia albo to, że jest ono jedynym źródłem dochodu tej osoby.
Podobny mechanizm ochronny może mieć znaczenie przy niektórych umowach cywilnoprawnych. Zasady dotyczące takich świadczeń szerzej opisuje artykuł o egzekucji przy umowie zlecenie.
Egzekucja z faktur i wierzytelności od kontrahenta
Komornik może zająć wierzytelność przedsiębiorcy jeszcze przed jej zapłatą. Kontrahent otrzymujący zawiadomienie o zajęciu nie powinien wtedy płacić zajętej należności przedsiębiorcy wbrew treści zajęcia, lecz postępować zgodnie z obowiązkami wskazanymi przez organ egzekucyjny.
Mechanizm takiego zajęcia i obowiązki kontrahenta szerzej omawia artykuł dotyczący zajęcia wierzytelności z faktury przez komornika.
Jeżeli jednak zajęta wierzytelność spełnia warunki z art. 833 § 21 K.p.c., przedsiębiorca może powoływać się na wynikające z tego przepisu ograniczenia egzekucji. W razie sporu warto ustalić, czy problem dotyczy samej kwalifikacji świadczenia, czy sposobu wykonania zajęcia. Pomocne może być również omówienie dotyczące zajęcia wynagrodzenia wynikającego z faktury.
Czy ochrona B2B działa po wpływie pieniędzy na konto?
Ochrony konkretnej wierzytelności na podstawie art. 833 § 21 K.p.c. nie należy utożsamiać z ochroną rachunku bankowego. Jeżeli wynagrodzenie od kontrahenta zostanie już zapłacone na rachunek, dalsza egzekucja z wierzytelności wobec banku podlega zasadom właściwym dla zajęcia rachunku.
Nie można więc zakładać, że pieniądze zachowają na zwykłym rachunku firmowym dokładnie taki sam limit ochrony tylko dlatego, że wcześniej pochodziły z powtarzającego się wynagrodzenia B2B. Jeżeli znaczenie ma art. 833 § 21, należy reagować przede wszystkim na etapie zajęcia wierzytelności należnej od kontrahenta i przedstawić dokumenty pozwalające prawidłowo określić jej charakter.
Co zrobić, gdy komornik nie uwzględnia ograniczeń egzekucji?
Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, co dokładnie zostało zajęte. Inne przepisy dotyczą rachunku bankowego, inne wierzytelności wobec kontrahenta, a jeszcze inne wynagrodzenia ze stosunku pracy. Sam argument, że przedsiębiorca potrzebuje pieniędzy na życie albo dalsze prowadzenie firmy, nie tworzy dodatkowego ustawowego wyłączenia spod egzekucji.
Jeżeli problem dotyczy świadczenia B2B spełniającego przesłanki art. 833 § 21, należy niezwłocznie przedstawić komornikowi umowę, historię cyklicznych płatności i pozostałe dokumenty oraz zażądać zastosowania właściwych ograniczeń. Przy rachunku firmowym i wynagrodzeniach pracowników trzeba natomiast powołać się na art. 890 § 2 i udokumentować bieżące wypłaty pracownicze.
Jeżeli komornik dokona czynności z naruszeniem przepisów albo odmówi dokonania czynności, którą powinien podjąć, może przysługiwać skarga na czynności komornika. Co do zasady termin na jej wniesienie wynosi tydzień i jest liczony zgodnie z art. 767 § 4 K.p.c. od dokonania czynności, zawiadomienia o niej albo uzyskania o niej wiadomości – zależnie od okoliczności konkretnej sprawy. Skargę wnosi się do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności lub zaniechał jej dokonania.
Jeżeli problem polega na prowadzeniu egzekucji w nieprawidłowym zakresie, warto ustalić, czy właściwym działaniem jest wniosek o ograniczenie egzekucji. Gdy komornik pobrał środki, których nie powinien był pobrać, znaczenie ma natomiast przyczyna pobrania i etap postępowania; szerzej opisujemy to w artykule o tym, jak odzyskać pieniądze niesłusznie pobrane przez komornika.
FAQ
Czy komornik musi zostawić VAT i ZUS na koncie firmowym?
Nie. Nie istnieje ogólna zasada nakazująca pozostawienie na rachunku firmowym kwoty przeznaczonej na VAT, podatek dochodowy albo własne składki ZUS przedsiębiorcy. Art. 890 § 2 K.p.c. dotyczy w szczególności bieżących wynagrodzeń pracowników wraz z podatkami i innymi ciężarami ustawowymi związanymi z tymi wypłatami, a nie wszystkich zobowiązań publicznoprawnych firmy.
Czy można wypłacić z zajętego rachunku pieniądze na pensje pracowników?
Tak, jeżeli spełnione są warunki art. 890 § 2 K.p.c. Przedsiębiorca powinien przedłożyć komornikowi odpis listy płac albo inny wiarygodny dowód. Bank dokonuje wypłaty na podstawie zezwolenia komornika i w granicach określonych przez przepis.
Czy B2B z kilkoma kontrahentami może korzystać z art. 833 § 21 K.p.c.?
Może. Współpraca wyłącznie z jednym kontrahentem nie jest ustawowym warunkiem ochrony. Przy kilku źródłach przychodu konkretne świadczenie nie będzie zazwyczaj jedynym źródłem dochodu, ale nadal może podlegać analizie jako świadczenie powtarzające się, którego celem jest zapewnienie utrzymania. Decydują rzeczywiste cechy zajętej wierzytelności.
Czy każda miesięczna faktura B2B podlega ochronie jak pensja?
Nie. Regularność płatności jest ważna, ale sama comiesięczna faktura nie wystarcza. Trzeba ustalić, czy świadczenie spełnia przesłanki art. 833 § 21 K.p.c. Znaczenie ma między innymi charakter współpracy, powtarzalność świadczenia, jego funkcja utrzymaniowa i sytuacja dochodowa dłużnika.
Czy ochrona wierzytelności z faktury działa tak samo po wpływie pieniędzy na konto?
Nie automatycznie. Art. 833 § 21 dotyczy ograniczeń egzekucji z określonego świadczenia. Po wpłacie pieniędzy na rachunek bankowy egzekucja dotyczy wierzytelności wobec banku i trzeba zastosować przepisy właściwe dla zajęcia rachunku. Na zwykłym rachunku firmowym nie powstaje z tego powodu bankowa kwota wolna odpowiadająca ochronie wynagrodzenia.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz, co zostało zajęte, z czego pochodzą wpływy i jakie dokumenty otrzymałeś od komornika. Prawnik może ocenić właściwy zakres ochrony i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 767, art. 833 § 21 oraz art. 890 § 2 i § 21 – ELI / Dziennik Ustaw
2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, w szczególności art. 54 – ELI / Dziennik Ustaw
3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 87 i art. 871 – ELI / Dziennik Ustaw
