Plan podziału sumy z egzekucji nieruchomości a żądanie innego komornika

Na czym polega plan podziału sumy z egzekucji nieruchomości?

Plan podziału określa, komu i w jakiej wysokości ma zostać wypłacona suma uzyskana ze sprzedaży nieruchomości. W planie trzeba wskazać m.in. sumę ulegającą podziałowi, wierzytelności i prawa osób uczestniczących w podziale, kwoty przypadające poszczególnym uczestnikom oraz ewentualne kwoty pozostawione na rachunku depozytowym Ministra Finansów.

Zgodnie z art. 1035 K.p.c. komornik sporządza plan podziału niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia o przysądzeniu własności oraz postanowienia w przedmiocie kosztów. Odpis planu doręcza się dłużnikowi, uczestnikom podziału oraz osobom, które zgłosiły swój udział, ale ich należności nie zostały uwzględnione.

Jeżeli plan zostanie doręczony, zarzuty przeciwko planowi podziału wnosi się w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia. Zarzuty wnosi się do organu egzekucyjnego, który sporządził plan, a o zarzutach wniesionych do komornika rozstrzyga sąd. Brak zarzutów w terminie oznacza, że organ egzekucyjny przystępuje do wykonania planu.

Kto może uczestniczyć w podziale sumy z egzekucji?

Krąg uczestników planu podziału z egzekucji nieruchomości określa art. 1036 K.p.c.. Oprócz wierzyciela egzekwującego w podziale mogą uczestniczyć przede wszystkim wierzyciele składający tytuł wykonawczy z dowodem doręczenia dłużnikowi wezwania do zapłaty, jeżeli zgłosili się najpóźniej w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości.

Do podziału mogą zostać dopuszczeni także wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie powództwa i zgłosili się w tym samym terminie, osoby mające prawa do nieruchomości nabyte przed jej zajęciem, jeżeli prawa te zostały stwierdzone albo prawidłowo zgłoszone, oraz pracownicy co do stwierdzonych dokumentem należności za pracę, jeżeli zgłosili roszczenia przed sporządzeniem planu podziału.

Wierzyciel hipoteczny, którego wierzytelność nie jest stwierdzona tytułem wykonawczym, nie otrzymuje automatycznie wypłaty do rąk własnych. Należność przypadającą takiemu wierzycielowi pozostawia się na rachunku depozytowym Ministra Finansów, jeżeli spełnione są warunki udziału w podziale.

Wierzyciel z tytułem wykonawczym i wezwanie do zapłaty

W praktyce najczęstszy problem dotyczy wierzyciela, który prowadził egzekucję u innego komornika, ale nie zgłosił się na czas do podziału sumy z egzekucji nieruchomości. Sam fakt, że inny komornik prowadzi sprawę przeciwko temu samemu dłużnikowi, nie wystarcza do uwzględnienia tego długu w planie podziału.

Wierzyciel powinien złożyć tytuł wykonawczy oraz dowód doręczenia dłużnikowi wezwania do zapłaty. Wezwanie może pochodzić także spoza egzekucji prowadzonej z nieruchomości, ale musi realnie dotyczyć należności objętej tytułem. W orzecznictwie przyjmuje się, że wezwanie z art. 1036 K.p.c. ma wykazać, że po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel dochodził zapłaty od dłużnika.

Jeżeli dokumenty nie zostały złożone, zostały złożone po terminie albo nie wykazują wymaganych okoliczności, komornik sporządzający plan podziału co do zasady pomija takiego wierzyciela. Spóźnione pismo innego komornika nie powinno zastępować zgłoszenia wymaganego przez art. 1036 K.p.c.

Wierzyciel z zabezpieczeniem roszczenia

Wierzyciel, który nie ma jeszcze prawomocnego tytułu wykonawczego, może w określonych sytuacjach uczestniczyć w podziale, jeżeli uzyskał zabezpieczenie powództwa i zgłosił się najpóźniej w dniu uprawomocnienia się przysądzenia własności. W sprawach o roszczenia pieniężne zabezpieczenie może polegać m.in. na obciążeniu nieruchomości hipoteką przymusową albo na innych sposobach wskazanych w art. 747 K.p.c..

Trzeba jednak odróżnić zabezpieczenie dające podstawę do udziału w podziale od zwykłego, spóźnionego żądania wypłaty. Jeżeli wierzyciel nie zgłosił swojego udziału w terminie albo nie wykazał zabezpieczenia w odpowiedni sposób, nie powinien być dopisywany do planu tylko dlatego, że po jego sporządzeniu wystąpił inny komornik.

Czy komornik musi przekazać 15 000 zł innemu komornikowi?

Co do zasady nie. Jeżeli kwota 15 000 zł nie została ujęta w planie podziału i nie wynika z prawidłowo zgłoszonego udziału wierzyciela, komornik prowadzący egzekucję z nieruchomości nie powinien przekazywać jej innemu komornikowi poza planem. Plan podziału służy właśnie temu, aby środki ze sprzedaży nieruchomości zostały rozdysponowane według ustawowej kolejności i w ramach formalnej procedury.

