Przedawnienie roszczeń uczelni za powtarzanie zajęć

Czy uczelnia może żądać zapłaty po wielu latach?

Uczelnia może wysłać wezwanie do zapłaty także po wielu latach, ale nie oznacza to jeszcze, że roszczenia można skutecznie dochodzić przed sądem. W sprawach dotyczących studenta występującego jako konsument bardzo ważne jest przedawnienie. Zgodnie z art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego po upływie terminu przedawnienia co do zasady nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, a sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu. Wyjątkowo art. 117¹ K.c. pozwala sądowi nie uwzględnić upływu tego terminu, jeżeli wymagają tego względy słuszności.

W opisanej sytuacji chodzi o opłaty za rok akademicki 2010/2011 i skreślenie z listy studentów w 2011 r. Jeżeli od tamtego czasu nie było skutecznych czynności przerywających bieg przedawnienia, prawomocnego orzeczenia, uznania długu ani innych okoliczności wpływających na termin, roszczenie należy traktować jako przedawnione. Samo ponowne wystawienie wezwania w 2026 r. nie zmienia tej oceny.

Przedawnienie nie oznacza jednak automatycznego wygaśnięcia zobowiązania. Dlatego nie należy odpowiadać jedynie krótkim stwierdzeniem, że dług nie istnieje. Najpierw warto zażądać dokumentów: umowy z uczelnią, regulaminu opłat, decyzji o skreśleniu, zestawienia rat, dat ich wymagalności, sposobu naliczenia odsetek oraz informacji o wcześniejszych postępowaniach sądowych.

Jaki termin przedawnienia stosuje się do czesnego i opłat za powtarzanie zajęć?

W dawnym stanie prawnym podstawowe znaczenie miał art. 160a ust. 7 ustawy z 27 lipca 2005 r. — Prawo o szkolnictwie wyższym. Przepis ten przewidywał, że roszczenia wynikające z umowy między uczelnią a studentem albo osobą przyjętą na studia przedawniają się z upływem 3 lat.

Co ważne, art. 32 ustawy nowelizującej z 11 lipca 2014 r. przewidywał stosowanie tego 3-letniego terminu także do umów w sprawie warunków odpłatności za studia lub usługi edukacyjne zawartych przed wejściem w życie nowelizacji, czyli przed 1 października 2014 r.

W starszych opracowaniach można spotkać pogląd o 10-letnim terminie przedawnienia, oparty na uchwale Sądu Najwyższego z 21 października 2015 r., III CZP 67/15. Późniejsza uchwała Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2017 r., III CZP 74/17, odstąpiła jednak od tego stanowiska. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że trzyletni termin dotyczył roszczeń o opłatę za studia również przed wejściem w życie art. 160a ust. 7, a nowelizacja z 2014 r. usuwała wcześniejsze wątpliwości interpretacyjne.

W analizowanej kategorii należności za studia punktem wyjścia pozostaje zatem termin trzyletni. Przy opłatach naliczanych na podstawie obecnych regulacji trzeba dodatkowo ustalić podstawę roszczenia w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce oraz właściwe przepisy Kodeksu cywilnego. Szczególnej oceny wymaga sytuacja, w której uczelnia dochodzi należności o innym charakterze niż typowe opłaty za usługi edukacyjne. Więcej o podobnych należnościach wyjaśnia artykuł dotyczący przedawnienia czesnego za studia.

Od kiedy liczyć przedawnienie opłaty wobec uczelni?

Termin przedawnienia liczy się od dnia, w którym konkretna opłata stała się wymagalna. Jeżeli umowa przewidywała raty, każdą ratę należy analizować osobno. Rata płatna do 15 marca 2011 r. przy trzyletnim terminie i braku zdarzeń wpływających na jego bieg przedawniała się w marcu 2014 r., a nie dopiero po otrzymaniu wezwania do zapłaty.

