Sprzedaż samochodu przed upadłością konsumencką a ryzyko skargi pauliańskiej

Skarga pauliańska a sprzedaż samochodu przed upadłością

Sprzedaż samochodu przed złożeniem wniosku o upadłość konsumencką nie oznacza automatycznie, że syndyk zakwestionuje taką czynność. Syndyk może jednak badać, czy transakcja nie została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Podstawą prawną jest art. 527 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem wierzyciel może żądać uznania czynności prawnej za bezskuteczną, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo niewypłacalny w większym stopniu.

W praktyce syndyk ocenia przede wszystkim:

• czy samochód został sprzedany za realną wartość rynkową,
• na co zostały przeznaczone środki ze sprzedaży,
• czy w chwili sprzedaży istniały już poważne problemy finansowe,
• czy kupującym była osoba bliska albo powiązana z dłużnikiem,
• czy transakcja miała na celu „wyprowadzenie” majątku przed wierzycielami.

Kiedy syndyk może próbować podważyć sprzedaż auta?

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy sprzedaż nastąpiła w okresie narastających problemów finansowych albo gdy pojazd został sprzedany osobie bliskiej lub powiązanej biznesowo za cenę wyraźnie niższą od rynkowej.

Jeżeli jednak w chwili sprzedaży dłużnik normalnie regulował zobowiązania, prowadził działalność i nie był jeszcze niewypłacalny, ryzyko skutecznej skargi pauliańskiej jest zdecydowanie mniejsze.

Istotne znaczenie ma również możliwość wykazania, że środki uzyskane ze sprzedaży zostały przeznaczone na bieżące koszty działalności, spłatę części zobowiązań albo utrzymanie rodziny.

W opisanej sytuacji ważne jest także to, że problemy finansowe pojawiły się później, m.in. wskutek skutków pandemii COVID-19 i pogorszenia sytuacji gospodarczej. To może mieć znaczenie przy ocenie zamiaru pokrzywdzenia wierzycieli.

Znaczenie 5-letniego terminu

Zgodnie z art. 534 Kodeksu cywilnego uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie 5 lat od dnia dokonania tej czynności.

Termin ten ma charakter zawity, co oznacza, że po jego upływie wierzyciel ani syndyk nie mogą skutecznie wystąpić ze skargą pauliańską.

W praktyce wiele osób rozważa odczekanie do upływu tego terminu przed złożeniem wniosku o upadłość konsumencką. Nie zawsze jednak jest to korzystne, szczególnie gdy sytuacja finansowa szybko się pogarsza.

Warto pamiętać, że sama możliwość wystąpienia przez syndyka ze skargą pauliańską nie oznacza jeszcze, że takie powództwo będzie skuteczne. Syndyk musi wykazać przesłanki określone w przepisach.

Więcej o terminach i konsekwencje przegranej skargi pauliańskiej opisujemy w osobnym materiale.

Upadłość konsumencka a wcześniejsze rozporządzanie majątkiem

W postępowaniu upadłościowym syndyk ma obowiązek przeanalizować czynności majątkowe dokonane przez dłużnika przed ogłoszeniem upadłości. Dotyczy to zwłaszcza sprzedaży nieruchomości, samochodów, darowizn oraz przenoszenia majątku na członków rodziny.

Nie oznacza to jednak, że każda wcześniejsza sprzedaż majątku zostanie zakwestionowana. Kluczowe znaczenie mają okoliczności konkretnej sprawy.

Jeżeli osoba planująca upadłość nadal prowadzi działalność gospodarczą, konieczne może być wcześniejsze zakończenie działalności. Warto też sprawdzić aktualne przesłanki ogłoszenia upadłości konsumenckiej.

Syndyk i ocena wcześniejszych transakcji

Syndyk zwykle analizuje dokumenty dotyczące sprzedaży pojazdu, w tym umowę, historię płatności oraz wartość rynkową auta z dnia transakcji. Może również badać relacje pomiędzy stronami umowy.

W przypadku sprzedaży wspólnikowi lub osobie bliskiej przepisy przewidują domniemania ułatwiające dochodzenie roszczeń przez wierzycieli. Nie oznacza to jednak automatycznej przegranej.

Znaczenie może mieć także to, czy uzyskane środki zostały wykorzystane na spłatę części zadłużenia lub normalne funkcjonowanie przedsiębiorstwa.

W postępowaniu upadłościowym syndyk analizuje również konsekwencje upadłości dla majątku oraz możliwość zaspokojenia wierzycieli z poszczególnych składników majątkowych.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, w jakich sytuacjach syndyk może zainteresować się wcześniejszą sprzedażą samochodu oraz kiedy ryzyko sporu jest mniejsze.