Upadłość konsumencka dłużnika a odzyskanie należności

Upadłość konsumencka dłużnika a wierzyciel

Upadłość konsumencka dotyczy osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Jeżeli dłużnikiem jest spółka, nie będzie to upadłość konsumencka, lecz postępowanie właściwe dla przedsiębiorcy. Jeżeli natomiast dług wobec firmy powstał w związku z działalnością jednoosobową osoby fizycznej, a ta osoba zakończyła działalność i składa wniosek jako konsument, wierzytelność może zostać objęta postępowaniem upadłościowym.

Dla wierzyciela najważniejszy skutek jest praktyczny: po ogłoszeniu upadłości nie odzyskuje się już należności przez indywidualną egzekucję komorniczą z majątku objętego masą upadłości. Roszczenie trzeba dochodzić w postępowaniu upadłościowym, a o realnym poziomie zaspokojenia decydują majątek dłużnika, koszty postępowania, kategoria wierzytelności oraz ewentualny plan spłaty.

Sam fakt, że wierzyciel ma wyrok sądu albo tytuł wykonawczy, nie wyłącza skutków upadłości. Taki dokument jest jednak bardzo ważny przy zgłoszeniu wierzytelności, ponieważ potwierdza podstawę i wysokość roszczenia.

Co powinien zrobić wierzyciel po ogłoszeniu upadłości?

Po obwieszczeniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości wierzyciel powinien sprawdzić dane postępowania w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, ustalić sygnaturę, dane syndyka oraz termin zgłoszenia wierzytelności. Co do zasady wierzytelność zgłasza się syndykowi za pośrednictwem systemu KRZ w terminie 30 dni od obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

W zgłoszeniu warto wskazać przede wszystkim kwotę należności głównej, odsetki naliczone na dzień ogłoszenia upadłości, koszty procesu, koszty egzekucji, podstawę roszczenia, termin wymagalności oraz dowody, np. umowę, faktury, wezwania do zapłaty, nakaz zapłaty, wyrok, klauzulę wykonalności i dokumenty od komornika.

Spóźnione zgłoszenie może istotnie pogorszyć sytuację wierzyciela. Jeżeli zgłoszenie zostanie dokonane dopiero po złożeniu przez syndyka projektu planu spłaty wierzycieli albo informacji o podstawach umorzenia zobowiązań bez planu spłaty, zostanie pozostawione bez rozpoznania. Dlatego wierzyciel nie powinien czekać na zakończenie egzekucji komorniczej, tylko od razu reagować na obwieszczenie w KRZ.

Co dzieje się z egzekucją komorniczą?

Jeżeli przed upadłością wierzyciel prowadził egzekucję komorniczą, ogłoszenie upadłości nie oznacza, że komornik nadal będzie przekazywał wierzycielowi wyegzekwowane środki. Postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a po uprawomocnieniu się postanowienia o upadłości umarza się z mocy prawa.

Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, ale jeszcze niewydane wierzycielowi, po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości trafiają do masy upadłości. Oznacza to, że będą dzielone według zasad postępowania upadłościowego, a nie tylko na rzecz wierzyciela, który pierwszy wszczął egzekucję.

Wyjątki mogą dotyczyć m.in. zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych i niektórych rent odszkodowawczych. W przypadku zwykłej wierzytelności handlowej wobec firmy wierzyciel powinien zakładać, że dalsze zaspokajanie będzie następować przez syndyka i sąd upadłościowy.

Likwidacja majątku przez syndyka

Po ogłoszeniu upadłości majątek dłużnika wchodzący do masy upadłości jest ustalany i likwidowany przez syndyka. Syndyk sprzedaje składniki majątku, bada zgłoszenia wierzycieli, sporządza listę wierzytelności lub projekt planu spłaty i przekazuje sądowi informacje potrzebne do dalszego rozstrzygnięcia.

Wierzyciel nie ma pełnej kontroli nad tym, jakie składniki majątku zostaną sprzedane i za jaką cenę, ale może reagować na czynności syndyka, składać stanowiska, pilnować ujęcia swojej wierzytelności i kontrolować obwieszczenia w KRZ. W praktyce ważne jest szybkie przekazanie syndykowi dokumentów, które pokazują rzeczywistą wysokość zadłużenia oraz stan dotychczasowej egzekucji.

