- Nadwyżka po wykonaniu planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości co do zasady należy się dłużnikowi.
- Plan podziału wykonuje się po jego uprawomocnieniu, a zarzuty do planu wnosi się zasadniczo w terminie dwóch tygodni od doręczenia planu.
- Inny wierzyciel nie może zająć samej sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, ale może zająć wierzytelność dłużnika o zwrot kwoty przypadającej mu z planu podziału.
- Jeżeli przed wypłatą nadwyżki dojdzie do skutecznego zajęcia tej wierzytelności, komornik może nie przekazać środków dłużnikowi, tylko rozliczyć je w ramach dalszej egzekucji.
- Gdy komornik wstrzymuje wypłatę bez jasnej podstawy, warto żądać pisemnego wyjaśnienia i rozważyć skargę na czynność albo zaniechanie komornika.
Plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości
Nadwyżka dla dłużnika może zostać ustalona dopiero po odjęciu kosztów oraz kwot przypadających wierzycielom. Plan podziału jest więc w tym artykule dokumentem, który pokazuje, czy po rozliczeniu egzekucji rzeczywiście pozostaje suma należna dłużnikowi.
Kolejność zaspokojenia, treść planu, udział innych organów egzekucyjnych i zarzuty do planu omawia poradnik o planie podziału z nieruchomości. Poniżej koncentrujemy się na wypłacie wykazanej nadwyżki i możliwości jej zajęcia przez innych wierzycieli.
Czy nadwyżka z planu podziału przepada?
Nie. Sama nadwyżka po spłacie wierzycieli nie przepada i nie staje się automatycznie własnością Skarbu Państwa, sądu ani komornika. Jeżeli z prawomocnego planu podziału wynika, że określona kwota przypada dłużnikowi, to co do zasady dłużnik ma roszczenie o jej wypłatę.
Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to ustalenie w planie podziału, komu przypada niewykorzystana część ceny uzyskanej z licytacji. Druga to możliwość zajęcia przez innych wierzycieli wierzytelności dłużnika o wypłatę tej kwoty. Plan może więc wskazywać dłużnika jako osobę uprawnioną, ale jeżeli zanim pieniądze zostaną wypłacone dojdzie do skutecznego zajęcia, dłużnik może ich nie otrzymać bezpośrednio na rachunek.
Obowiązek przekazania środków po wykonaniu planu podziału
Aktualnie obowiązek przekazywania wyegzekwowanych należności wynika z art. 31 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, a nie z uchylonej ustawy o komornikach sądowych i egzekucji z 1997 r. Co do zasady pozostałe wyegzekwowane należności komornik przekazuje uprawnionemu w terminie 4 dni od dnia ich otrzymania, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. Inne zasady dotyczą m.in. pierwszej wpłaty z rachunku bankowego, rachunku SKOK albo rachunku maklerskiego oraz świadczeń alimentacyjnych i rentowych.
W sprawach dotyczących planu podziału z egzekucji nieruchomości kluczowe jest jednak to, czy plan jest już wykonalny i czy nie doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności dłużnika o zwrot nadwyżki. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności można ocenić, czy komornik powinien niezwłocznie wypłacić pieniądze dłużnikowi.
Czy inni wierzyciele mogą zająć nadwyżkę?
Tak, ale trzeba to ująć precyzyjnie. Zgodnie z art. 9081 § 4 K.p.c. nie jest dopuszczalne zajęcie samej sumy uzyskanej w toku egzekucji z nieruchomości. Przepis ten jednocześnie wyraźnie dopuszcza zajęcie wierzytelności dłużnika o zwrot kwoty, która może mu przypadać zgodnie z planem podziału sumy uzyskanej z egzekucji.
W praktyce oznacza to, że wierzyciel, który nie uczestniczył w pierwotnej egzekucji z nieruchomości, nie może po prostu dopisać się do już ustalonego planu podziału po jego wykonaniu. Może natomiast prowadzić przeciwko dłużnikowi inną egzekucję i skierować ją do wierzytelności dłużnika o wypłatę nadwyżki. Zajęcie kieruje się do organu będącego dysponentem tej sumy.
