Spłata długu przez członka rodziny a komornik i podatek

Czy można spłacić wierzyciela z pominięciem komornika?

Tak, spłata długu bezpośrednio do wierzyciela jest możliwa, ale nie powinna być traktowana jako prosty sposób na „ominięcie” komornika. Jeżeli egzekucja już trwa, to komornik prowadzi sprawę na podstawie wniosku wierzyciela i tytułu wykonawczego. Po zapłacie wierzyciel powinien potwierdzić zaspokojenie roszczenia i złożyć do komornika wniosek o umorzenie postępowania w całości albo w odpowiedniej części.

Podstawowa zasada wynika z art. 356 § 2 Kodeksu cywilnego: jeżeli wierzytelność pieniężna jest wymagalna, wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia od osoby trzeciej, nawet gdy działa ona bez wiedzy dłużnika. W praktyce oznacza to, że syn, małżonek, rodzic albo inna osoba może spłacić cudzy dług pieniężny, jeżeli płatność jest jednoznacznie opisana i odpowiada rzeczywistemu zadłużeniu.

Najbezpieczniej nie wykonywać przelewu „na próbę”, lecz najpierw uzyskać od wierzyciela pisemne rozliczenie: kwotę kapitału, odsetek, kosztów procesu, kosztów zastępstwa, ewentualnych kosztów egzekucyjnych oraz numer rachunku do zapłaty. W porozumieniu warto wskazać, że po otrzymaniu ustalonej kwoty wierzyciel uzna roszczenie za zaspokojone i niezwłocznie złoży wniosek o umorzenie egzekucji.

Jeżeli w sprawę angażuje się syn, trzeba także ustalić, z jakiego tytułu prawnego przekazuje środki: czy jest to darowizna, pożyczka, czy zapłata cudzego długu bez prawa żądania zwrotu. Pomocne może być porównanie z sytuacją opisaną szerzej jako spłata przez osobę trzecią.

Opłata stosunkowa przy umorzeniu postępowania egzekucyjnego

Najważniejsze znaczenie ma art. 29 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych. Przepis ten reguluje opłatę stosunkową w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela albo z powodu bezczynności wierzyciela, o której mowa w art. 824 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego.

W opisanej sytuacji egzekucja trwa od kilku lat. Dlatego nie należy zakładać, że bezpośrednia zapłata do wierzyciela spowoduje brak opłaty komorniczej. Jeżeli zapłata ma doprowadzić do umorzenia egzekucji po długim czasie od jej wszczęcia, trzeba liczyć się z ryzykiem ustalenia opłaty 10% od kwoty, która w dniu umorzenia pozostawała do wyegzekwowania.

Warto też pamiętać, że kwota wpłacona wierzycielowi poza komornikiem nie jest tym samym co świadczenie wyegzekwowane przez komornika. Nie oznacza to jednak, że komornik nie wyda postanowienia o kosztach po umorzeniu sprawy. Postanowienie o kosztach powinno zawierać pouczenie o sposobie i terminie jego zaskarżenia.

Jak bezpiecznie zakończyć egzekucję po zapłacie długu?

Praktycznie najbezpieczniejszy wariant polega na przygotowaniu krótkiego porozumienia z wierzycielem przed wykonaniem przelewu. Dokument powinien określać dokładną kwotę do zapłaty, termin, rachunek bankowy, sposób rozliczenia odsetek oraz zobowiązanie wierzyciela do złożenia wniosku o umorzenie egzekucji po zaksięgowaniu pieniędzy.

W tytule przelewu należy wskazać, za jaki dług następuje zapłata, np. sygnaturę sprawy sądowej, sygnaturę komorniczą, imię i nazwisko dłużnika oraz informację, że jest to spłata konkretnej wierzytelności. Nie wystarczy ogólny tytuł przelewu typu „spłata” albo „pomoc rodzinna”, ponieważ taki opis może utrudniać późniejsze wykazanie, co dokładnie zostało zapłacone.