Plan spłaty i umorzenie zobowiązań

Po upływie terminu do zgłaszania wierzytelności i po przeprowadzeniu likwidacji majątku syndyk składa sądowi projekt planu spłaty wierzycieli albo informację, że zachodzą podstawy do umorzenia zobowiązań bez planu spłaty lub do warunkowego umorzenia. Wierzyciel może przedstawić swoje stanowisko, jeżeli otrzyma projekt lub stosowne zawiadomienie.

Standardowo plan spłaty może trwać do 36 miesięcy. Jeżeli sąd ustali, że upadły doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty nie może być krótszy niż 36 miesięcy i nie może przekroczyć 84 miesięcy. Gdy wykonanie planu pozwoli spłacić co najmniej 70% zobowiązań objętych planem, plan nie może być dłuższy niż rok, a przy spłacie co najmniej 50% nie może być dłuższy niż dwa lata.

Jeżeli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do jakichkolwiek spłat, sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty. Jeżeli niezdolność do spłat jest tylko czasowa, sąd może zastosować warunkowe umorzenie. W takim wariancie przez 5 lat możliwe jest uchylenie warunkowego umorzenia i ustalenie planu spłaty, jeżeli sytuacja upadłego poprawi się w sposób pozwalający na spłaty.

Dla wierzyciela oznacza to, że odzyskanie całej należności nie jest pewne. Możliwe jest częściowe zaspokojenie z masy upadłości i z planu spłaty, a następnie umorzenie pozostałej części długu powstałego przed dniem ogłoszenia upadłości.

Które długi nie podlegają umorzeniu?

Po wykonaniu planu spłaty sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości, które nie zostały wykonane w ramach planu. Od tej zasady są jednak istotne wyjątki.

Nie podlegają umorzeniu m.in. zobowiązania alimentacyjne, niektóre renty odszkodowawcze, grzywny, obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienia orzeczone przez sąd, nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środki karne, zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązania umyślnie nieujawnione przez upadłego, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Zwykły dług wynikający z umowy handlowej, faktury, pożyczki lub prawomocnego wyroku w sprawie cywilnej co do zasady może zostać objęty umorzeniem, o ile powstał przed dniem ogłoszenia upadłości i nie mieści się w ustawowych wyjątkach.

Czy wierzyciel może zablokować upadłość dłużnika?

Wierzyciel zasadniczo nie może zakazać dłużnikowi złożenia wniosku o upadłość. Sąd bada, czy dłużnik jest niewypłacalny i czy zachodzą ustawowe podstawy rozstrzygnięcia. Wierzyciel może jednak aktywnie uczestniczyć w postępowaniu: zgłosić wierzytelność, przedstawić dokumenty, wskazać majątek dłużnika, złożyć stanowisko do projektu planu spłaty oraz reagować na czynności syndyka.

Jeżeli wierzyciel ma dowody, że dłużnik celowo trwonił majątek, ukrywał składniki majątkowe, dokonywał czynności z pokrzywdzeniem wierzycieli albo umyślnie doprowadził do niewypłacalności, powinien przekazać je syndykowi i sądowi. Takie okoliczności mogą mieć znaczenie dla długości planu spłaty, odmowy oddłużenia albo późniejszego uchylenia planu spłaty.

Przejęcie długu przez inną osobę

Przejęcie długu oznacza, że osoba trzecia wstępuje na miejsce dotychczasowego dłużnika, a dotychczasowy dłużnik zostaje z długu zwolniony. Może to nastąpić przez umowę między wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika albo przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela.

Dla wierzyciela kluczowe jest to, że zgoda na przejęcie długu powinna być poprzedzona sprawdzeniem wypłacalności osoby przejmującej dług. Jeżeli wierzyciel zgadza się na zmianę dłużnika, zwalnia dotychczasowego dłużnika i ryzykuje, że nowy dłużnik okaże się trudniejszy do wyegzekwowania. Zgoda wierzyciela jest bezskuteczna, jeżeli wierzyciel nie wiedział, że osoba przejmująca dług jest niewypłacalna.

Umowa o przejęcie długu powinna być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności. Takiej samej formy wymaga zgoda wierzyciela. W praktyce warto zadbać, aby dokument zawierał dokładne oznaczenie długu, kwotę należności głównej, odsetki, koszty, harmonogram spłaty, uznanie długu, zabezpieczenia oraz skutki opóźnienia.