Od 9 lipca 2018 r. art. 118 K.c. przewiduje, że koniec terminu przedawnienia wynoszącego co najmniej 2 lata przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego. Przykładowo opłata wymagalna 15 marca 2023 r., objęta trzyletnim terminem, przy braku zdarzeń wpływających na jego bieg przedawnia się 31 grudnia 2026 r. Natomiast należności, które przedawniły się już przed wejściem w życie nowelizacji z 2018 r., nie odzyskały z tego powodu możliwości skutecznego dochodzenia. Do roszczeń istniejących w chwili zmiany przepisów należy stosować odpowiednie regulacje przejściowe.

Szersze znaczenie tych zmian omawia artykuł dotyczący nowelizacji Kodeksu cywilnego z 2018 r..

Co przerywa, a co zawiesza bieg przedawnienia?

Nie każda czynność podjęta przez uczelnię lub firmę windykacyjną wpływa na przedawnienie. Zgodnie z art. 123 K.c. przerwanie biegu może nastąpić między innymi przez skuteczną czynność przed sądem podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, taką jak wniesienie pozwu, oraz przez uznanie roszczenia przez dłużnika. Po przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo, z uwzględnieniem art. 124 K.c. Jeżeli przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu sądowym, nowy bieg nie rozpoczyna się przed zakończeniem tego postępowania.

Inny skutek ma zawieszenie. W czasie zawieszenia termin nie biegnie, ale okres, który upłynął wcześniej, nie zostaje wyzerowany. Po ustaniu przyczyny zawieszenia biegnie pozostała część terminu, a nie nowy pełny okres przedawnienia.

Przed 30 czerwca 2022 r. i po tej dacie – skutek jest inny

Od 30 czerwca 2022 r. obowiązują art. 121 pkt 5 i 6 Kodeksu cywilnego, wprowadzone ustawą z 2 grudnia 2021 r. Zgodnie z tymi przepisami bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu:

• w odniesieniu do roszczeń objętych umową o mediację — przez czas trwania mediacji;
• w odniesieniu do roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej — przez czas trwania postępowania pojednawczego.

Oznacza to, że obecnie samo przeprowadzenie mediacji albo postępowania pojednawczego, przy spełnieniu ustawowych przesłanek, nie powoduje rozpoczęcia nowego trzyletniego terminu. Wierzyciel zachowuje jedynie okres, który nie upłynął przed zawieszeniem. Przy obliczaniu końcowej daty trzeba dodatkowo uwzględnić zasadę końca roku kalendarzowego wynikającą z art. 118 K.c.

W sprawach historycznych obowiązują inne reguły. Przed 30 czerwca 2022 r. wszczęcie mediacji było wymienione w art. 123 § 1 pkt 3 K.c. jako zdarzenie przerywające bieg przedawnienia. Zawezwanie do próby ugodowej również mogło prowadzić do przerwania na podstawie art. 123 § 1 pkt 1 K.c., jeżeli spełniało wymagane warunki. Skuteczność konkretnego zawezwania wymaga oceny okoliczności, w tym rzeczywistego celu czynności.

Art. 8 ustawy nowelizującej z 2 grudnia 2021 r. stanowi, że do mediacji oraz postępowań pojednawczych wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów stosuje się przepisy dotychczasowe. Dlatego mediacji rozpoczętej przed 30 czerwca 2022 r. nie wolno automatycznie rozliczać według dzisiejszej zasady zawieszenia. Trzeba ustalić datę wszczęcia czynności, jej skuteczność oraz właściwe przepisy obowiązujące w danym czasie.

Nie przerywają natomiast przedawnienia same wezwania do zapłaty, monity, telefony windykacyjne ani cesja wierzytelności. Sprzedaż długu funduszowi lub innemu nabywcy nie tworzy nowego terminu. Ostrożność trzeba zachować przy podpisywaniu ugody, deklarowaniu spłaty czy częściowym regulowaniu należności, ponieważ w zależności od okoliczności takie zachowanie może zostać uznane za uznanie roszczenia. Nie należy też utożsamiać zwykłych negocjacji z formalnie wszczętą mediacją.

Czy skreślenie z listy studentów usuwa dług?

Skreślenie z listy studentów nie powoduje automatycznego umorzenia już wymagalnych opłat. Jeżeli przed skreśleniem student korzystał z płatnych studiów, powtarzał zajęcia albo miał obowiązek uiszczenia opłaty wynikający z umowy i obowiązujących regulacji, uczelnia może twierdzić, że dług powstał.

