Skarga pauliańska a darowizna nieruchomości dziecku

Skarga pauliańska zamiast odwołania darowizny

Wierzyciel dłużnika nie odwołuje darowizny tak jak darczyńca z powodu rażącej niewdzięczności. W opisanej sytuacji chodzi o skargę pauliańską z art. 527 i następnych Kodeksu cywilnego. To powództwo służy ochronie wierzyciela, gdy dłużnik wyzbywa się majątku i przez to staje się niewypłacalny albo niewypłacalny w większym stopniu.

Zgodnie z art. 527 Kodeksu cywilnego wierzyciel może żądać uznania czynności dłużnika za bezskuteczną wobec siebie, jeżeli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia wiedziała o tym albo mogła się dowiedzieć przy zachowaniu należytej staranności.

Przy darowiźnie na rzecz dziecka obrona jest trudniejsza. Dziecko jest osobą bliską, więc na podstawie art. 527 § 3 K.c. domniemywa się jego wiedzę o działaniu dłużnika. Dodatkowo darowizna jest czynnością bezpłatną, a art. 528 K.c. pozwala wierzycielowi żądać uznania jej za bezskuteczną nawet wtedy, gdy obdarowany nie wiedział o pokrzywdzeniu wierzyciela. Przy darowiźnie działa też art. 529 K.c., który wprowadza domniemanie świadomości pokrzywdzenia, jeżeli dłużnik był niewypłacalny w chwili darowizny albo stał się niewypłacalny wskutek jej dokonania.

Pokrewny temat stanowi darowizna nieruchomości na dzieci, zwłaszcza gdy po przekazaniu majątku pojawia się egzekucja lub pozew wierzyciela.

Skutki wyroku dla darczyńców i obdarowanego

Uwzględnienie skargi pauliańskiej nie oznacza nieważności aktu notarialnego. Działka nie wraca automatycznie do majątku męża ani do majątku wspólnego małżonków. Skutek wyroku jest względny, czyli działa wobec konkretnego wierzyciela i w granicach konkretnej wierzytelności.

Na podstawie art. 532 K.c. wierzyciel, wobec którego darowizna została uznana za bezskuteczną, może z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby obdarowanej dochodzić zaspokojenia z przedmiotu, który wyszedł z majątku dłużnika. W praktyce oznacza to ryzyko egzekucji z działki, ale nie automatyczną odpowiedzialność córki całym jej majątkiem za wszystkie zobowiązania ojca lub matki.

Jeżeli obdarowany sprzeda albo ponownie daruje nieruchomość, wierzyciel może w określonych sytuacjach wystąpić przeciwko dalszemu nabywcy. Wynika to z art. 531 § 2 K.c., zwłaszcza gdy dalszy nabywca wiedział o okolicznościach sprawy albo rozporządzenie było nieodpłatne.

Ugoda z wierzycielem

Ugoda może być zawarta pozasądowo, przed sądem albo przed mediatorem. W sprawie pauliańskiej udział córki jest zwykle potrzebny, ponieważ to przeciwko niej toczy się sprawa i to jej nieruchomość może być przedmiotem egzekucji. Art. 533 K.c. pozwala osobie trzeciej zwolnić się od zadośćuczynienia roszczeniu wierzyciela, jeżeli zaspokoi wierzyciela albo wskaże mu wystarczające do zaspokojenia mienie dłużnika.

Trzeba jednak uważać na treść ugody. Jeżeli córka zobowiąże się w niej samodzielnie do zapłaty długu, może powstać odrębna podstawa jej osobistej odpowiedzialności. Jeżeli celem jest tylko zwolnienie nieruchomości spod ryzyka skargi pauliańskiej, ugoda powinna jasno wskazywać, że płatność następuje w tym celu oraz co wierzyciel zrobi po jej wykonaniu.

Zawieszenie postępowania i cofnięcie pozwu

Wierzyciel może zgodzić się na zawieszenie postępowania, cofnięcie pozwu po zapłacie albo ograniczenie żądania. Jeżeli sprawa jest już w sądzie, powinno to wynikać z pism procesowych albo z ugody złożonej do akt.

Zgodnie z art. 178 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może zawiesić postępowanie na zgodny wniosek stron. Trzeba jednak pamiętać o art. 182 § 1 pkt 2 K.p.c.: postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron podlega umorzeniu, jeżeli wniosek o jego podjęcie nie zostanie zgłoszony w ciągu 6 miesięcy od daty postanowienia o zawieszeniu. Dlatego w ugodzie warto określić, kto i kiedy składa wnioski do sądu.

Termin 5 lat i przedawnienie długu

Art. 534 K.c. stanowi, że uznania czynności dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie 5 lat od daty tej czynności. Przy typowej darowiźnie nieruchomości termin liczy się od dnia aktu notarialnego. Ugoda ani późniejszy wyrok nie powodują, że ten pięcioletni termin biegnie od początku.

Ten termin trzeba odróżnić od przedawnienia samego długu. Jeżeli wierzytelność jest już stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, ugodą sądową, ugodą przed mediatorem zatwierdzoną przez sąd albo orzeczeniem sądu polubownego, co do zasady stosuje się art. 125 § 1 K.c.: termin wynosi 6 lat, a dla świadczeń okresowych należnych w przyszłości 3 lata. Bieg przedawnienia może być przerywany na zasadach z art. 123 i 124 K.c., między innymi przez czynności przed sądem lub organem egzekucyjnym.

Wyrok pauliański nie czyni automatycznie obdarowanego dłużnikiem osobistym. Daje wierzycielowi możliwość skierowania zaspokojenia do określonego przedmiotu majątkowego, najczęściej nieruchomości, w granicach wierzytelności wskazanej w wyroku.

Co sprawdzić po otrzymaniu pozwu?

• datę aktu notarialnego i datę wniesienia pozwu,
• czy wierzytelność wierzyciela istnieje i nie jest przedawniona,
• czy dłużnik był niewypłacalny albo stał się niewypłacalny po darowiźnie,
• czy pozew dotyczy całej nieruchomości, udziału czy czynności jednego z małżonków,
• czy projekt ugody nie nakłada na obdarowanego osobistej odpowiedzialności za cudzy dług.

Jeżeli darowizny dokonali małżonkowie, a dług dotyczy tylko jednego z nich, trzeba dodatkowo ocenić ustrój majątkowy, źródło długu, zgodę drugiego małżonka oraz to, czy nieruchomość należała do majątku wspólnego czy osobistego. Taka ocena zależy od dokumentów.

FAQ

Podsumowanie

Skarga pauliańska przy darowiźnie nieruchomości nie powoduje automatycznego powrotu działki do majątku dłużnika. Jej główny skutek polega na tym, że wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z darowanego majątku tak, jakby darowizna nie chroniła obdarowanego przed egzekucją.

Najważniejsze jest sprawdzenie terminu 5 lat, stanu niewypłacalności dłużnika, treści pozwu i zakresu ugody. W sprawach dotyczących majątku rodzinnego oraz majątku wspólnego małżonków szczegóły dokumentów mają decydujące znaczenie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, art. 123-125 oraz art. 527-534 - tekst ujednolicony ISAP/Kancelaria Sejmu.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, art. 178 i art. 182 - tekst ujednolicony ISAP/Kancelaria Sejmu.
3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2021 r., III CZP 60/19 - znaczenie wyroku pauliańskiego dla egzekucji z nieruchomości.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.