Innym rozwiązaniem jest spłata długu przez osobę trzecią bez formalnego przejęcia długu. Osoba trzecia może w określonych przypadkach wstąpić w prawa zaspokojonego wierzyciela do wysokości dokonanej zapłaty, zwłaszcza gdy działa za pisemną zgodą dłużnika w celu wstąpienia w prawa wierzyciela. Dla dotychczasowego wierzyciela najbezpieczniejsza jest zwykle realna zapłata, a nie sama obietnica przejęcia długu.

Jak ograniczyć ryzyko po stronie wierzyciela?

Jeżeli dłużnik zapowiada upadłość, wierzyciel powinien uporządkować dokumenty i ustalić aktualną wysokość zadłużenia. Warto przygotować zestawienie należności głównej, odsetek, kosztów sądowych i kosztów egzekucyjnych oraz pobrać od komornika informację o stanie egzekucji i kwotach już wyegzekwowanych.

Jeżeli pojawia się propozycja przejęcia długu, nie należy podpisywać zgody wyłącznie na podstawie rodzinnej deklaracji dłużnika. Bezpieczniejsze może być żądanie natychmiastowej częściowej spłaty, zabezpieczenia rzeczowego, poręczenia, weksla, dobrowolnego poddania się egzekucji w akcie notarialnym albo innego zabezpieczenia adekwatnego do wartości długu. Dobór zabezpieczenia zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego i majątku osoby przejmującej zobowiązanie.

FAQ

Czy po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej dłużnik nadal spłaca mój dług?

Może spłacać go w ramach planu spłaty wierzycieli, ale nie zawsze w pełnej wysokości. Jeżeli sąd ustali plan spłaty, wierzyciel otrzymuje środki według zasad określonych w tym planie. Po wykonaniu planu pozostała część typowego długu cywilnego może zostać umorzona.

Czy mogę dalej prowadzić egzekucję u komornika?

Co do zasady nie z majątku wchodzącego do masy upadłości. Egzekucja wszczęta przed upadłością ulega zawieszeniu z dniem ogłoszenia upadłości, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości umarza się z mocy prawa.

Czy muszę zgłaszać wierzytelność, skoro mam wyrok?

Tak, wyrok nie zastępuje aktywnego udziału wierzyciela w postępowaniu upadłościowym. Wierzyciel powinien zgłosić wierzytelność syndykowi w KRZ i dołączyć dokumenty potwierdzające istnienie oraz wysokość długu.

Czy ojciec dłużnika może przejąć jego dług?

Tak, ale przejęcie długu wymaga odpowiedniej umowy i zgód przewidzianych w Kodeksie cywilnym. Umowa o przejęcie długu oraz zgoda wierzyciela powinny być sporządzone na piśmie pod rygorem nieważności. Wierzyciel powinien wcześniej sprawdzić wypłacalność osoby przejmującej dług.

Czy lepiej zgodzić się na przejęcie długu, czy czekać na upadłość?

To zależy od majątku osoby przejmującej dług oraz od szans na zaspokojenie w upadłości. Jeżeli osoba trzecia jest wypłacalna i daje realne zabezpieczenie, przejęcie długu albo bezpośrednia spłata mogą być korzystne. Jeżeli jest niewypłacalna, zgoda na zmianę dłużnika może pogorszyć sytuację wierzyciela.

Podsumowanie

Upadłość konsumencka dłużnika nie przekreśla automatycznie praw wierzyciela, ale zmienia sposób dochodzenia należności. Zamiast dalszej indywidualnej egzekucji zasadnicze znaczenie ma zgłoszenie wierzytelności syndykowi, udział w postępowaniu upadłościowym i ocena projektu planu spłaty.

Jeżeli rodzina dłużnika proponuje przejęcie długu, wierzyciel powinien potraktować to jako osobną decyzję gospodarczą i prawną. Najważniejsze jest sprawdzenie wypłacalności nowego dłużnika, forma pisemna, zabezpieczenia i precyzyjne rozliczenie dotychczasowego długu.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, w szczególności art. 146, art. 49114, art. 49114a, art. 49115, art. 49116 i art. 49121 - ISAP.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 518-522 - ISAP.
• Instrukcja Ministerstwa Sprawiedliwości dotycząca zgłaszania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym w systemie KRZ - Krajowy Rejestr Zadłużonych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.