- Komornik nie bada, czy dawny mandat był zasadny ani czy roszczenie jest przedawnione; działa na podstawie tytułu wykonawczego.
- Jeżeli nakaz zapłaty wysłano na nieaktualny adres, trzeba szybko zwrócić się do sądu o doręczenie nakazu i złożyć sprzeciw albo ewentualny wniosek o przywrócenie terminu.
- Roszczenia z przewozu osób co do zasady przedawniają się po roku, ale po prawomocnym orzeczeniu sądu obowiązuje odrębny termin dla roszczeń stwierdzonych orzeczeniem.
- Skarga na czynność komornika służy do kwestionowania błędów komornika, a nie samego długu.
- Jeżeli po powstaniu tytułu wykonawczego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane, właściwym środkiem może być powództwo opozycyjne.
Wstrzymanie egzekucji komorniczej
Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, z jakiego tytułu prowadzona jest egzekucja. Od komornika należy uzyskać co najmniej: sygnaturę sprawy komorniczej, oznaczenie wierzyciela, sąd i sygnaturę tytułu wykonawczego, datę wydania nakazu zapłaty albo wyroku oraz informację, kiedy nadano klauzulę wykonalności. Dopiero po sprawdzeniu tych danych można dobrać właściwy środek obrony.
Jeżeli zajęcie wynika z nakazu zapłaty, którego dłużnik nigdy nie odebrał, bo korespondencja była kierowana na stary adres zameldowania zamiast na rzeczywisty adres zamieszkania, nie należy ograniczać się do pisma do komornika. Komornik nie uchyli samodzielnie nakazu zapłaty. Trzeba zwrócić się do sądu, który wydał nakaz, wskazać nieprawidłowe doręczenie i złożyć sprzeciw, jeżeli termin do jego wniesienia nie rozpoczął biegu. Dla bezpieczeństwa w praktyce często składa się także ewentualny wniosek o przywrócenie terminu do sprzeciwu, zwłaszcza gdy z akt wynika, że sąd uznał doręczenie za skuteczne.
Termin na sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym wynosi obecnie 2 tygodnie od doręczenia nakazu. Jeżeli doręczenie było wadliwe, zasadniczy argument polega na tym, że termin w ogóle nie zaczął prawidłowo biec. Trzeba to jednak wykazać dokumentami, np. umową najmu, umową o pracę, potwierdzeniem pobytu za granicą, korespondencją urzędową kierowaną na inny adres, zaświadczeniem o zameldowaniu czasowym albo innymi dowodami faktycznego miejsca zamieszkania w danym okresie.
Równolegle warto złożyć do sądu wniosek o zawieszenie albo wstrzymanie egzekucji do czasu rozpoznania sprzeciwu lub innego środka prawnego. Samo wniesienie pisma do sądu nie zawsze powoduje automatyczne zatrzymanie egzekucji, dlatego wniosek o zabezpieczenie lub zawieszenie ma duże znaczenie praktyczne.
- nieznana podstawa zajęcia konta przez komornika
Jeżeli dłużnik kwestionuje mandat lub jego przedawnienie, może być potrzebny wniosek o zawieszenie egzekucji. Sam wniosek powinien wskazywać konkretną podstawę wstrzymania czynności i być powiązany z właściwym środkiem służącym podważeniu należności albo tytułu wykonawczego.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Skarga na czynność komornika
Skarga na czynność komornika jest właściwa wtedy, gdy problem dotyczy sposobu prowadzenia egzekucji, np. zajęcia środków ustawowo wolnych od egzekucji, nieprawidłowego zawiadomienia, błędnego wyliczenia kosztów albo czynności dokonanej mimo przeszkody procesowej. Co do zasady skargę wnosi się w terminie tygodnia od dnia dokonania czynności, zawiadomienia o niej albo dowiedzenia się o czynności, jeżeli zawiadomienia nie było.
Skarga nie jest jednak środkiem do podważenia samego długu. Jeżeli dłużnik twierdzi, że mandat nie istniał, roszczenie było przedawnione przed wydaniem nakazu albo nakaz zapłaty doręczono wadliwie, trzeba działać przede wszystkim w sądzie, który wydał tytuł, albo wytoczyć odpowiednie powództwo przeciwko wierzycielowi.
Przedawnienie roszczenia
W sprawach dotyczących opłat za przejazd bez ważnego biletu trzeba odróżnić przedawnienie samego roszczenia przewoźnika od przedawnienia roszczenia już stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu. Roszczenia z umowy przewozu osób co do zasady przedawniają się z upływem roku od dnia wykonania przewozu, a Prawo przewozowe przewiduje również roczny termin przedawnienia roszczeń dochodzonych na podstawie tej ustawy lub przepisów wykonawczych. Zgodnie z art. 120 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. W praktyce oznacza to, że stare mandaty komunikacyjne trzeba dokładnie sprawdzić pod kątem daty przejazdu, daty wezwania, daty pozwu i daty wydania orzeczenia.