Po zapłacie należy uzyskać od wierzyciela pisemne potwierdzenie, że wierzytelność została zaspokojona w całości albo w określonej części. Następnie wierzyciel powinien niezwłocznie złożyć do komornika wniosek o umorzenie postępowania. Dłużnik również powinien przekazać komornikowi dowód zapłaty, ale samo zawiadomienie komornika przez dłużnika nie zastępuje wniosku wierzyciela, jeżeli wierzyciel nadal podtrzymuje egzekucję.

Darowizna w rodzinie a urząd skarbowy

Jeżeli pieniądze pochodzą ze sprzedaży domu należącego do męża, trzeba najpierw ustalić, czyją własnością są środki. Nieruchomość odziedziczona po matce co do zasady wchodzi do majątku osobistego spadkobiercy, chyba że w konkretnym przypadku doszło do innych rozliczeń majątkowych. Ma to znaczenie przy ustalaniu, kto jest darczyńcą.

Jeżeli syn jest pasierbem męża, darowizna od męża matki może korzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie obejmuje m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Warunkiem jest zgłoszenie darowizny przez obdarowanego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy oraz udokumentowanie otrzymania pieniędzy przelewem na rachunek obdarowanego, rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym, jeżeli wartość nabycia przekracza kwotę wolną dla I grupy podatkowej.

Aktualnie kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł od jednej osoby, liczona z doliczeniem nabycia od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok. Przy kwocie około 300 000 zł zgłoszenie i prawidłowe udokumentowanie darowizny są więc konieczne, jeżeli obdarowany chce skorzystać ze zwolnienia.

Jeżeli syn nie byłby pasierbem darczyńcy, można rozważyć dwa etapy: darowiznę od męża dla żony, a następnie darowiznę od matki dla syna. Każda z tych czynności powinna mieć własną podstawę, własny przelew i własne zgłoszenie SD-Z2, jeżeli przekracza ustawowy próg. Nie należy mieszać w jednym przelewie kilku różnych darowizn.

Osobno trzeba sprawdzić skutki podatkowe samej sprzedaży domu odziedziczonego po teściowej. Przy sprzedaży nieruchomości nabytej w spadku pięcioletni termin w PIT liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nieruchomość nabył lub wybudował spadkodawca. Jeżeli termin nie upłynął, sprzedający może mieć obowiązek rozliczenia PIT-39, chyba że spełni warunki zwolnienia mieszkaniowego. Zobacz także materiał o tym, jak wygląda sprzedaż odziedziczonego domu przy długach i rozliczeniach rodzinnych.

Czy kupujący dom może przelać pieniądze na konto syna?

Co do zasady cena sprzedaży powinna trafić do sprzedającego, czyli osoby zbywającej nieruchomość. Przelew przez kupującego bezpośrednio na konto syna albo wierzyciela może być dopuszczalny jako wykonanie dyspozycji sprzedającego, ale powinien wynikać wprost z aktu notarialnego albo odrębnego, jasnego upoważnienia. W przeciwnym razie pojawią się wątpliwości, czy była to zapłata ceny, darowizna, pożyczka czy zapłata cudzego długu.

Z perspektywy podatku od spadków i darowizn najbezpieczniejszy dowodowo jest przelew od darczyńcy na rachunek obdarowanego, a następnie przelew od obdarowanego do wierzyciela. Jeżeli pieniądze mają pójść od razu na rachunek wierzyciela, trzeba szczególnie zadbać o dokumenty: umowę darowizny albo polecenie darczyńcy, wskazanie długu, potwierdzenie przelewu i potwierdzenie wierzyciela. Przy dużych kwotach warto rozważyć interpretację indywidualną.

Jeżeli syn jest żonaty, należy dopilnować, aby z dokumentów jasno wynikało, że obdarowanym jest syn, a nie syn i jego małżonka. W praktyce bezpieczniejsze może być użycie rachunku, którego posiadaczem jest syn, oraz wpisanie w umowie i tytule przelewu, że środki stanowią darowiznę wyłącznie dla niego.

Zapłata długu za osobę trzecią a rozliczenia rodzinne

Zapłata cudzego długu nie zawsze jest darowizną. Może być pożyczką, wykonaniem polecenia darczyńcy, spłatą z późniejszym roszczeniem zwrotnym albo dobrowolnym świadczeniem bez żądania zwrotu. Każdy z tych wariantów ma inne skutki podatkowe i dowodowe.