Jeżeli takie zajęcie zostało dokonane przed wypłatą nadwyżki, komornik albo sąd dysponujący środkami nie powinien przekazać pieniędzy dłużnikowi z pominięciem zajęcia. Jeżeli natomiast zajęcia nie było, a plan podziału jest prawomocny i wykonalny, brak wypłaty wymaga konkretnej podstawy prawnej.
Depozyt sądowy a nadwyżka dla dłużnika
Środki z egzekucji z nieruchomości mogą znajdować się na rachunku depozytowym sądu albo w dyspozycji organu egzekucyjnego. Sam fakt, że pieniądze pozostają w depozycie, nie oznacza jeszcze, że dłużnik traci do nich prawo. Depozyt pełni funkcję techniczną i zabezpieczającą do czasu wykonania planu podziału albo wyjaśnienia przeszkód w wypłacie.
Jeżeli świadczenie zostało złożone do depozytu przed zajęciem, wierzyciel zajętej wierzytelności może dążyć do tego, aby środki zostały wydane organowi egzekucyjnemu prowadzącemu egzekucję z tej wierzytelności, a nie bezpośrednio jemu. Ostateczny sposób rozliczenia zależy od treści planu podziału, daty zajęcia, rodzaju prowadzonej egzekucji i tego, kto jest aktualnie dysponentem sumy.
Wypłata nadwyżki dłużnikowi
Jeżeli z planu podziału wynika, że po spłacie wierzycieli określona kwota przypada dłużnikowi, a przed wypłatą nie dokonano skutecznego zajęcia tej wierzytelności, komornik powinien doprowadzić do wypłaty nadwyżki dłużnikowi. Dłużnik powinien wskazać aktualny rachunek bankowy i może złożyć pisemny wniosek o wykonanie prawomocnego planu podziału.
Jeżeli komornik twierdzi, że nadwyżka została zajęta, dłużnik powinien sprawdzić, czy rzeczywiście istnieje tytuł wykonawczy, postępowanie egzekucyjne i skuteczne zajęcie wierzytelności o zwrot nadwyżki. Warto też ustalić, czy nie doszło do sytuacji, w której komornik zatrzymał lub rozliczył więcej środków, niż wynikało z zadłużenia. W takim kontekście pomocna może być analiza, czym jest nadpłata u komornika.
Gdy komornik nie wypłaca środków i nie podaje jasnej podstawy, dłużnik może żądać pisemnego stanowiska. W zależności od okoliczności w grę może wchodzić skarga na czynność komornika albo na zaniechanie dokonania czynności. Co do zasady skargę wnosi się w terminie tygodnia, dlatego nie warto zwlekać z analizą dokumentów.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak ta sama zasada może działać różnie w zależności od tego, czy przed wypłatą nadwyżki pojawiło się skuteczne zajęcie wierzytelności dłużnika.
Po sprzedaży mieszkania w egzekucji z nieruchomości plan podziału przewidywał spłatę banku, kosztów egzekucyjnych i wierzyciela osobistego. Po rozliczeniu wszystkich należności pozostało 52 000 zł. Nikt nie wniósł zarzutów do planu, a przed wypłatą nie dokonano zajęcia wierzytelności o zwrot tej kwoty. W tej sytuacji nadwyżka powinna zostać wypłacona dłużnikowi.
Dłużniczka miała otrzymać 30 000 zł nadwyżki po licytacji działki. Zanim komornik wykonał plan podziału, inny wierzyciel prowadzący odrębne postępowanie egzekucyjne zajął jej wierzytelność o wypłatę tej nadwyżki. W takim przypadku środki mogą zostać rozliczone w ramach tego zajęcia, mimo że w planie podziału kwota była oznaczona jako przypadająca dłużniczce.
Dłużnik otrzymał informację, że nadwyżka pozostanie w depozycie, ale komornik nie wskazał żadnego zajęcia ani postanowienia sądu wstrzymującego wypłatę. W takiej sytuacji dłużnik powinien wystąpić o pisemne wyjaśnienie podstawy wstrzymania środków i rozważyć skargę, jeżeli organ egzekucyjny nie wykonuje prawomocnego planu bez uzasadnionej przyczyny.
