Ulga za złe długi w VAT a egzekucja z weksla

Ulga za złe długi w VAT – aktualne zasady

Ulga za złe długi pozwala wierzycielowi skorygować podstawę opodatkowania i podatek należny, jeżeli wierzytelność nie została uregulowana albo zbyta w jakiejkolwiek formie. Obecnie nieściągalność wierzytelności uważa się za uprawdopodobnioną po 90 dniach od upływu terminu płatności wskazanego w umowie albo na fakturze.

To ważna zmiana względem starszych opracowań, w których pojawiał się termin 150 dni. Aktualnie przy rozliczeniach VAT trzeba posługiwać się terminem 90 dni zarówno po stronie wierzyciela, jak i dłużnika.

Wierzyciel może skorzystać z ulgi przede wszystkim wtedy, gdy na dzień poprzedzający złożenie deklaracji, w której dokonuje korekty, jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny, a od daty wystawienia faktury nie upłynęły 3 lata, licząc od końca roku, w którym ją wystawiono. Jeżeli odbiorcą świadczenia nie był czynny podatnik VAT, przepisy przewidują dodatkowe warunki, np. potwierdzenie wierzytelności prawomocnym orzeczeniem i skierowanie jej do egzekucji, wpis do rejestru długów albo upadłość konsumencką dłużnika.

Po stronie dłużnika obowiązuje odpowiadająca temu korekta podatku naliczonego. Jeżeli należność z faktury nie zostanie uregulowana w terminie 90 dni od dnia upływu terminu płatności, dłużnik ma obowiązek skorygować odliczony VAT w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień. Obowiązku tego nie ma, jeśli dłużnik zapłaci najpóźniej w ostatnim dniu tego okresu rozliczeniowego.

Czy wypłata z ubezpieczenia albo egzekucja zmienia rozliczenie VAT?

Kluczowe jest to, czy po złożeniu deklaracji z ulgą należność została później uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie. Jeżeli tak, wierzyciel ma obowiązek zwiększyć podstawę opodatkowania i VAT należny w rozliczeniu za okres, w którym doszło do zapłaty, zbycia albo częściowego uregulowania należności.

Ustawa o VAT nie ogranicza pojęcia uregulowania tylko do zapłaty dokonanej bezpośrednio przez dłużnika. W praktyce znaczenie może mieć również zapłata przez osobę trzecią, poręczyciela, ubezpieczyciela, syndyka albo uzyskanie pieniędzy w egzekucji. Trzeba jednak ustalić, czy dana wypłata rzeczywiście spłaca wierzytelność, czy ma charakter odszkodowania z umowy ubezpieczenia i czy doszło do przejścia roszczenia na ubezpieczyciela.

Nie można automatycznie przyjmować, że skoro dłużnik skorygował VAT po swojej stronie i oddał podatek do urzędu skarbowego, to cywilny dług wobec hurtowni wygasł. Korekta po stronie dłużnika jest obowiązkiem podatkowym, a nie zapłatą ceny kontrahentowi. Jeżeli jednak wierzyciel faktycznie odzyskał należność, np. z ubezpieczenia lub z egzekucji, powinien odwrócić ulgę za złe długi w odpowiedniej części.

Jeżeli dłużnik po wcześniejszej korekcie podatku naliczonego później ureguluje należność, może zwiększyć podatek naliczony w rozliczeniu za okres, w którym doszło do zapłaty. Przy częściowej zapłacie zwiększenie dotyczy tylko tej części.

Egzekucja z weksla

Weksel jest silnym zabezpieczeniem, bo na jego podstawie sąd może wydać nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, jeżeli weksel jest należycie wypełniony, a jego prawdziwość i treść nie budzą wątpliwości. W przypadku weksla zabezpieczającego umowę istotne znaczenie ma także deklaracja wekslowa oraz dokumenty pokazujące, jaką należność weksel miał zabezpieczać.

Jeżeli nakaz zapłaty z weksla został doręczony, pozwany może wnieść zarzuty w terminie wskazanym w nakazie. Dla nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym termin wynosi co do zasady miesiąc od doręczenia, gdy doręczenie następuje na terytorium Unii Europejskiej, oraz trzy miesiące, gdy doręczenie ma nastąpić poza terytorium Unii Europejskiej. W zarzutach trzeba podnieść wszystkie dostępne twierdzenia i dowody, bo ich późniejsze zgłaszanie może być ograniczone.

Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla staje się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia. Jeżeli pozwany wniesie zarzuty, może jednocześnie domagać się wstrzymania wykonania nakazu. Gdy nakaz jest już prawomocny i prowadzi go komornik, nie wystarczy samo pismo do komornika, że VAT został rozliczony nieprawidłowo. Komornik nie rozstrzyga, czy wierzyciel prawidłowo skorzystał z ulgi za złe długi.