Jeżeli rodzina chce, aby syn tylko technicznie przekazał pieniądze wierzycielowi, a ekonomicznie pieniądze pochodzą od matki albo ojczyma, należy to jasno opisać. Jeżeli ma to być darowizna dla syna, syn powinien zgłosić ją w terminie i zachować potwierdzenie wpływu środków. Jeżeli ma to być pożyczka, trzeba rozważyć skutki w podatku od czynności cywilnoprawnych i warunki ewentualnego zwolnienia. Jeżeli darczyńca płaci bezpośrednio wierzycielowi, trzeba wykazać, komu i dlaczego przysporzenie faktycznie przypadło.

Nie można też pominąć sytuacji prawnej syna. Jeżeli syn występuje w sprawie jedynie jako właściciel nieruchomości obciążonej lub jako osoba pozwana w związku ze skargą pauliańską, jego pozycja może różnić się od sytuacji klasycznego dłużnika osobistego. Przed zapłatą warto sprawdzić tytuł wykonawczy, wezwania od komornika i dokumenty sądowe, aby ustalić, kto odpowiada za dług i w jakim zakresie.

Podsumowanie

Spłata długu przez członka rodziny może być dobrym sposobem na szybkie zakończenie egzekucji, ale wymaga uporządkowania trzech kwestii: rozliczenia z wierzycielem, kosztów komorniczych i podatków. Największym błędem jest wykonanie dużego przelewu bez wcześniejszego porozumienia i bez dokumentów potwierdzających, kto komu i z jakiego tytułu przekazał pieniądze.

W sprawie trwającej od kilku lat trzeba liczyć się z tym, że komornik może ustalić opłatę przy umorzeniu egzekucji. Równocześnie darowizna w najbliższej rodzinie może być zwolniona z podatku, ale tylko przy zachowaniu ustawowych warunków, w szczególności terminu 6 miesięcy, formularza SD-Z2 i odpowiedniego udokumentowania przelewów.

Najczęstsze pytania

Czy wierzyciel może odmówić przyjęcia zapłaty od członka rodziny?

Przy wymagalnym długu pieniężnym co do zasady nie może odmówić. Wynika to z art. 356 § 2 Kodeksu cywilnego. Wierzyciel może jednak wymagać, aby płatność była możliwa do jednoznacznego przypisania do konkretnego długu.

Czy zapłata bezpośrednio do wierzyciela kończy egzekucję?

Nie automatycznie. Po zapłacie wierzyciel powinien potwierdzić zaspokojenie roszczenia i złożyć do komornika wniosek o umorzenie egzekucji. Dłużnik powinien zachować dowody zapłaty i przekazać je komornikowi.

Czy komornik naliczy 5% czy 10%?

To zależy od podstawy umorzenia oraz od tego, kiedy doszło do zapłaty albo porozumienia z wierzycielem. Po upływie miesiąca od doręczenia zawiadomienia o wszczęciu egzekucji trzeba liczyć się z opłatą 10% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.

Czy darowizna 300 000 zł dla pasierba może być bez podatku?

Tak, jeżeli pasierb należy do kręgu osób objętych art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz spełni warunki zwolnienia. Przy takiej kwocie konieczne jest terminowe złożenie SD-Z2 i udokumentowanie przekazania pieniędzy w sposób wymagany ustawą.

Czy kupujący nieruchomość powinien przelać cenę na konto syna sprzedającego?

Zwykle bezpieczniej, aby cena trafiła do sprzedającego, a dopiero potem została przekazana dalej na podstawie darowizny albo innej umowy. Przelew bezpośrednio na konto syna powinien wynikać z jasnej dyspozycji i dokumentów, ponieważ może rodzić wątpliwości podatkowe.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych – ISAP
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – ISAP
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP
4. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – ISAP
5. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – ISAP
6. Informacje Ministerstwa Finansów o zgłoszeniu SD-Z2 i zwolnieniach w podatku od spadków i darowizn – podatki.gov.pl

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.