Inaczej trzeba ocenić tylko sytuację, w której zgodnie z planem podziału dłużnikowi ma przypaść określona nadwyżka albo zwrot niewykorzystanej części sumy. Taka wierzytelność dłużnika o wypłatę nadwyżki może zostać zajęta przez innego komornika. Wtedy przedmiotem zajęcia nie jest sama suma z egzekucji nieruchomości, lecz wierzytelność dłużnika o zwrot kwoty, która może mu przypaść według planu.

Jeżeli jednak z planu wynika, że dłużnikowi nie przypada żadna nadwyżka, albo cała suma została przeznaczona dla uczestników podziału, komornik będący adresatem zajęcia powinien odpowiedzieć, że zajęta wierzytelność nie istnieje albo nie przysługuje w żądanej wysokości.

Zajęcie wierzytelności przez drugiego komornika

Przy egzekucji z wierzytelności komornik wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby nie płacił dłużnikowi, lecz złożył świadczenie komornikowi albo na rachunek depozytowy Ministra Finansów. Jednocześnie wzywa go do złożenia w ciągu tygodnia oświadczenia, czy wierzytelność istnieje, w jakiej wysokości, czy odmawia zapłaty i z jakiej przyczyny oraz czy do tej samej wierzytelności roszczą sobie prawa inne osoby.

Do skutków niezastosowania się do wezwań komornika oraz do obowiązków wynikających z zajęcia stosuje się odpowiednio art. 886 K.p.c. Oznacza to, że grzywna do 5000 zł może być realnym ryzykiem, ale przede wszystkim za brak wykonania obowiązków informacyjnych lub za naruszenie skutecznego zajęcia, a nie za odmowę przekazania pieniędzy, które zgodnie z prawem nie mogą być wypłacone.

W przypadku sum złożonych na rachunku depozytowym Ministra Finansów szczególne znaczenie ma art. 908¹ K.p.c. Przepis ten przewiduje, że nie jest dopuszczalne zajęcie sumy uzyskanej w toku egzekucji z nieruchomości. Nie wyklucza to jednak zajęcia wierzytelności dłużnika o zwrot kwoty, która może mu przypadać zgodnie z planem podziału.

Zbieg egzekucji a plan podziału

Jeżeli kilku komorników albo komornik i organ administracyjny kierują egzekucję do tej samej rzeczy, wierzytelności lub prawa majątkowego, może powstać zbieg egzekucji. Zbieg nie polega jednak na tym, że każdy organ samodzielnie zabiera część pieniędzy z egzekucji nieruchomości po sporządzeniu planu. Zbieg powinien zostać rozpoznany i obsłużony w ramach właściwej procedury, z zawiadomieniem organów i ustaleniem, który organ prowadzi dalsze czynności.

Jeżeli inny komornik chciał uczestniczyć w podziale sumy uzyskanej z nieruchomości, powinien odpowiednio wcześnie doprowadzić do zgłoszenia wierzyciela albo do prawidłowego zajęcia wierzytelności, jeżeli taka wierzytelność rzeczywiście istnieje. Spóźnione żądanie zapłaty nie powinno omijać planu podziału.

Co zrobić po otrzymaniu pisma od drugiego komornika?

Najpierw trzeba ustalić, czy pismo jest zwykłym żądaniem zapłaty, czy formalnym zajęciem wierzytelności. Jeżeli jest to zajęcie wierzytelności, adresat powinien odpowiedzieć na wezwanie i wskazać, czy dłużnikowi przysługuje jakakolwiek kwota z planu podziału. Warto dołączyć informację, że suma z egzekucji nieruchomości została albo zostanie rozdysponowana według planu podziału, a ewentualna wypłata na rzecz dłużnika może dotyczyć tylko nadwyżki przewidzianej w planie.

Jeżeli komornik nałoży grzywnę mimo terminowej odpowiedzi albo mimo braku zajętej wierzytelności, można rozważyć skargę na czynność komornika. Co do zasady skargę wnosi się w terminie tygodniowym od dnia dokonania czynności, od zawiadomienia o czynności albo od dnia, w którym osoba dowiedziała się o czynności. Skargę wnosi się do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności, a następnie sprawa trafia do sądu.

Nie należy natomiast samodzielnie przekazywać pieniędzy poza planem podziału tylko dlatego, że inny organ egzekucyjny zagroził grzywną. Jeżeli środki mają zostać wypłacone, powinno to wynikać z planu podziału, skutecznego zajęcia nadwyżki przypadającej dłużnikowi albo innej wyraźnej podstawy prawnej.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różne mogą być skutki pisma od innego komornika w zależności od tego, czy istnieje nadwyżka dla dłużnika i czy wierzyciel zgłosił się do podziału w terminie.