Ulga za złe długi w VAT mimo uiszczenia pełnej należności
• Data: 2026-01-24 Autor: Maciej Podgórski
Na skutek różnych zdarzeń przestałem regulować faktury w pewnej hurtowni. Kontrahent przekazał dług do swojej ubezpieczalni i zwrócono mu wartość niezapłaconych faktur w kwocie netto. Jednocześnie hurtownia odliczyła sobie VAT, zgodnie z przepisami o złych długach, a ja musiałem wartość VAT oddać do urzędu skarbowego. Tyle że hurtownia jednocześnie wystawiła weksel na wartość tego VAT i po uzyskaniu nakazu przekazała sprawę do komornika, który ściąga ze mnie ten VAT po raz drugi (bo pierwszy raz odzyskali VAT z urzędu skarbowego, a teraz odzyskują przez komornika ode mnie). Czy to jest poprawne i czy nie ma podstaw, aby wnieść o cofnięcie nakazu? Skoro nie mają żadnej straty (odzyskali swój VAT od urzędu skarbowego, a ja do urzędu skarbowego już raz go wpłaciłem), to czy ja muszę nadal płacić?
Uiszczenie kwoty należności przez ubezpieczyciela przy jednoczesnym skorzystaniu przez kontrahenta z dobrodziejstwa „ulgi za złe długi”
Dla każdej sprzedaży podatnik podatku od towarów i usług musi zapłacić podatek od towarów i usług (VAT). Momentem powstania tego obowiązku jest wyświadczenie usługi lub dokonanie dostawy towaru. Kiedy nabywca nie reguluje należności za zakup przez ponad 150 dni, sprzedawca ma prawo do odzyskania zapłaconego podatku. Jest to instytucja tzw. „ulgi za złe długi” , czyli uprawnienie, które stosują wierzyciele nieściągalnych wierzytelności, tj. takich, których dłużnik nie uregulował lub nie dokonał jej zbycia w jakiejkolwiek formie w ciągu 150 dni od terminu płatności określonego na fakturze lub w umowie stron.
Korzystanie z ww. ulgi wymaga złożenia deklaracji podatkowej w sprawie korekty podatku VAT po obu stronach transakcji, np. sprzedawca składa druk VAT-ZD.
Zgodnie z art. 89a ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług – w przypadku gdy po złożeniu deklaracji podatkowej, w której dokonano korekty, o której mowa w ust. 1 artykułu 89 [deklaracja wierzyciela, czyli w tym przypadku hurtowni], należność została uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie, wierzyciel obowiązany jest do zwiększenia podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego w rozliczeniu za okres, w którym należność została uregulowana lub zbyta. W przypadku częściowego uregulowania należności, podstawę opodatkowania oraz kwotę podatku należnego zwiększa się w odniesieniu do tej części.
Opisany przez Pana przypadek uiszczenia kwoty należności przez ubezpieczyciela przy jednoczesnym skorzystaniu przez hurtownię z dobrodziejstwa „ulgi za złe długi” mógłby być ewentualnie podstawą do podważenia zasadności dochodzenia od Pana zapłaty weksla (weksli) opiewającego na kwotę tego podatku VAT – lecz przy spełnieniu dodatkowej przesłanki. Otóż owo uregulowanie przez ubezpieczyciela zaległej płatności musiałoby nastąpić już po złożeniu przez hurtownię deklaracji podatkowej w sprawie korekty podatku.
W orzecznictwie podnosi się (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 lutego 2012 r. – sygn. akt I SA/Kr 2114/11), że „…art. 89a ust. 4 ustawy (o VAT) dotyczy sytuacji gdy po skorzystaniu z ulgi za złe długi (tj. po spełnieniu warunków określonych w art. 89a ust. 1) zaistniała taka sytuacja, że należność została jednak uregulowana. Ustawodawca nie wymaga konkretnej formy »uregulowania« wskazując, iż może to nastąpić w jakiejkolwiek formie. W ustawie nie wskazuje się także podmiotu (podmiotów), który może tego »uregulowania« dokonać. 2. Jeśli podatnik-sprzedawca otrzyma należność, która wcześniej została odpisana jako nieściągalna i względem której została dokonana korekta podatku w ramach ulgi na złe długi, wówczas ma on obowiązek odpowiednio zwiększyć podatek należny. Obowiązek ten wynika z przepisu art. 89a ust. 4 u.p.t.u. Dotyczy to należności stanowiącej obrót, od którego powstał podatek należny, względem którego dokonano wcześniej korekty w ramach ulgi na złe długi. Przepis stanowi o uregulowaniu należności w jakiejkolwiek formie. Nie ma znaczenia, kto ureguluje należność, więc obowiązek zwiększenia podatku należnego powstanie także w przypadku uregulowania należności przez osobę trzecią. Uznać trzeba, że uregulowaniem należności jest też przymusowe ściągnięcie jej na drodze egzekucji. Obowiązek zwiększenia skorygowanego wcześniej podatku – w razie otrzymania należności – powstaje w rozliczeniu (w deklaracji) za okres, w którym należność ta została uregulowana”.