Skreślenie ma jednak praktyczne znaczenie. Po pierwsze, wskazuje moment zakończenia statusu studenta. Po drugie, może ograniczać możliwość naliczania dalszych opłat za okres po skreśleniu, jeżeli nie wynikały one już z umowy, regulaminu albo odrębnej podstawy prawnej. Po trzecie, pomaga ustalić, za jaki okres należności rzeczywiście powstały i kiedy poszczególne opłaty stały się wymagalne.

Obecnie art. 108 ust. 2 pkt 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce przewiduje, że student może zostać skreślony z listy studentów w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Zgodnie z art. 108 ust. 3 skreślenie następuje w drodze decyzji administracyjnej. Spór o zapłatę zaległych opłat ma natomiast charakter cywilny. Przy skreśleniu dokonanym w 2011 r. podstawę i skutki tej czynności trzeba oceniać według przepisów obowiązujących w tamtym czasie.

Jeżeli wezwanie obejmuje również opłaty naliczone po skreśleniu z listy studentów, należy porównać daty z decyzji, regulamin opłat i umowę. Uczelnia może dochodzić należności, które rzeczywiście stały się wymagalne wcześniej, ale obciążanie byłego studenta za późniejszy okres może wymagać dodatkowego uzasadnienia albo okazać się bezpodstawne.

Przedawnienie odsetek od długu wobec uczelni

Odsetki są świadczeniem okresowym i co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat. Oznacza to, że nawet gdy roszczenie główne nie byłoby jeszcze przedawnione, odsetki trzeba liczyć osobno i sprawdzić, czy wierzyciel nie doliczył ich za zbyt długi okres. Przy ustalaniu dat przedawnienia odsetek należy uwzględnić także regułę końca roku oraz ewentualne zdarzenia wpływające na bieg terminu.

Jeżeli przedawnione jest samo roszczenie główne, należy kwestionować również odsetki naliczone od tej należności. Co do zasady odsetki za opóźnienie jako roszczenie związane z należnością główną nie mogą być skutecznie dochodzone po przedawnieniu roszczenia głównego, nawet gdy ich samodzielny termin przedawnienia upłynąłby później. Nie powinny być traktowane jako sposób na obejście przedawnienia całego długu.

Inaczej trzeba analizować należności stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub odpowiednią ugodą. W takich przypadkach zastosowanie może mieć art. 125 K.c., przewidujący obecnie co do zasady 6-letni termin dla roszczeń stwierdzonych orzeczeniem oraz 3-letni termin dla świadczeń okresowych należnych w przyszłości. Przy starszych orzeczeniach konieczne jest również uwzględnienie przepisów przejściowych nowelizacji z 2018 r. i ewentualnych późniejszych przerw biegu przedawnienia.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania do zapłaty z uczelni?

Po otrzymaniu wezwania do zapłaty nie warto płacić automatycznie, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy opłat sprzed wielu lat. Najpierw należy sprawdzić, czy roszczenie istnieje, czy zostało prawidłowo wyliczone i czy nie jest przedawnione.

W odpowiedzi można wskazać, że nie uznaje się długu, żąda się przedstawienia dokumentów i podnosi zarzut przedawnienia. W sprawie konsumenckiej sąd co do zasady uwzględnia przedawnienie z urzędu, ale wyraźne powołanie się na przedawnienie w piśmie do uczelni, firmy windykacyjnej lub sądu porządkuje stanowisko i ogranicza ryzyko nieporozumień.

Warto ustalić, kto obecnie jest wierzycielem. Jeżeli uczelnia sprzedała wierzytelność, nabywca powinien wykazać swoje uprawnienie do żądania zapłaty. Co do zasady dłużnik może podnosić wobec nabywcy wierzytelności zarzuty, które przysługiwały mu wobec pierwotnego wierzyciela w chwili powzięcia wiadomości o przelewie, zgodnie z art. 513 K.c. Sama cesja nie usuwa zarzutu przedawnienia.