Jeżeli jednak wierzyciel uzyskał prawomocny nakaz zapłaty albo wyrok, sytuacja się zmienia. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat, przy czym koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że przepis szczególny przewiduje krótszy termin. Roszczenia o świadczenia okresowe należne w przyszłości, w tym często odsetki za dalszy okres, przedawniają się krócej.
Bieg przedawnienia może zostać przerwany m.in. przez czynność przed sądem albo organem egzekucyjnym podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub egzekwowania roszczenia. Po przerwaniu termin biegnie na nowo, a w czasie trwania postępowania sądowego lub egzekucyjnego przedawnienie nie biegnie na nowo aż do zakończenia tego postępowania. Dlatego nie wystarczy policzyć lat od wystawienia mandatu; trzeba przejrzeć akta sprawy sądowej i egzekucyjnej.
Jeżeli przedawnienie nastąpiło dopiero po powstaniu tytułu wykonawczego albo po zamknięciu rozprawy, może być podstawą powództwa opozycyjnego. Jeżeli roszczenie było przedawnione już przed wydaniem nakazu, ale nakaz doręczono prawidłowo i dłużnik nie wniósł sprzeciwu, podniesienie tego zarzutu po latach może być znacznie trudniejsze.
Powództwo opozycyjne w sprawie długów
Powództwo opozycyjne, nazywane też powództwem przeciwegzekucyjnym, wnosi się przeciwko wierzycielowi, a nie przeciwko komornikowi. Na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego dłużnik może żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości albo w części, jeżeli „po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane”.
Takim zdarzeniem może być m.in. zapłata, potrącenie, zwolnienie z długu albo przedawnienie, jeżeli nastąpiło na etapie, na którym można je skutecznie podnieść w powództwie opozycyjnym. W pozwie warto jednocześnie złożyć wniosek o zabezpieczenie przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego, ponieważ samo wniesienie pozwu nie zatrzymuje automatycznie działań komornika.
Powództwo opozycyjne ma sens dopóty, dopóki tytuł wykonawczy może być jeszcze wykonywany. Jeżeli komornik wyegzekwował już całe świadczenie, trzeba ocenić, czy możliwe jest odzyskanie środków od wierzyciela na innej podstawie, np. jako świadczenia nienależnego albo w związku z uchyleniem tytułu.
Co zrobić, gdy dłużnik nie pamięta mandatu?
Brak pamięci o mandacie nie wystarczy do zatrzymania egzekucji. Warto jednak sprawdzić dokumenty źródłowe: wezwanie do zapłaty, notatkę kontrolera, dane osoby ukaranej, datę i miejsce przejazdu, numer dokumentu tożsamości oraz podpis, jeżeli występuje. Jeżeli z dokumentów wynika, że ktoś mógł posłużyć się cudzymi danymi, należy rozważyć zawiadomienie organów ścigania i równoległe wykorzystanie tej okoliczności w sprawie cywilnej.
Jeżeli w aktach są wyraźne niezgodności, np. inny numer dokumentu, niemożliwość przebywania w danym miejscu w danym dniu albo błędne dane osobowe, mogą one uzasadniać obronę w sprzeciwie od nakazu zapłaty, a w wyjątkowych sytuacjach także inne środki procesowe. Dobór środka zależy jednak od tego, czy tytuł wykonawczy jest prawomocny i czy doręczenia były prawidłowe.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, dlaczego w sprawach dawnych mandatów kluczowe jest ustalenie drogi doręczeń, dat czynności wierzyciela i rodzaju tytułu wykonawczego.
Pan Marek od 2011 r. mieszkał za granicą, ale nakaz zapłaty za opłatę dodatkową z komunikacji miejskiej wysłano na jego dawny adres zameldowania w Polsce. O sprawie dowiedział się dopiero po zajęciu rachunku bankowego. W takiej sytuacji powinien uzyskać z sądu odpis nakazu i dokumenty doręczenia, wykazać rzeczywisty adres zamieszkania w czasie doręczeń oraz złożyć sprzeciw albo ewentualny wniosek o przywrócenie terminu wraz z wnioskiem o wstrzymanie egzekucji.
Pani Anna znalazła w dokumentach informację, że mandat wystawiono w 2010 r., ale pozew wniesiono dopiero kilka lat później. Jeżeli przed pozwem roszczenie było już przedawnione, a nakaz zapłaty nie został jej skutecznie doręczony, najważniejsze może być wzruszenie nakazu przez sprzeciw. Jeżeli natomiast nakaz był prawomocny i dopiero później upłynął termin przedawnienia roszczenia stwierdzonego orzeczeniem, właściwsze może być powództwo opozycyjne.
Pan Tomasz ustalił, że komornik prowadzi egzekucję na podstawie prawomocnego nakazu zapłaty, a wierzyciel kilka razy składał skuteczne wnioski egzekucyjne. Mimo że mandat był bardzo stary, kolejne czynności mogły przerwać bieg przedawnienia. W takim przypadku sama data przejazdu nie przesądza o wyniku sprawy, a przed podjęciem decyzji trzeba przeanalizować pełną historię postępowań.
