Przedawnienie roszczenia po bezskutecznej egzekucji wobec spółki z o.o.

Odpowiedzialność członka zarządu za długi spółki z o.o.

Analiza przedawnienia wobec członka zarządu ma sens dopiero wtedy, gdy wierzyciel opiera roszczenie na bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce. W tym artykule art. 299 K.s.h. stanowi więc punkt wyjścia do ustalenia początku biegu terminu, a nie odrębny pełny poradnik o wszystkich przesłankach odpowiedzialności.

Zakres osób odpowiedzialnych, przesłanki zwalniające członka zarządu i sposób wykazywania bezskuteczności egzekucji omawia materiał o odpowiedzialności zarządu za długi. Poniżej koncentrujemy się na dacie uzyskania wiedzy przez wierzyciela i skutkach wniesienia pozwu.

Bezskuteczność egzekucji a początek odpowiedzialności

W sprawach z art. 299 K.s.h. kluczowe znaczenie ma bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce. Najczęściej wierzyciel wykazuje ją postanowieniem komornika o umorzeniu egzekucji z powodu jej bezskuteczności. Nie jest to jednak jedyny możliwy dowód. Bezskuteczność może wynikać także z innych okoliczności, jeżeli jednoznacznie pokazują, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela.

Dla przedawnienia ważna jest nie tylko data wydania postanowienia przez komornika, ale data, w której wierzyciel dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć, że egzekucja przeciwko spółce jest bezskuteczna oraz kto może ponosić odpowiedzialność za szkodę. W praktyce bardzo często jest to data doręczenia wierzycielowi postanowienia o umorzeniu egzekucji.

Warto jednak sprawdzić akta komornicze. Jeżeli przed umorzeniem egzekucji komornik wysłał do wierzyciela pismo w trybie art. 827 K.p.c. i wskazał w nim, że nie ustalono majątku spółki pozwalającego na skuteczne prowadzenie egzekucji, można argumentować, że wierzyciel uzyskał wiedzę o bezskuteczności już w dacie doręczenia tego pisma, a nie dopiero w dacie późniejszego postanowienia o umorzeniu.

Trzyletni termin przedawnienia roszczenia z art. 299 K.s.h.

Roszczenie wierzyciela przeciwko członkowi zarządu oparte na art. 299 K.s.h. ma w orzecznictwie charakter odszkodowawczy. Dlatego do jego przedawnienia stosuje się art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Termin wynosi co do zasady 3 lata od dnia, w którym wierzyciel dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł dowiedzieć się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Nie może on być jednak dłuższy niż 10 lat od zdarzenia wywołującego szkodę.

Po zmianach przepisów o przedawnieniu trzeba uwzględniać również art. 118 K.c., zgodnie z którym koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż dwa lata. W przypadku trzyletniego terminu oznacza to zwykle przesunięcie końca terminu na 31 grudnia danego roku.

Jeżeli wierzyciel otrzymał postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji 4 stycznia 2019 r. i dopiero wtedy dowiedział się o bezskuteczności egzekucji, trzyletni termin nie upłynął 4 stycznia 2022 r., lecz 31 grudnia 2022 r. Jeżeli jednak z dokumentów wynika, że wierzyciel miał taką wiedzę już w 2018 r., na przykład po doręczeniu pisma komornika w trybie art. 827 K.p.c., można bronić stanowiska, że termin upłynął 31 grudnia 2021 r.

Podobne problemy z ustaleniem zakresu odpowiedzialności pojawiają się również po zakończeniu działalności spółki, dlatego przydatne może być omówienie zagadnienia odpowiedzialność po likwidacji spółki.

Czy pozew złożony we wrześniu 2022 r. przerwał przedawnienie?

Tak, jeżeli pozew został skutecznie wniesiony do sądu przed upływem terminu przedawnienia, to zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 K.c. przerywa bieg przedawnienia. Dla przerwania biegu przedawnienia zasadnicze znaczenie ma data czynności przed sądem podjętej bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, a nie data, w której pozwany faktycznie otrzymał odpis pozwu.

W opisanym stanie faktycznym, jeżeli przyjąć datę 4 stycznia 2019 r. jako początek biegu terminu, pozew złożony we wrześniu 2022 r. został wniesiony przed końcem terminu, który upływał 31 grudnia 2022 r. W takim wariancie zarzut przedawnienia może nie wystarczyć.

Inaczej byłoby wtedy, gdyby udało się wykazać, że wierzyciel dowiedział się o bezskuteczności egzekucji już w 2018 r. Wówczas trzyletni termin mógł skończyć się 31 grudnia 2021 r., a pozew złożony we wrześniu 2022 r. byłby spóźniony.

Nie należy też mylić przedawnienia roszczenia wobec spółki stwierdzonego wyrokiem lub nakazem zapłaty z przedawnieniem roszczenia z art. 299 K.s.h. wobec członka zarządu. To odrębne zagadnienia, choć w praktyce często występują razem; szerzej wyjaśnia je artykuł o tym, jak liczyć przedawnienie roszczeń stwierdzonych orzeczeniem.

Jakie argumenty podnieść w odpowiedzi na pozew?

W odpowiedzi na pozew warto zgłosić wszystkie zarzuty, twierdzenia i dowody możliwie od razu. W sprawach gospodarczych oraz w sprawach z rozbudowanym materiałem dowodowym spóźnione twierdzenia mogą zostać pominięte.

Po pierwsze: zarzut przedawnienia. Należy wskazać, od jakiej daty zdaniem pozwanego wierzyciel wiedział lub mógł wiedzieć o bezskuteczności egzekucji. Przydatne mogą być: pismo komornika z art. 827 K.p.c., zwrotne potwierdzenia odbioru, korespondencja wierzyciela ze spółką, dokumenty z akt egzekucyjnych oraz informacje z KRS, jeżeli pokazują, że wiedza o sytuacji spółki była dostępna wcześniej.

Po drugie: brak przesłanek odpowiedzialności. Trzeba zweryfikować, czy powód wykazał istnienie zobowiązania spółki, bezskuteczność egzekucji oraz pełnienie funkcji członka zarządu w czasie istotnym dla powstania odpowiedzialności. Jeżeli wyrok przeciwko spółce zapadł już po utracie przez pozwanego statusu członka zarządu, warto rozważyć zarzut, że wierzytelność objęta tym orzeczeniem nie istnieje albo nie obciąża pozwanego w żądanym zakresie. Ma to szczególne znaczenie po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 kwietnia 2023 r., sygn. P 5/19.

Po trzecie: przesłanki zwalniające z odpowiedzialności. Pozwany może wykazywać, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, otwarto właściwe postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ, że brak wniosku o upadłość nie nastąpił z jego winy albo że wierzyciel nie poniósł szkody. W praktyce wymaga to zwykle dokumentów księgowych, historii zadłużenia, bilansów, wykazów wierzycieli, dokumentów dotyczących majątku spółki oraz dowodów pokazujących rzeczywisty wpływ danej osoby na prowadzenie spraw spółki.

Po czwarte: zakres żądania. Warto sprawdzić, czy powód prawidłowo wyliczył należność główną, odsetki, koszty procesu i koszty egzekucji. Członek zarządu nie powinien odpowiadać za kwoty, których powód nie wykazał albo które nie pozostają w związku z bezskutecznością egzekucji przeciwko spółce.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak drobna różnica w datach doręczeń albo w dokumentach z egzekucji może zmienić ocenę przedawnienia.