Na etapie egzekucji podstawowym środkiem obrony może być powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego. Dłużnik może żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości albo w części, jeżeli wykaże, że po powstaniu tytułu nastąpiło zdarzenie, przez które zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane. W sprawie dotyczącej VAT takim argumentem może być m.in. późniejsze rozliczenie należności przez ubezpieczyciela, zapłata, potrącenie, zbycie wierzytelności albo inna okoliczność, która powoduje, że dochodzona kwota nie odpowiada już rzeczywistemu zadłużeniu.

Co może zrobić dłużnik, gdy VAT jest egzekwowany drugi raz?

Najpierw trzeba ustalić, na jakim etapie jest sprawa. Jeżeli termin do wniesienia zarzutów od nakazu jeszcze nie upłynął, należy rozważyć zarzuty od nakazu zapłaty oraz wniosek o wstrzymanie jego wykonania. W zarzutach można powołać się na stosunek podstawowy, deklarację wekslową, zakres zabezpieczenia, rozliczenia z ubezpieczycielem i korekty VAT.

Jeżeli termin upłynął bez winy dłużnika, w niektórych sytuacjach można rozważyć wniosek o przywrócenie terminu, ale wymaga to szybkiego działania i wykazania braku winy w uchybieniu terminowi. Samo przekonanie, że nakaz jest niesprawiedliwy, nie wystarcza.

Jeżeli tytuł jest prawomocny, a egzekucja już trwa, trzeba ocenić możliwość wniesienia powództwa przeciwegzekucyjnego. W pozwie należy precyzyjnie wskazać, w jakiej części tytuł nie powinien być wykonywany, oraz przedstawić dowody: faktury, weksel, deklarację wekslową, nakaz zapłaty, pisma od ubezpieczyciela, potwierdzenia korekt VAT, zestawienia księgowe i dokumenty z egzekucji.

Równolegle można domagać się zabezpieczenia roszczenia, np. przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania sprawy. Bez takiego zabezpieczenia komornik co do zasady dalej wykonuje tytuł wykonawczy.

Jak ocenić, czy wierzyciel został bezpodstawnie wzbogacony?

Nie każda egzekucja kwoty odpowiadającej VAT oznacza automatycznie bezpodstawne wzbogacenie. Cena z faktury jest zwykle ceną brutto, więc wierzyciel może mieć cywilnoprawne roszczenie o całą cenę, dopóki nie została ona zapłacona albo skutecznie rozliczona. Jednocześnie przepisy VAT nakazują wierzycielowi odwrócić ulgę, jeśli później otrzyma należność.

Ryzyko podwójnego obciążenia pojawia się szczególnie wtedy, gdy wierzyciel odzyskał wartość netto od ubezpieczyciela, odzyskał VAT przez ulgę za złe długi, a następnie egzekwuje od dłużnika jeszcze kwotę odpowiadającą VAT bez odpowiedniego rozliczenia podatkowego albo bez uwzględnienia wypłaty ubezpieczeniowej. W takim układzie trzeba sprawdzić, czy wierzyciel dochodzi rzeczywistej szkody, czy kwoty, która została już skompensowana.

Znaczenie ma również to, czy ubezpieczyciel po wypłacie odszkodowania wstąpił w prawa wierzyciela. Jeśli tak, część roszczenia może przysługiwać już ubezpieczycielowi, a nie pierwotnej hurtowni. To może mieć wpływ na legitymację wierzyciela i zakres dochodzonej kwoty.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, dlaczego w sprawach dotyczących ulgi za złe długi i weksla trzeba jednocześnie analizować rozliczenia podatkowe, dokumenty cywilne i etap postępowania sądowego.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji nie da się odpowiedzieć wyłącznie na podstawie samego faktu, że hurtownia skorzystała z ulgi za złe długi. Trzeba ustalić, kiedy dokonano korekty VAT, kiedy i z jakiego tytułu ubezpieczyciel wypłacił pieniądze, czy doszło do przejścia roszczenia, czy wierzyciel odwrócił ulgę oraz jaką kwotę zabezpieczał weksel.

Jeżeli wierzyciel rzeczywiście odzyskał należność, a mimo to egzekwuje ją ponownie w tej samej części, dłużnik może mieć argumenty do ograniczenia albo pozbawienia wykonalności tytułu. Jeżeli jednak dłużnik tylko skorygował VAT wobec urzędu skarbowego, a należność wobec kontrahenta nie została zapłacona ani rozliczona, sam ten fakt nie wystarcza do umorzenia egzekucji.

Źródła

1. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 89a i art. 89b - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 485, art. 492, art. 493, art. 840 i art. 843 - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe - Dz.U. 1936 nr 37 poz. 282
4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 2114/11

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.