Jeżeli otrzymano nakaz zapłaty, pozew albo pismo od komornika, trzeba działać szybko. Wtedy nie wystarczy zwykła odpowiedź do wierzyciela. Przy nakazie zapłaty konieczny może być sprzeciw albo zarzuty, zależnie od trybu jego wydania. Jeśli egzekucja już trwa, trzeba ustalić podstawę jej prowadzenia, prawidłowość doręczeń i właściwy środek obrony. Skarga na czynności komornika nie zastępuje zarzutów przeciwko samemu roszczeniu.

Najczęstsze pytania

Czy dług za czesne z 2010 lub 2011 r. jest dziś przedawniony?

Najczęściej tak, jeżeli należności były wówczas wymagalne i nie wystąpiły skuteczne zdarzenia wpływające na przedawnienie. Trzeba jednak sprawdzić, czy uczelnia nie uzyskała wcześniej prawomocnego orzeczenia oraz czy nie doszło do przerwania biegu na podstawie ówczesnych przepisów. Samo wezwanie wysłane po kilkunastu latach nie odnawia terminu.

Czy mediacja przerywa przedawnienie opłaty za studia?

Według przepisów obowiązujących od 30 czerwca 2022 r. mediacja objęta art. 121 pkt 5 K.c. zawiesza bieg przedawnienia przez czas jej trwania, a nie przerywa go. Po zakończeniu mediacji nie rozpoczyna się nowy pełny trzyletni termin. Należy uwzględnić okres, który upłynął przed zawieszeniem, oraz właściwe zasady ustalenia końca terminu.

Co z mediacją sprzed 30 czerwca 2022 r.?

Jeżeli mediację wszczęto przed zmianą przepisów, jej skutek trzeba ocenić według dawnego stanu prawnego. Wówczas wszczęcie mediacji mogło przerywać bieg przedawnienia. Przepisy przejściowe zachowały dotychczasowe zasady także dla mediacji wszczętych i niezakończonych przed 30 czerwca 2022 r. Nie można więc automatycznie stosować obecnego zawieszenia do wszystkich historycznych mediacji.

Czy wezwanie uczelni resetuje termin przedawnienia?

Nie. Zwykłe wezwanie do zapłaty, monit, ponaglenie lub przekazanie sprawy firmie windykacyjnej nie powodują przerwania ani rozpoczęcia nowego terminu przedawnienia. Inne skutki mogą wynikać z zachowania dłużnika, na przykład uznania roszczenia, dlatego przed podpisaniem porozumienia należy przeanalizować jego treść.

Czy uczelnia może naliczać odsetki przez kilkanaście lat?

Uczelnia może przedstawić wyliczenie odsetek, ale nie oznacza to, że cała kwota jest prawnie dochodzona skutecznie. Odsetki co do zasady przedawniają się po 3 latach, a przedawnienie należności głównej wpływa również na możliwość dochodzenia odsetek. Trzeba sprawdzić daty, sposób naliczenia i ewentualne orzeczenia sądowe.

Czy skreślenie z listy studentów oznacza, że nie muszę płacić wcześniejszych opłat?

Nie. Skreślenie nie usuwa automatycznie opłat, które stały się wymagalne wcześniej. Może jednak ograniczać możliwość naliczania dalszych opłat i pomaga ustalić, za jaki okres uczelnia miała podstawę do żądania zapłaty.

Czy muszę podnosić zarzut przedawnienia, skoro jestem konsumentem?

W sprawie przeciwko konsumentowi sąd co do zasady powinien uwzględnić przedawnienie z urzędu. Mimo to warto wyraźnie powołać się na przedawnienie i zakwestionować roszczenie, szczególnie w odpowiedzi na pozew. Trzeba także pamiętać o wyjątkowej możliwości nieuwzględnienia przedawnienia przez sąd na podstawie art. 117¹ K.c.

Co zrobić, gdy sprawa trafiła już do komornika?

Trzeba ustalić, na podstawie jakiego tytułu wykonawczego komornik prowadzi egzekucję. Jeżeli istnieje prawomocny nakaz zapłaty lub wyrok, bada się inne terminy i środki obrony niż przy zwykłym wezwaniu do zapłaty. Szczególne znaczenie mają daty doręczeń, prawomocność orzeczenia i ewentualne przedawnienie roszczenia stwierdzonego tytułem.