Zobacz też: Jakie długi ściąga urząd skarbowy
Egzekucja z weksla
Weksel lub weksle zostały wystawione przeciwko Panu zapewne dlatego, że zgodnie z treścią czynności prawnej musiał Pan płacić brutto i zapewne to jest przyczyną egzekwowania od Pana kwoty samego podatku VAT. W ujęciu cywilnoprawnym był Pan zobowiązany do zapłaty kwoty ceny brutto. Natomiast z przepisów podatkowych i z przedstawionego przez Pana opisu – po spełnieniu warunku, który wyżej opisałem – może się okazać, że dochodzona od Pana kwota podatku nie należy się już hurtowni. Można by wówczas przyjąć że weksel opiewa na kwotę świadczenia nienależnego.
Niemniej jednak sprawa jest już w postępowaniu egzekucyjnym – u komornika – który prowadzi egzekucję z weksla. Oznacza to, że w sprawie był wydany nakaz zapłaty, który się już uprawomocnił i stał się tytułem wykonawczym. Z Pana opisu nie wynika, czy Pan składał jakieś środki odwoławcze w postępowaniu nakazowym i egzekucyjnym – a jeśli nawet było inaczej, to owe środki musiały okazać się nieskuteczne. W zasadzie na obecnym etapie sprawy jako środek obrony pozostaje Panu zasadniczo już tylko wytoczenie przeciwko wierzycielowi (hurtowni) powództwa tzw. opozycyjnego uregulowanego w art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego (w oparciu o paragraf 1 punkt 1 tego przepisu), które ma na celu pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części. W pozwie należałoby przedstawić argumenty przemawiające za tym, że wierzyciel-hurtownia w sposób niezasadny skorzystał z „ulgi za złe długi” w okolicznościach opisanych powyżej.
Przykłady
Pan Michał prowadzi niewielką firmę zajmującą się sprzedażą elektroniki. W 2023 roku jeden z jego kontrahentów przestał regulować należności za dostarczony towar. Po ponad 150 dniach od terminu płatności Pan Michał skorzystał z ulgi za złe długi i odliczył VAT, który wcześniej musiał zapłacić do urzędu skarbowego. Kilka miesięcy później okazało się, że kontrahent ubezpieczył swoje zobowiązania i ubezpieczyciel wypłacił Panu Michałowi część należności. Niestety, Pan Michał zapomniał, że w takiej sytuacji musi zwiększyć swój podatek należny i skorygować deklarację VAT – co po kontroli urzędu skarbowego skończyło się wezwaniem do zapłaty wraz z odsetkami.
Pani Ewa, właścicielka hurtowni kosmetycznej, odnotowała brak zapłaty za dwie duże dostawy od jednego z salonów urody. Po spełnieniu warunków formalnych wystąpiła o ulgę za złe długi i odzyskała VAT. W międzyczasie jednak salon, który zalegał z płatnością, ogłosił upadłość, a syndyk przekazał Pani Ewie część należności – nie informując jej dokładnie, które faktury zostały spłacone. W wyniku tej sytuacji Pani Ewa nie zareagowała w odpowiednim momencie i nie zwiększyła podstawy opodatkowania, przez co po roku musiała zmierzyć się z postępowaniem podatkowym.
Pan Tomasz, przedsiębiorca z branży budowlanej, wystawił swojemu klientowi weksel na kwotę obejmującą całe wynagrodzenie z VAT-em. Gdy klient nie zapłacił faktury, Pan Tomasz odliczył VAT na podstawie przepisów o złych długach. Jednocześnie jednak, po kilku miesiącach, skierował weksel do sądu, uzyskał nakaz zapłaty i zlecił egzekucję komorniczą. Klient, który zdążył już oddać VAT do urzędu na podstawie własnej korekty, został obciążony tą samą kwotą drugi raz – tym razem przez komornika. Sprawa trafiła do sądu cywilnego, gdzie klient próbował wykazać, że dochodzona przez Tomasza kwota stanowi świadczenie nienależne, ponieważ wierzyciel wcześniej odzyskał VAT od państwa.
Podsumowanie
Ulga za złe długi w VAT to skuteczne narzędzie pozwalające wierzycielowi odzyskać podatek w przypadku braku zapłaty od kontrahenta. Jednak skorzystanie z tej ulgi wiąże się z obowiązkiem korekty w przypadku późniejszego uregulowania należności – niezależnie od tego, kto jej dokona. Równoczesne korzystanie z ulgi i dochodzenie zapłaty tej samej kwoty (np. przez weksel) może prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia wierzyciela. W takich sytuacjach dłużnik ma prawo bronić się, żądając pozbawienia wykonalności tytułu egzekucyjnego.
Oferta porad prawnych
Potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie podatków, egzekucji lub sporów z kontrahentem? Skorzystaj z naszej oferty porad prawnych online – szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu. Opisz swój problem, a doświadczony prawnik przygotuje dla Ciebie rzetelną i zrozumiałą odpowiedź, dopasowaną do Twojej sytuacji. Sprawdź, jak łatwo możesz uzyskać profesjonalną pomoc prawną przez internet.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
2. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
3. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 lutego 2012 r. – sygn. akt I SA/Kr 2114/11
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
prawnicy z dużym doświadczeniem.
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Problemy ze spłatą kredytów, restrukturyzacja czy upadłość konsumencka?
» Zajęcie komornicze samochodu za długi współwłaściciela
» Ulga za złe długi w VAT mimo uiszczenia pełnej należności
» Nękanie przez firmy windykacyjne mimo korzystnego wyroku sądu
» Sprzedaż zadłużonej nieruchomości przed egzekucją
