- Syndyk może analizować sprzedaż samochodu dokonaną przed ogłoszeniem upadłości konsumenckiej.
- Skarga pauliańska jest możliwa tylko wtedy, gdy czynność doprowadziła do pokrzywdzenia wierzycieli.
- Istotne znaczenie ma to, czy w chwili sprzedaży dłużnik był już niewypłacalny lub przewidywał niewypłacalność.
- Roszczenie ze skargi pauliańskiej wygasa po upływie 5 lat od dokonania czynności.
- Sprzedaż za realną cenę rynkową i przeznaczenie środków na bieżące zobowiązania zmniejsza ryzyko sporu.
Skarga pauliańska a sprzedaż samochodu przed upadłością
Sprzedaż samochodu przed złożeniem wniosku o upadłość konsumencką nie oznacza automatycznie, że syndyk zakwestionuje taką czynność. Syndyk może jednak badać, czy transakcja nie została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli. Jeżeli za zobowiązanie odpowiada również osoba trzecia, warto sprawdzić, jak działa poręczenie kredytu i kiedy poręczyciel może uwolnić się od odpowiedzialności.
Podstawą prawną jest art. 527 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem wierzyciel może żądać uznania czynności prawnej za bezskuteczną, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo niewypłacalny w większym stopniu. Skutki zadłużenia mogą obejmować także wpisy w rejestrach, dlatego warto wiedzieć, jak traktowany jest dług w BIK, BIG i KRD po spłacie lub przedawnieniu. Jeżeli roszczenie pochodzi z umowy z bankiem, trzeba także sprawdzić przedawnienie długu bankowego. Jeżeli przed upadłością dłużnik równolegle negocjuje spłatę z windykatorem, trzeba ostrożnie ocenić również ugodę z firmą windykacyjną, zwłaszcza pod kątem uznania długu i warunków spłaty.
Jeżeli dług bankowy był zabezpieczony hipoteką na nieruchomości i został już spłacony, trzeba osobno uporządkować wpis w księdze wieczystej. W takim przypadku pomocne jest omówienie, jak przeprowadzić wykreślenie hipoteki po spłacie długu.
W praktyce syndyk ocenia przede wszystkim:
- czy samochód został sprzedany za realną wartość rynkową,
- na co zostały przeznaczone środki ze sprzedaży,
- czy w chwili sprzedaży istniały już poważne problemy finansowe,
- czy kupującym była osoba bliska albo powiązana z dłużnikiem,
- czy transakcja miała na celu „wyprowadzenie” majątku przed wierzycielami.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Kiedy syndyk może próbować podważyć sprzedaż auta?
Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy sprzedaż nastąpiła w okresie narastających problemów finansowych albo gdy pojazd został sprzedany osobie bliskiej lub powiązanej biznesowo za cenę wyraźnie niższą od rynkowej.
Jeżeli jednak w chwili sprzedaży dłużnik normalnie regulował zobowiązania, prowadził działalność i nie był jeszcze niewypłacalny, ryzyko skutecznej skargi pauliańskiej jest zdecydowanie mniejsze.
Istotne znaczenie ma również możliwość wykazania, że środki uzyskane ze sprzedaży zostały przeznaczone na bieżące koszty działalności, spłatę części zobowiązań albo utrzymanie rodziny.
W opisanej sytuacji ważne jest także to, że problemy finansowe pojawiły się później, m.in. wskutek skutków pandemii COVID-19 i pogorszenia sytuacji gospodarczej. To może mieć znaczenie przy ocenie zamiaru pokrzywdzenia wierzycieli.
Znaczenie 5-letniego terminu
Zgodnie z art. 534 Kodeksu cywilnego uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie 5 lat od dnia dokonania tej czynności.
Termin ten ma charakter zawity, co oznacza, że po jego upływie wierzyciel ani syndyk nie mogą skutecznie wystąpić ze skargą pauliańską.
W praktyce wiele osób rozważa odczekanie do upływu tego terminu przed złożeniem wniosku o upadłość konsumencką. Nie zawsze jednak jest to korzystne, szczególnie gdy sytuacja finansowa szybko się pogarsza.
Warto pamiętać, że sama możliwość wystąpienia przez syndyka ze skargą pauliańską nie oznacza jeszcze, że takie powództwo będzie skuteczne. Syndyk musi wykazać przesłanki określone w przepisach.
Więcej o terminach i konsekwencje przegranej skargi pauliańskiej opisujemy w osobnym materiale.
Upadłość konsumencka a wcześniejsze rozporządzanie majątkiem
W postępowaniu upadłościowym syndyk ma obowiązek przeanalizować czynności majątkowe dokonane przez dłużnika przed ogłoszeniem upadłości. Dotyczy to zwłaszcza sprzedaży nieruchomości, samochodów, darowizn oraz przenoszenia majątku na członków rodziny.
Nie oznacza to jednak, że każda wcześniejsza sprzedaż majątku zostanie zakwestionowana. Kluczowe znaczenie mają okoliczności konkretnej sprawy.
Jeżeli osoba planująca upadłość nadal prowadzi działalność gospodarczą, konieczne może być wcześniejsze zakończenie działalności. Warto też sprawdzić aktualne przesłanki ogłoszenia upadłości konsumenckiej.
Syndyk i ocena wcześniejszych transakcji
Syndyk zwykle analizuje dokumenty dotyczące sprzedaży pojazdu, w tym umowę, historię płatności oraz wartość rynkową auta z dnia transakcji. Może również badać relacje pomiędzy stronami umowy.
W przypadku sprzedaży wspólnikowi lub osobie bliskiej przepisy przewidują domniemania ułatwiające dochodzenie roszczeń przez wierzycieli. Nie oznacza to jednak automatycznej przegranej.
Znaczenie może mieć także to, czy uzyskane środki zostały wykorzystane na spłatę części zadłużenia lub normalne funkcjonowanie przedsiębiorstwa.
W postępowaniu upadłościowym syndyk analizuje również konsekwencje upadłości dla majątku oraz możliwość zaspokojenia wierzycieli z poszczególnych składników majątkowych.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, w jakich sytuacjach syndyk może zainteresować się wcześniejszą sprzedażą samochodu oraz kiedy ryzyko sporu jest mniejsze.
Pani Katarzyna sprzedała samochód swojej wspólniczce za cenę odpowiadającą średniej wartości rynkowej. W chwili sprzedaży prowadziła działalność gospodarczą i spłacała zobowiązania w ratach uzgodnionych z ZUS oraz urzędem skarbowym. Dopiero kilkanaście miesięcy później utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji syndyk może badać transakcję, ale wykazanie działania z pokrzywdzeniem wierzycieli może być utrudnione.
Pan Michał sprzedał auto bratu za połowę jego wartości na kilka miesięcy przed wszczęciem licznych egzekucji komorniczych. Nie potrafił też wykazać, co zrobił z pieniędzmi ze sprzedaży. W takiej sytuacji syndyk ma znacznie większe podstawy do wystąpienia ze skargą pauliańską.
Pani Ewa sprzedała samochód obcej osobie na podstawie ogłoszenia internetowego, a uzyskane środki przeznaczyła na bieżące koszty działalności i częściową spłatę zaległości podatkowych. Mimo późniejszej upadłości konsumenckiej syndyk uznał, że brak jest podstaw do kwestionowania transakcji.
